AI làm bài thay học sinh: Đã đến lúc phải đổi cách dạy và thi?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi lớn trong giáo dục, giúp học sinh tìm kiếm thông tin, giải bài tập và tiếp cận tri thức nhanh chóng. Tuy nhiên, việc lạm dụng công nghệ cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá nhằm bảo đảm người học thực sự phát triển năng lực tư duy.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn trao đổi tại chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026. Ảnh: VGP/VTV

Tại chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026, Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đã chia sẻ về việc sử dụng AI trong dạy và học.

Theo Bộ trưởng, trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, giáo dục cần giải quyết 2 vấn đề quan trọng: Người học cần học gì và học như thế nào để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong tương lai.

Người học cần hiểu AI có thể làm gì, không thể làm gì và hoạt động như thế nào để sử dụng công nghệ hiệu quả. Quan trọng hơn, AI không được trở thành công cụ làm thay quá trình tư duy, tiếp nhận và xử lý thông tin của người học.

Bộ trưởng nhấn mạnh bản chất của học tập là quá trình người học tự tiếp nhận, xử lý thông tin và hình thành kiến thức. Nếu chỉ sử dụng AI để lấy đáp án có sẵn mà không tự suy nghĩ, phân tích và kiểm chứng, người học có thể bỏ lỡ cơ hội rèn luyện những năng lực quan trọng.

Thay vì chỉ yêu cầu AI đưa ra lời giải, học sinh cần biết khai thác công nghệ để tìm hiểu từng bước, khám phá phương pháp giải quyết vấn đề và phát triển tư duy. AI cần hỗ trợ quá trình học tập, giúp người học hiểu sâu hơn, chứ không thay thế việc học và suy nghĩ của con người.

Những yêu cầu này đặt ra vấn đề đổi mới cách dạy và kiểm tra, đánh giá trong nhà trường. Khi AI có thể tạo ra bài văn hoặc lời giải chỉ trong thời gian ngắn, việc đánh giá cần quan tâm hơn đến quá trình tư duy, khả năng vận dụng kiến thức và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, bên cạnh kết quả cuối cùng.

AI có thể hỗ trợ học tập, nhưng không thể thay thế tư duy độc lập của học sinh. Ảnh minh họa: ChatGPT

Giáo viên có thể cân nhắc tăng cường các hoạt động yêu cầu học sinh giải thích cách làm, trình bày lập luận, phản biện thông tin và vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế. Đây là những hướng tiếp cận có thể giúp đánh giá năng lực thực chất, đồng thời khuyến khích học sinh sử dụng AI có trách nhiệm.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng nhấn mạnh yêu cầu trang bị kiến thức, kỹ năng, đạo đức và trách nhiệm cho người học trong bối cảnh AI phát triển. Giáo dục cần giúp học sinh hiểu và làm chủ công nghệ, thay vì phụ thuộc vào công nghệ.