130 năm trường Quốc học Huế: Dấu ấn lịch sử của vùng đất Cố đô

Ngôi trường được chỉnh trang cho dấu mốc kỷ niệm 130 năm thành lập (23/10/1896 - 23/10/2026).

Trải qua 130 năm hình thành, phát triển, Quốc học Huế không chỉ là một trong những cơ sở giáo dục lâu đời của Việt Nam mà còn gắn liền với tên tuổi nhiều lãnh đạo, nhà khoa học, văn nghệ sĩ và các thế hệ học sinh tài năng.

Trường Quốc học Huế được thành lập ngày 23/10/1896 dưới triều vua Thành Thái. Đây từng là trường Pháp - Việt trọng yếu của xứ Đông Dương. Ông Ngô Đình Khả được giao làm hiệu trưởng đầu tiên của ngôi trường này

Nhìn từ xa từ phía sông Hương vào, mọi người có thể nhìn thấy sắc đỏ trầm của những dãy nhà nổi bật giữa màu xanh của cây cối, phía trước là dòng sông Hương hiền hòa. Không gian vừa trang nghiêm, trầm mặc, vừa thơ mộng tạo nên dấu ấn khó trộn lẫn của ngôi trường chỉ vài ngày nữa bước qua tuổi 130.

Cổng trường mang dáng dấp tháp chuông, kết hợp mái ngói và những chi tiết trang trí hài hòa. Đây là một trong những điểm nhấn kiến trúc gắn liền với hình ảnh Quốc học Huế qua nhiều thế hệ. 

Trải qua nhiều lần đổi tên, từ Pháp tự Quốc học Trường môn, Collège Quốc học đến Lycée Khải Định, ngôi trường trở lại với tên gọi Quốc Học như ngày nay. Những dấu tích kiến trúc qua thời gian góp phần tạo nên diện mạo riêng của ngôi trường bên dòng sông Hương - Ảnh: Tư liệu trường THPT Quốc học

Tại Nhà lưu niệm về Bác Hồ và truyền thống Trường Quốc học Huế tại trường này  hiện lưu giữ nhiều tấm hình quý giá gắn với tên tuổi nhiều cựu học sinh tiêu biểu, trong đó có Chủ tịch Hồ Chí Minh, các Tổng Bí thư Trần Phú, Hà Huy Tập, Lê Duẩn và Đại tướng Võ Nguyên Giáp... Những dấu ấn ấy được lưu giữ tại nhà truyền thống, góp phần kể lại hành trình hình thành, phát triển của ngôi trường và truyền thống bồi dưỡng nhân tài qua nhiều thế hệ - Ảnh tư liệu

Tại ngôi trường này các dãy phòng học mang gam màu đỏ trầm đặc trưng, gợi nét kiến trúc phương Tây cổ điển. Hệ thống hành lang có mái che kết nối các khu nhà, vừa thuận tiện cho việc đi lại, vừa tạo nên tổng thể hài hòa giữa những công trình mang dấu ấn lịch sử và không gian giáo dục hiện đại.

Không chỉ ghi dấu trong lĩnh vực khoa học, ngôi trường còn gắn liền với tên tuổi của nhiều nhân vật nổi bật trong đời sống văn hóa, nghệ thuật và tri thức Việt Nam. Có thể kể đến bác sĩ Đặng Văn Ngữ, nhà sử học Đào Duy Anh, các nhà thơ Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Tố Hữu cùng các nhạc sĩ Trần Hoàn, Phạm Tuyên... Sự hiện diện của nhiều thế hệ trí thức, văn nghệ sĩ trong lịch sử nhà trường càng làm dày thêm giá trị truyền thống của mái trường bên dòng sông Hương.

Từ những dãy nhà ban đầu được cải tạo từ trại lính thủy quân, năm 1915, trường được xây dựng lại bằng gạch, vôi vữa, mái ngói theo phong cách kiến trúc phương Tây.

Tấm biển "Pháp tự Quốc học Trường môn" ghi tên trường vẫn còn lưu giữ tại nhà truyền thống của trường cho tới ngày nay.

Đặt ở vị trí trang trọng giữa sân trường là bức tượng đồng Nguyễn Tất Thành (tên thời trẻ của Chủ tịch Hồ Chí Minh). Theo các tư liệu chép lại, Người từng là học sinh giỏi của Trường Pháp - Việt Đông Ba, thi vượt cấp vào học lớp đệ nhị niên trung học tại đây niên khóa 1908 - 1909.

Đây cũng là ngôi trường duy nhất ở Việt Nam được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt

Truyền thống ấy được nối dài qua nhiều thế hệ học sinh tài năng. Trong số những gương mặt tiêu biểu có TS. Lê Bá Khánh Trình, người giành Huy chương Vàng Olympic Toán quốc tế năm 1979 với số điểm tuyệt đối 40/40; Đinh Anh Minh, giành Huy chương Vàng Olympic Vật lý quốc tế năm 2010; Trương Đông Hưng, giành Huy chương Vàng Olympic Sinh học quốc tế năm 2017; Trương Văn Quốc Đạt, giành Huy chương Bạc Olympic Sinh học quốc tế năm 2022 hay mới đây nhất, Tăng Hạo Nhiên, học sinh lớp 12 chuyên Lý 1 của trường cũng vừa đạt Huy chương Bạc tại Kỳ thi Olympic Vật lý quốc tế Al-Fergani (FIPhO) năm 2026. Những thành tích này góp phần khẳng định vị thế của Quốc học Huế trên bản đồ giáo dục và học thuật...

Sau 130 năm, Quốc học Huế vẫn mang trong mình vẻ đẹp giao hòa giữa kiến trúc cổ kính, không gian xanh và nhịp sống học đường hiện đại. Không chỉ là một địa chỉ giáo dục giàu truyền thống, ngôi trường còn là một phần ký ức văn hóa của Huế, nơi những giá trị lịch sử tiếp tục được gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ mai sau.