Hà Nội: Sẽ đầu tư 18 tuyến đường sắt đô thị, tổng chiều dài gần 1.000km

Tuyến đường sắt đô thị Cát Linh-Hà Đông đã được đưa vào vận hành, khai thác. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, thành phố Hà Nội đang xây dựng định hướng phát triển hệ thống đường sắt đô thị quy mô lớn với 18 tuyến, tổng chiều dài khoảng 979km, đồng thời tính toán nhu cầu nguồn vốn và các giải pháp huy động nguồn lực đầu tư.

Phân kỳ đầu tư các tuyến

Theo báo cáo của thành phố Hà Nội, sau 25 năm nghiên cứu, đầu tư xây dựng, hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội đến nay đã đưa vào khai thác 2 tuyến/đoạn tuyến đưa vào khai thác với chiều dài khoảng 21,5km (chiếm tỷ lệ khoảng 2,2% tổng chiều dài mạng lưới (979km), tuyến Cát Linh-Hà Đông và tuyến Nhổn-Ga Cầu Giấy đoạn trên cao).

Hiện, các tuyến đang được triển khai thi công với chiều dài 54,42km (tỷ lệ 5,56%; đoạn ngầm tuyến Nhổn-Ga Cầu Giấy-ga Hà Nội, tuyến Nam Thăng Long-Trần Hưng Đạo, tuyến Văn Cao-Láng-Hòa Lạc). Các tuyến đang nghiên cứu đầu tư với chiều dài 91,5km (tỷ lệ 9,35%; tuyến Cát Linh-Hà Đông kéo dài Hà Đông-Xuân Mai; Trần Hưng Đạo-Thượng Đình và Nam Thăng Long-Nội Bài; Yên Viên-Ngọc Hồi; Ga Hà Nội-Hoàng Mai).

Phía Hà Nội cũng đánh giá đường sắt đô thị được xác định là một cấu phần hạ tầng khung then chốt, có vai trò tổ chức và dẫn dắt không gian phát triển đô thị; định hướng hình thành mạng lưới vận tải khối lượng lớn, làm “khung xương sống” cho giao thông công cộng, qua đó hỗ trợ triển khai mô hình phát triển đa cực-đa trung tâm, tái cấu trúc không gian Thủ đô theo chiến lược “9 cực-9 trung tâm-9 trục-8 vành đai”, đồng thời tạo nền tảng để thực hiện hiệu quả mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) ở cả cấp đô thị và cấp vùng.

Theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô, tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị gồm 18 tuyến với chiều dài 979km, được phân kỳ đầu tư.

Cụ thể, giai đoạn 2026-2035 hoàn thành đầu tư xây dựng 10 tuyến/đoạn tuyến (8 tuyến hoàn chỉnh, 2 đoạn tuyến) với chiều dài khoảng 500km, trong đó ưu tiên tập trung hoàn thành trước các tuyến đường sắt đô thị trong giai đoạn 2026-2030 của Nghị quyết số 188/2025/QH15 và tuyến số 1 (Nội Bài-Yên Viên-Ga Hà Nội-Ngọc Hồi), tuyến số 6 (Nội Bài-Ngọc Hồi);

Giai đoạn 2036-2045 hoàn thành đầu tư xây dựng 7 tuyến/đoạn tuyến (5 tuyến hoàn chỉnh, 2 đoạn tuyến còn lại của giai đoạn 2026-2035) với chiều dài khoảng 383km.

Giai đoạn 2046-2065 hoàn thành đầu tư xây dựng 3 tuyến với chiều dài khoảng 96 km.

Hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội đến nay đã đưa vào khai thác 2 tuyến/đoạn tuyến đưa vào khai thác với chiều dài khoảng 21,5km. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Nhìn nhận hệ thống đường sắt đô thị cũng được giới hạn bởi cấu trúc không gian ngầm và ảnh hưởng trực tiếp tới dự kiến tổng mức đầu tư của toàn hệ thống, trên cơ sở ý kiến góp ý của các bên liên quan, có thể xem xét 3 phương án đi ngầm đối với hệ thống đường sắt đô thị Thủ đô.

