Yên Xuân gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa Mường

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, xã Yên Xuân đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực, đưa văn hóa trở thành một phần gắn bó trong đời sống hằng ngày của người dân.

Yên Xuân được xem là nơi hội tụ, chuyển tiếp và kết tinh nhiều giá trị văn hóa của các dân tộc. Ảnh: PV

Giàu bản sắc

Toàn xã hiện có 6.382 hộ với 26.975 nhân khẩu, trong đó có 3.938 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 61,7%. Xã không còn hộ nghèo; hộ cận nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số còn 30 hộ. Trong đời sống cộng đồng, tiếng Mường vẫn được sử dụng phổ biến trong giao tiếp hằng ngày, đặc biệt tại các thôn bản có đông đồng bào sinh sống. Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là sợi dây gắn kết các thế hệ, lưu giữ tri thức dân gian, phong tục tập quán của cha ông.

Chủ tịch UBND xã Yên Xuân Phùng Khắc Sơn cho biết, trong dòng chảy lịch sử, vùng đất “vua Bà” của xã Yên Xuân được xem là nơi hội tụ, chuyển tiếp và kết tinh nhiều giá trị văn hóa của các dân tộc, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu của vùng dân tộc miền núi Thủ đô Hà Nội.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của văn hóa Mường tại Yên Xuân là nghệ thuật diễn xướng dân gian. Những làn điệu hát ru, hát ví, hát đối đáp được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ. Âm thanh cồng chiêng vang lên trong các dịp lễ hội, cưới hỏi, mừng nhà mới… không chỉ tạo không khí trang trọng mà còn thể hiện thế giới quan, nhân sinh quan của người Mường. Với đồng bào nơi đây, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ mà còn là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng.

Với đồng bào nơi đây, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ mà còn là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng. Ảnh: PV

Nghệ nhân Bùi Thị Bích Thìn ở thôn Đồng Dâu, chia sẻ: Cùng với ngôn ngữ, trang phục truyền thống của phụ nữ Mường cũng là nét văn hóa đặc sắc. Những bộ váy áo với hoa văn tinh tế, thắt lưng, khăn đội đầu và trang sức đặc trưng được gìn giữ và giới thiệu trong các hoạt động văn hóa cộng đồng. Qua đó, thế hệ trẻ thêm hiểu và tự hào về bản sắc dân tộc. Bên cạnh đó, hệ thống phong tục tập quán liên quan đến cưới hỏi, tang lễ, lễ hội nông nghiệp… vẫn được duy trì, phản ánh đời sống tinh thần phong phú và sự gắn bó mật thiết của người Mường với thiên nhiên.

Gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội

Nhằm phát huy những giá trị truyền thống, xã Yên Xuân đã quán triệt và triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TƯ theo hướng gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội. Quan điểm xuyên suốt của xã là văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển.

Trước hết, xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền để cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức rõ ý nghĩa của việc bảo tồn bản sắc văn hóa. Trong các buổi sinh hoạt chi bộ, họp thôn hay Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc, nội dung về công tác dân tộc và phát triển văn hóa luôn được lồng ghép phổ biến. Qua đó, người dân hiểu rằng việc gìn giữ tiếng nói, trang phục, lễ hội truyền thống không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm tự hào.

Những nét văn hóa ẩm thực truyền thống của người dân tộc Mường vẫn còn được lưu giữ. Ảnh: PV

Cùng với đó, Yên Xuân chú trọng xây dựng và hoàn thiện các thiết chế văn hóa cơ sở. Nhà văn hóa thôn được đầu tư, nâng cấp, trở thành nơi tổ chức sinh hoạt cộng đồng và tập luyện văn nghệ dân gian. Các câu lạc bộ cồng chiêng, hát dân ca được duy trì hoạt động thường xuyên, thu hút đông đảo người dân tham gia.

Hoạt động truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ cũng được khuyến khích thông qua các chương trình ngoại khóa và giao lưu văn hóa. Đồng thời, xã gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng và xây dựng nông thôn mới. Những nét đặc sắc của bản Mường được giới thiệu trong các sự kiện văn hóa, thể thao, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương. Qua đó, người dân nhận thấy giá trị kinh tế từ việc gìn giữ bản sắc, tạo thêm động lực bảo tồn lâu dài.

Xã đặc biệt quan tâm nâng cao đời sống vật chất của đồng bào. Ảnh: Hữu Thiện

Bên cạnh đó, xã đặc biệt quan tâm nâng cao đời sống vật chất của đồng bào. Các chương trình hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, giải quyết việc làm được triển khai đồng bộ, giúp nhiều hộ gia đình ổn định kinh tế. Khi đời sống được cải thiện, người dân có điều kiện tham gia các hoạt động văn hóa và gìn giữ truyền thống. Ngoài ra, xã kiên trì vận động xóa bỏ hủ tục lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong cưới hỏi, tang lễ. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và đổi mới giúp văn hóa Mường thích ứng với đời sống hiện đại mà vẫn giữ được cốt lõi truyền thống.

Một yếu tố quan trọng khác là phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ và những người có uy tín trong cộng đồng. Họ là cầu nối giữa chính quyền và nhân dân, trực tiếp tuyên truyền, vận động thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Nhờ những giải pháp đồng bộ, đời sống văn hóa ở Yên Xuân ngày càng khởi sắc. Các giá trị truyền thống được bảo tồn trong môi trường xã hội ổn định; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; khối đại đoàn kết các dân tộc tiếp tục được củng cố.

Giữ gìn văn hóa bản Mường ở Yên Xuân không chỉ là lưu giữ ký ức của quá khứ mà còn là cách để xã tạo dựng bản sắc riêng trong quá trình phát triển. Khi Nghị quyết số 80-NQ/TƯ được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực, văn hóa sẽ hiện diện trong từng nếp nhà, tiếng nói, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng. Đây chính là nền tảng bền vững để Yên Xuân phát triển hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và hội nhập.

Quỳnh Dung