ADB: Lợi ích các chuỗi giá trị toàn cầu phân bổ không đồng đều tại châu Á - Thái Bình Dương

Báo cáo với tiêu đề “Các chuỗi giá trị toàn cầu và phát triển bao trùm” cho biết khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện chiếm khoảng 1/3 thương mại chuỗi giá trị toàn cầu. Đáng chú ý, tỷ trọng tham gia của các nền kinh tế đang phát triển đã tăng gấp đôi, từ 9% lên 18% trong giai đoạn 2000-2023.

Theo ADB, một số nền kinh tế tại Đông Á và Đông Nam Á đã hội nhập sâu vào các mạng lưới sản xuất khu vực và toàn cầu, qua đó nắm giữ các vị trí trung tâm trong chuỗi giá trị và thu được giá trị gia tăng đáng kể. Tuy nhiên, nhiều nền kinh tế khác, đặc biệt là các quốc gia quy mô nhỏ, thu nhập thấp hoặc có vị trí địa lý xa xôi, vẫn tham gia hạn chế và phần lớn đứng ngoài các mạng lưới này.

Chuyên gia Kinh tế trưởng ADB Albert Park nhận định: Tình trạng phân mảnh địa kinh tế gia tăng đang làm giảm cơ hội để doanh nghiệp tận dụng các chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Albert Park, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB nhận định, sự gia tăng phân mảnh địa kinh tế đang làm suy giảm cơ hội để doanh nghiệp tận dụng các chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó có nguy cơ kìm hãm tiến trình công nghiệp hóa và tăng trưởng ở các nền kinh tế mắc kẹt trong các khâu giá trị thấp.

Ông Albert Park cho rằng, để thu hẹp khoảng cách phát triển, cần tăng cường hỗ trợ các nền kinh tế kém phát triển hơn trong việc tiếp cận công nghệ mới nổi, đồng thời cải thiện hạ tầng, logistics và môi trường kinh doanh nhằm nâng cao năng suất cũng như năng lực cạnh tranh.

Báo cáo cũng cho rằng, mặc dù việc chuyên môn hóa trong các công đoạn sản xuất hẹp đã giúp nhiều nền kinh tế hội nhập nhanh vào thị trường toàn cầu, song lợi ích từ chuỗi giá trị toàn cầu vẫn phân bổ chưa đồng đều, chủ yếu tập trung ở các doanh nghiệp lớn có năng suất cao. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản như chi phí tuân thủ lớn và hạn chế về năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh mới, ADB xác định ba ưu tiên chính sách nhằm thúc đẩy hội nhập hiệu quả hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ nhất, nâng cao khả năng chống chịu đang trở thành yếu tố cốt lõi của năng lực cạnh tranh. Mức độ bất định và phân mảnh gia tăng khiến yêu cầu về tính đáng tin cậy, khả năng thích ứng và quản trị rủi ro ngày càng trở nên quan trọng. Điều này đòi hỏi các nền kinh tế phải phát triển hạ tầng kết nối đồng bộ, nâng cao khả năng thích ứng của doanh nghiệp và xây dựng chính sách hỗ trợ đa dạng hóa thị trường, nguồn đầu vào cũng như đối tác.

Thứ hai, tính bền vững về môi trường ngày càng định hình điều kiện tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Các tiêu chuẩn môi trường, chứng nhận xanh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc đang trở thành điều kiện phổ biến đối với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Theo ADB, việc hoàn thiện chính sách về tiêu chuẩn và chứng nhận sẽ giúp doanh nghiệp thúc đẩy ứng dụng công nghệ sạch và quy trình sản xuất bền vững hơn.

Thứ ba, tính bao trùm tiếp tục là mục tiêu xuyên suốt trong quá trình hội nhập. Để bảo đảm các lợi ích được phân bổ rộng rãi hơn, các quốc gia cần phối hợp giảm chi phí thương mại thông qua đầu tư hạ tầng, duy trì chính sách thương mại mở, tạo thuận lợi thương mại, đồng thời phát triển kỹ năng lao động và nâng cao năng lực doanh nghiệp. Bên cạnh đó, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận tài chính, nền tảng số và cơ hội xuất khẩu được xem là yếu tố quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng bao trùm và bền vững.