Phương án 1: đi ngầm từ Vành đai 3.5 trở vào (524km đi ngầm/455km đi nổi) với tổng vốn đầu tư là 109,76 tỷ USD; phương án 2: đi ngầm từ Vành đai 4 trở vào (654km đi ngầm/325km đi nổi) cần tới 117,56 tỷ USD; phương án 3: đi ngầm toàn bộ (979km đi ngầm) tổng mức đầu tư lên tới 137,06 tỷ USD.

“Việc nghiên cứu hệ thống ngầm cần phải nghiên cứu tích hợp không chỉ là hệ thống metro ngầm, mà còn phải kết hợp các yếu tố khai thác khác như: bãi đỗ xe ngầm, trung tâm văn hóa thương mại ngầm, hệ thống dự trữ ngầm, … đây là vấn đề phức tạp nhưng có yêu cầu cấp thiết cao nên cần tập trung nghiên cứu triển khai sớm trong năm 2026,” lãnh đạo thành phố Hà Nội cho hay.

Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư

Cho rằng nhu cầu vốn cho các dự án đường sắt đô thị và cho từng giai đoạn đầu tư là rất lớn, do vậy, thành phố Hà Nội cần xác định rõ nguồn lực nội sinh là quyết định, nguồn lực bên ngoài là đột phá, đồng thời phải xây dựng ngay các cơ chế đầu tư linh hoạt (EPC, BOT, BT, …) mới có thể đáp ứng được nhu cầu phát triển, đúng như tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 68-NQ/TW nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.

Tổng vốn ngân sách thành phố Hà Nội dự kiến huy động cho phát triển mạng lưới đường sắt đô thị Thủ đô giai đoạn 2026-2030 khoảng 12,4 tỷ USD; giai đoạn 2031-2035 khoảng 16,16 tỷ USD; giai đoạn 2036-2045 khoảng 18,252 tỷ USD. Ngân sách Trung ương hỗ trợ khoảng 8,614 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2035 và nguồn vốn vay ODA ước khoảng 5,224 tỷ USD.

Mặt khác, kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 của thành phố Hà Nội được Hội đồng Nhân dân thông qua tại Nghị quyết số 04/NQ-HĐND ngày 28/3/2026, theo đó kế hoạch vốn phân bổ cho đường sắt đô thị giai đoạn 2026-2030 là 310.191 tỷ đồng (tương đương 12,4 tỷ USD, về cơ bản đã đáp ứng mục tiêu theo Nghị quyết 188/2025/QH15). Theo báo cáo của Ban quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội, nhu cầu vốn của giai đoạn 2026-2030 khoảng 19,67 tỷ USD.

Đường sắt đô thị là loại hình vận tải khối lượng lớn, làm “khung xương sống” cho giao thông công cộng. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Phía thành phố Hà Nội cũng tính toán nhu cầu vốn của giai đoạn 2026-2035 theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm dự kiến khoảng 60-70 tỷ USD (tùy theo phương án đi ngầm), do vậy nhu cầu vốn dự kiến cần bổ sung cho giai đoạn 2026-2035 để đầu tư hệ thống đường sắt đô thị khoảng 18,36-27,6 tỷ USD.

Đối với giai đoạn 2036-2045 theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm dự kiến khoảng 40,12-53,62 tỷ USD (tùy theo phương án đi ngầm), nhu cầu vốn dự kiến cần bổ sung cho giai đoạn 2036-2045 để đầu tư hệ thống đường sắt đô thị khoảng 21,87-35,37 tỷ USD.

Hà Nội dự kiến đa dạng hóa nguồn vốn, trong đó ngân sách thành phố giữ vai trò chủ đạo, kết hợp hỗ trợ từ Trung ương (khoảng 10-15% trong giai đoạn đến năm 2035), vốn ODA, phát hành trái phiếu (đặc biệt trái phiếu xanh) và các hình thức PPP. Nguồn thu từ quỹ đất theo mô hình TOD được xác định có tiềm năng nhưng chưa thể đóng vai trò chủ lực trong giai đoạn đầu./.