Ẩm thực xứ Huế

Thế giới ẩm thực thu nhỏ của Việt Nam

Là Nghệ nhân ưu tú ẩm thực cung đình, chị Phan Tôn Gia Hiền cho biết, với vị trí là kinh đô của Việt Nam dưới triều Nguyễn, Huế đã chứng kiến sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ, đặc biệt là trong cung đình. Những món ăn cung đình cầu kỳ như: nem công, chả phượng hay bát bửu… đã được phát triển theo thời gian và lưu truyền qua nhiều thế hệ, tạo nên một nền ẩm thực tinh tế, cầu kỳ nhưng vẫn rất gần gũi với đời sống dân dã. Cùng với các món ăn cung đình, ẩm thực Huế còn phong phú với các món ăn dân gian từ lâu đời. Các món như: bún bò Huế, cơm hến, chè Huế, bánh lọc, bánh nậm, bánh bèo, bánh ít… đã trở thành những món ăn không thể thiếu trong tâm thức của người dân Huế, cũng như trong lòng du khách quốc tế.

Nghệ nhân nhân dân Tôn Nữ Thị Hà giới thiệu về món nem công, chả phụng – đặc trưng của cung đình Huế.

“Ẩm thực Huế hình thành từ sự giao thoa của ba dòng chảy: ẩm thực cung đình, ẩm thực dân gian, và ẩm thực chay – mỗi dòng đều mang một hệ giá trị văn hóa, thẩm mỹ và triết lý riêng. Khác với nhiều nền ẩm thực chỉ chú trọng khẩu vị, Huế xây dựng cho mình một triết lý ăn uống riêng, hài hòa giữa âm – dương – ngũ hành, giữa ngũ vị (mặn, ngọt, chua, cay, đắng) và ngũ sắc (xanh, đỏ, vàng, trắng, đen). Ở Huế, mỗi món ăn là một câu chuyện về lịch sử, văn hóa con người Huế và trở thành một thế giới ẩm thực thu nhỏ của Việt Nam”, chị Hiền chia sẻ.

Sự đa dạng và độc đáo của ẩm thực Huế không chỉ thu hút du khách trong nước mà còn hấp dẫn khách quốc tế, nhiều người chọn Huế làm điểm đến để trải nghiệm văn hóa ẩm thực từ món ăn đường phố đến bữa tiệc cung đình. Điều này góp phần thúc đẩy ngành du lịch và củng cố vị thế Huế trên bản đồ ẩm thực toàn cầu. Sau dịch COVID-19, du lịch Huế tăng trưởng mạnh mẽ. Năm 2024, Huế đón gần 3,9 triệu lượt khách, tăng 21,8% so với năm trước; trong đó, khách quốc tế đạt gần 1,45 triệu lượt (tăng 16,6%). Năm 2025, Huế đón khoảng 6,3 triệu lượt khách, tăng 61,5% so với năm trước; trong đó khách quốc tế đạt 1,9 triệu lượt (tăng 40,6%), doanh thu du lịch đạt trên 13.000 tỷ đồng, tăng 64,4%... Những con số này đã phản ánh sức hút mạnh mẽ của du lịch Huế, trong đó du lịch ẩm thực đóng góp rất lớn.

Thành phố sáng tạo ẩm thực

Mới đây, chuyên trang ẩm thực Taste Atlas công bố bảng xếp hạng “Best Food Cities in the World 2025” dựa trên hơn 590.000 lượt bình chọn của các chuyên gia và thực khách quốc tế. Trong danh sách này, TP Huế đạt 4,55/5 điểm, xếp hạng 36 trong Top 100 “Thành phố nổi tiếng ẩm thực thế giới”.

Ông Lê Tân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam cho rằng, việc ẩm thực Huế được vinh danh trên bảng xếp hạng của một tổ chức truyền thông ẩm thực uy tín toàn cầu là kết quả của quá trình dài nỗ lực gìn giữ và phát huy giá trị ẩm thực truyền thống. Thành quả này có sự chung tay của chính quyền, các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và cộng đồng doanh nghiệp, đánh dấu bước chuyển quan trọng để ẩm thực Huế từng bước vươn ra thế giới một cách bền vững. Sự ghi nhận này cho thấy tinh thần sáng tạo, sự gìn giữ di sản và phong cách ẩm thực độc đáo của Huế đã thực sự chạm đến trái tim bạn bè năm châu.

Theo Taste Atlas, ẩm thực Huế gây ấn tượng mạnh với nhiều món ăn truyền thống đặc trưng như: bún bò Huế, bánh khoái, nem lụi, bánh bèo - những món được xếp vào nhóm “Must try” (nhất định phải thử) khi đến Huế. Đây không chỉ là một sự ghi nhận quốc tế, mà còn là bằng chứng thuyết phục về sức hấp dẫn độc đáo của ẩm thực Huế – vùng đất sở hữu khoảng 1.700 món ăn truyền thống. Taste Atlas đánh giá ẩm thực Huế cao nhờ các yếu tố: độ nổi tiếng, mức độ yêu thích của thực khách, và tính đặc sắc địa phương…

Sự tinh tế của ẩm thực Huế trong từng món bánh cung đình.

Điển hình là món bún bò Huế đã được Taste Atlas xếp hạng trong top “100 món ăn có nước dùng ngon nhất thế giới”. Những ngày cuối năm 2025, tại Liên hoan Ẩm thực Quốc tế – Huế 2025 diễn ra bên dòng sông Hương, bún bò Huế được trao chứng nhận Danh hiệu Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia Tri thức dân gian. Đây là cơ hội để cộng đồng người Huế cùng tiếp tục phát triển thương hiệu, lan tỏa hình ảnh món ăn bún bò Huế nói riêng và ẩm thực Huế nói chung đến với đông đảo mọi người. Việc Tri thức dân gian về Bún bò Huế được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự kiện đặc biệt có ý nghĩa, khi TP Huế đang xây dựng trình UNESCO tham gia vào Mạng lưới các thành phố sáng tạo về lĩnh vực ẩm thực. Được biết, mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO (UCCN) ra đời năm 2004, hiện quy tụ hơn 350 thành phố từ 100 quốc gia, trong đó, tiêu chí văn hóa và sáng tạo làm trung tâm phát triển bền vững.

Theo bà Tôn Nữ Thị Hà, Nghệ nhân nhân dân - truyền nhân ẩm thực cung đình - một Đại sứ văn hóa ẩm thực có thời gian hơn 60 năm mang theo hương vị Cố đô đến nhiều quốc gia, có nhiều yếu tố tạo nên đặc trưng và giá trị của ẩm thực Huế, đó là yếu tố tự nhiên với thiên nhiên, địa hình, cảnh quan sinh thái phong phú và yếu tố lịch sử, xã hội khi Huế từng là Kinh đô dưới triều nhà Nguyễn.

TP Huế hiện đang nỗ lực xây dựng thương hiệu “Huế - Kinh đô ẩm thực”. Đây không chỉ là một chiến lược phát triển du lịch, mà còn là cam kết bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của vùng đất cố đô. Tuy nhiên, để thương hiệu này lan tỏa và bền vững, cần sự kiên trì, phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong thời gian dài. Mới đây, lần đầu tiên lô hàng ẩm thực di sản xứ Huế như: bánh lọc, bánh nậm, bánh ít đã xuất xưởng chính ngạch container đầu tiên xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Đây là một sự kiện rất đặc biệt và tín hiệu vui đối với ẩm thực Huế bởi lâu nay, bánh Huế chủ yếu xuất khẩu qua Mỹ và các quốc gia khác bằng đường tiểu ngạch…

Hải Lan