Ấn Độ: Khủng hoảng nhiên liệu nấu ăn tạo cú hích đa dạng hóa thị trường năng lượng

Dosa, món ăn đặc trưng của Ấn Độ hình chiếc mũ chóp, làm từ đậu lăng và gạo tại một nhà hàng Nam Ấn ở Mumbai nhỏ hơn hẳn thường lệ. Không phải đầu bếp thay đổi công thức, mà là vì thiếu gas. “Món ăn trông khá khiêm tốn,” Chris Kay, Trưởng văn phòng Mumbai của Financial Times, kể lại sau một bữa ăn gần đây.

Phục vụ bàn giải thích, nguyên nhân là do tình trạng thiếu hụt khí nấu ăn trên toàn quốc, khiến các nhà hàng trên khắp Ấn Độ phải dựa vào các bếp từ, bếp điện được đặt mua gấp, hoặc thậm chí các phương tiện cơ bản hơn như than củi và củi đốt.

Nguyên nhân bắt đầu từ bên ngoài biên giới. Xung đột tại Trung Đông đã làm tắc nghẽn tuyến vận chuyển qua Eo biển Hormuz, điểm trung chuyển sống còn của năng lượng toàn cầu. Với khoảng 90% LPG nhập khẩu phụ thuộc khu vực này, Ấn Độ – quốc gia nhập khẩu LPG lớn thứ hai thế giới – gần như ngay lập tức chịu tác động.

Người dân xếp hàng chờ mua bình gas LPG tại Ahmedabad, Ấn Độ. Ảnh: FT

Cú sốc nguồn cung nhanh chóng lan xuống đời sống thường nhật. Tại nhiều thành phố, người dân xếp hàng dài để mua bình gas phục vụ nấu ăn. Các hộ gia đình chiếm tới 85–90% tổng nhu cầu LPG, trong khi chỉ khoảng 5% được kết nối với hệ thống đường ống, khiến phần lớn dân số phụ thuộc vào nguồn cung bình gas dễ biến động.

Trong khi đó, thị trường thiết bị thay thế chứng kiến làn sóng mua sắm hoảng loạn. Bếp từ và bếp điện nhanh chóng cháy hàng trên các sàn thương mại điện tử cũng như tại cửa hàng. Nhưng giải pháp này không dành cho tất cả.

Với nhiều hộ thu nhập thấp và lao động làm công nhật, chi phí điện tăng cao khiến việc chuyển đổi trở nên bất khả thi, đẩy họ vào tình thế buộc phải cắt giảm chi tiêu hoặc rời bỏ thành phố.

Áp lực cũng đè nặng lên khu vực dịch vụ. Nhà hàng và khách sạn – nhóm tiêu thụ phần lớn lượng LPG còn lại – thường chỉ dự trữ đủ nhiên liệu trong vài ngày.

Một giám đốc ngân hàng tại Mumbai cho biết căng tin văn phòng của ông đã phải cắt giảm thực đơn do thiếu nguồn cung. Nhiều quán ăn nhỏ và chaiwala, những người bán trà đường phố đặc trưng của Ấn Độ, chuyển sang dùng bếp diesel hoặc than củi, trong khi không ít cửa hàng buộc phải đóng cửa.

Ngay cả các cơ sở cao cấp cũng không tránh khỏi tác động. Tại Bread & Chocolate, một quán cà phê nổi tiếng ở Mumbai, thông báo dán trước cửa cho biết tạm ngừng bán bánh mì do thiếu gas.

Bên trong, hoạt động được chuyển dần sang bếp điện, nhưng sản lượng giảm mạnh. “Trước đây mỗi ngày chúng tôi nướng từ 60 đến 90 mẻ, giờ chỉ còn khoảng 30,” một nhân viên cho biết.

Trước tình hình đó, chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi đã áp dụng phân bổ hạn ngạch cho người dùng thương mại và tìm kiếm nguồn nhập khẩu từ các thị trường xa hơn như Mỹ.

Đồng thời, nhà chức trách tăng cường kiểm tra nhằm hạn chế tình trạng tích trữ và buôn bán LPG trên thị trường chợ đen. Tuy nhiên, các biện pháp này đến nay vẫn chưa đủ để đảo ngược xu hướng thiếu hụt.

Trong khi người dân vật lộn với giá nhiên liệu tăng cao, chính phủ vẫn tìm cách trấn an dư luận. Bộ trưởng Dầu khí Hardeep Singh Puri khẳng định: “Ấn Độ vẫn là một ốc đảo về an ninh năng lượng, khả năng cung ứng và giá cả hợp lý.” Nhưng tuyên bố này ngày càng trở nên khó thuyết phục khi thực tế trên thị trường cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa cung và cầu.

Thời điểm khủng hoảng càng trở nên nhạy cảm khi đảng cầm quyền Bharatiya Janata Party đang chuẩn bị cho các cuộc bầu cử quan trọng tại những bang lớn như West Bengal và Tamil Nadu. Chính ông Modi cũng thừa nhận tình hình là “đáng lo ngại” trong một phát biểu trước quốc hội vào cuối tháng 3.

Ở tầm dài hạn, cú sốc hiện tại đang phơi bày một thực tế khó tránh: nền kinh tế tăng trưởng nhanh của Ấn Độ vẫn phụ thuộc sâu vào nhập khẩu năng lượng.