Ấn Độ tăng cường 'ngoại giao phòng ngừa rủi ro' trong thế giới biến động

Pháp, New Zealand, Seychelles, Malaysia, Slovakia, Italy… chỉ là một phần trong danh sách các điểm đến của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong một năm qua.

Kể từ tháng 8/2025, ông Modi đã thực hiện các chuyến thăm chính thức tới ít nhất 20 quốc gia. Lịch trình ngoại giao dày đặc phản ánh một sự chuyển hướng đáng chú ý trong cách Ấn Độ triển khai chính sách đối ngoại: thay vì đặt trọng tâm quá lớn vào một số quan hệ chủ chốt, New Delhi đang chủ động mở rộng mạng lưới đối tác và tìm kiếm những lợi ích cụ thể từ từng mối quan hệ.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chuyến thăm Mỹ tháng 2/2025 của ông Modi. Ảnh: Nhà Trắng

Theo các nhà phân tích đánh giá, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tạo ra những biến động lớn đối với thương mại và địa chính trị toàn cầu, Ấn Độ nhận thấy cần phải “phân tán các lựa chọn” để bảo vệ nền kinh tế và duy trì không gian chiến lược.

“Chúng tôi muốn xây dựng quan hệ tốt đẹp hơn với phần còn lại của thế giới khi quy mô nền kinh tế ngày càng tăng”, bà Priyam Gandhi-Mody, Giám đốc điều hành Hội đồng Hợp tác Kinh tế Tương lai, một sáng kiến của chính quyền bang Maharashtra, miền Tây Ấn Độ phát biểu.

Bà mô tả cách tiếp cận của Ấn Độ là “đa phương theo nhóm nhỏ” (plurilateral) - “theo đuổi những mục tiêu nhỏ hơn, cụ thể hơn và với một nhóm quốc gia nhỏ hơn, cho đến khi mục tiêu đó đạt được”.

Biến ngoại giao thành những “thỏa thuận cụ thể”

Theo các chuyên gia, nhiều quốc gia được gọi là “cường quốc tầm trung”, như Pháp và Canada, cũng đang chịu tác động bởi những vấn đề tương tự mà Ấn Độ đang phải đối mặt, khiến họ trở nên cởi mở hơn trước những đề nghị của Thủ tướng Ấn Độ. Một số nước cũng chủ động đến New Delhi để đáp ứng những nhu cầu chiến lược của chính mình và tiếp cận nền kinh tế lớn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Tuy nhiên, không giống tính chất khá dàn trải của nhiều cuộc gặp trước đây với các nhà lãnh đạo, những quan hệ đối tác của Ấn Độ gần đây tập trung hơn nhiều, với các mục tiêu, chỉ tiêu và con số cụ thể.

Với Đức, New Delhi tìm kiếm công nghệ tàu ngầm. Với Pháp, Ấn Độ thúc đẩy hợp tác về trí tuệ nhân tạo, quản trị và mở rộng thương mại. Với Anh, hai bên đạt thỏa thuận giúp giảm thuế đối với hàng may mặc của Ấn Độ, trong khi New Delhi giảm thuế đối với đồ uống có cồn. Với Na Uy, ông Modi và Thủ tướng Jonas Gahr Støre tái khẳng định cam kết tạo ra 1 triệu việc làm tại Ấn Độ theo khuôn khổ thỏa thuận mà New Delhi ký với Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA).

Hàn Quốc cũng là một đối tác ngày càng quan trọng. Tổng thống Lee Jae Myung cam kết đầu tư vào Ấn Độ và hỗ trợ nước này phát triển ngành đóng tàu - lĩnh vực mà New Delhi đặt mục tiêu đưa Ấn Độ trở thành một trong 5 quốc gia đóng tàu hàng đầu thế giới vào năm 2047. Tại New Zealand, chuyến thăm của ông Modi tập trung vào an ninh hàng hải, hợp tác quốc phòng và mục tiêu tăng gấp đôi thương mại song phương.

Tháng 1/2026, Ấn Độ ký cũng một thỏa thuận thương mại tự do lớn với Liên minh châu Âu (EU), khối kinh tế lớn nhất thế giới. Các cuộc đàm phán thương mại kéo dài khoảng hai thập kỷ đã được đẩy nhanh trong bối cảnh trật tự thế giới bị đảo lộn.

Dựa trên việc xem xét các thỏa thuận gần đây, các chuyên gia nhận thấy những ưu tiên của Ấn Độ có thể được chia thành một số nhóm: công nghệ quốc phòng; an ninh khu vực; nhập khẩu năng lượng; khoáng sản quan trọng; trí tuệ nhân tạo; và khả năng để người dân Ấn Độ học tập, làm việc ở nước ngoài. Theo các nhà phân tích, nhìn rộng hơn, những ưu tiên này phản ánh mục tiêu của Ấn Độ và các đối tác trong việc xây dựng những hành lang kinh tế vận hành hiệu quả, qua đó nâng cao khả năng chống chịu trước những cú sốc địa chính trị trong tương lai.

Mỹ không còn là lựa chọn duy nhất

Một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy sự điều chỉnh này của Ấn Độ là do mối quan hệ với Mỹ. Cách tiếp cận được điều chỉnh của nước này đối với chính sách đối ngoại bắt đầu thể hiện rõ khoảng một năm trước, sau khi Tổng thống Donald Trump công bố mức thuế quan toàn cầu 25% vào tháng 2.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump, nhà lãnh đạo Mỹ và Thủ tướng Modi từng xây dựng quan hệ cá nhân khá gần gũi. New Delhi kỳ vọng mối quan hệ đó có thể tạo ra những lợi ích lâu dài cho cả hai bên. Tuy nhiên, quan hệ song phương bắt đầu gặp những trở ngại khi chính quyền Tổng thống Trump gia tăng sức ép thương mại đối với Ấn Độ. Chính quyền Mỹ đồng thời chỉ trích Ấn Độ vì chính sách bảo hộ thương mại. Đến tháng 8 năm ngoái, Washington tiếp tục áp thêm 25% thuế đối với hàng hóa Ấn Độ liên quan đến việc New Delhi mua dầu của Nga.

Đối với Ấn Độ, tác động của chính sách này không nhỏ. Mỹ là thị trường xuất khẩu đơn lẻ lớn nhất của nước này. Do đó, bất kỳ sự thay đổi đáng kể nào trong chính sách thương mại của Washington đều có thể tạo sức ép đối với tăng trưởng và việc làm tại Ấn Độ.

Bên cạnh đó, New Delhi cũng không hài lòng khi ông Trump nhiều lần tuyên bố rằng ông đóng vai trò quan trọng trong việc chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 4 ngày giữa Ấn Độ và Pakistan hồi tháng 5/2025.

Trong bối cảnh này, Ấn Độ bắt đầu đẩy nhanh việc tìm kiếm những đối tác khác nhằm giảm thiểu rủi ro kinh tế và chiến lược. Ông Chietigj Bajpayee, chuyên gia Nam Á tại Chatham House, một tổ chức nghiên cứu có trụ sở ở London nhận định quan hệ Ấn Độ - Mỹ hiện đang ở trạng thái “biến động” và thiếu “trọng tâm chiến lược”.

Sự điều chỉnh chính sách của ông Modi không có nghĩa Ấn Độ từ bỏ quan hệ với Mỹ. Thay vào đó, New Delhi dường như đang tìm cách giảm mức độ phụ thuộc vào bất kỳ một cường quốc nào. Ông Bajpayee cho rằng, khi không có một mối quan hệ đáng tin cậy với Mỹ, “Ấn Độ đang quay trở lại chiến lược cân bằng và quản lý quan hệ với cả những quốc gia nhỏ hơn, các cường quốc tầm trung như Canada và Nhật Bản, cũng như các cường quốc toàn cầu là Mỹ và Trung Quốc”.

Con đường thực dụng

Ấn Độ là một trong những quốc gia phụ thuộc đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Khoảng 80% lượng dầu thô nhập khẩu của nước này đi qua Eo biển Hormuz. Xung đột tại Iran khiến tuyến vận tải quan trọng này đối mặt với những rủi ro lớn hơn, buộc New Delhi phải tính đến các tuyến vận chuyển và nguồn cung thay thế.

Trong lĩnh vực công nghiệp, Ấn Độ cần công nghệ và vốn đầu tư để mở rộng sản xuất, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Trong lĩnh vực dược phẩm, quốc gia này là nhà sản xuất thuốc generic lớn nhất thế giới và đang tìm kiếm thêm thị trường xuất khẩu. Vì vậy, ngoại giao kinh tế ngày càng trở thành một công cụ để New Delhi thực hiện các mục tiêu phát triển trong nước.

Trong bối cảnh Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump ngày càng khó đoán, New Delhi dường như đang lựa chọn một con đường thực dụng: không quay lưng với Washington, nhưng cũng không đặt tương lai của mình vào một mối quan hệ duy nhất. Mỗi thỏa thuận với một đối tác mới được kỳ vọng sẽ trở thành một “mảnh ghép” trong chiến lược lớn hơn: giúp Ấn Độ mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ, bảo đảm nguồn năng lượng, tăng cường năng lực quốc phòng và duy trì dư địa hành động độc lập.