Ăn gì trong những ngày thu xứ Thanh?

Chả tôm được nướng chín trên bếp than hồng.

Nhắc đến mùa thu, người ta thường nghĩ đến cốm - thức quà của lúa non như một “chỉ dấu” của mùa. Món ăn ấy, cái tên gọi mộc mạc ấy không chỉ thỏa mãn vị giác mà còn thỏa thuê bao nỗi niềm, cảm xúc: “Cốm là thức quà đặc biệt riêng của đất nước, là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ Việt Nam”.

Ở xứ Thanh, dù không có làng Vòng nổi tiếng như Hà Nội, những ngày thu se lạnh vẫn đủ khiến người ta muốn tìm một chút cốm, thưởng thức một chút hương vị của mùa.

Cốm vốn chẳng phải món ăn dành cho người vội. Hạt cốm xanh mềm, dẻo thơm, thoảng mùi lúa mới, đôi khi được gói trong lá sen, vừa mở ra đã thấy hương đồng nội dịu dàng. Có thể ăn từng nhúm nhỏ, nhâm nhi cùng chén trà, hoặc biến tấu thành xôi cốm, chè cốm... Mỗi cách thưởng thức lại đem đến một cảm giác khác nhau, nhưng đều giữ được cái vị thanh tao, mộc mạc.

Một buổi sáng mùa thu, một mình ghé Mô Cafe, bạn chọn một góc nhỏ yên tĩnh, tận hưởng tiếng nhạc du dương, thưởng thức đĩa xôi cốm hạt sen dẻo bùi ướp hương lá sen, nhấp ngụm trà mát lành hay tách cà phê ủ lạnh êm dịu, bỗng thấy mùa thu xứ Thanh sao mà tình đến thế. Thu của đất trời, thu của lòng người hòa quyện, cái cảm giác rất chung mà cũng rất riêng.

Khi tiết trời bắt đầu chuyển lạnh, khẩu vị cũng dường như thay đổi. Những món ăn nóng hổi, thơm nức, đậm đà trở nên hấp dẫn hơn. Xứ Thanh có nhiều thức quà đặc trưng, làm say lòng thực khách trong những ngày “thu rất thật thu”.

Nếu mùa hè, nem chua thường được nhắc đến như một thức quà quen thuộc thì khi trời chuyển se lạnh, nem nướng lại trở thành lựa chọn được nhiều người xứ Thanh yêu thích.

Nem sau khi ủ chua tự nhiên sẽ được nướng trên bếp than hồng. Không cần ngọn lửa quá lớn, chỉ cần than đủ nóng để cuộn nem chín từ từ. Lá chuối bên ngoài cháy xém, phần thịt bên trong nóng dần lên, hương lá chuối quyện với mùi thịt lên men và thính gạo lan trong không gian, tạo nên mùi thơm đặc trưng, khó cưỡng.

Bóc lớp lá chuối đã sém vàng, cuộn nem hiện ra với phần thịt mềm ẩm, hồng nhẹ. Vị chua dịu của thịt lên men hòa cùng mùi thơm đặc trưng của thính gạo. Nem nướng thường được ăn kèm các loại lá như: lá sung, lá đinh lăng..., chấm kèm một chút tương ớt. Cái vị cay, chua dìu dịu, cái thơm, cái bùi quyện vào nhau vừa đủ để một buổi chiều thu trở nên ấm áp, tròn đầy hơn.

Cùng với nem nướng, chả tôm là món ăn rất hợp với tiết trời se lạnh. Đây là thức quà quen thuộc của xứ Thanh, đặc biệt với những ai từng có dịp ghé phố.

Nguyên liệu làm chả tôm không cầu kỳ. Từ tôm, thịt được dùng làm nhân, ruột gấc được bóp nhuyễn, trộn cùng hỗn hợp tôm thịt, sau đó xào với hành, tỏi, ớt cho dậy mùi. Nhân chả được đặt vào từng miếng bánh phở cắt vừa tay, cuốn lại thành những chiếc chả nhỏ rồi nướng trên than.

Chả tôm ngon phải có lớp bánh phở vừa chín tới, hơi xém cạnh, phần nhân bên trong thơm, ngọt và đậm đà. Nhưng để món ăn trọn vị, không thể thiếu bát nước chấm chua ngọt. Vị chua, cay, mặn, ngọt hài hòa vừa làm dịu độ đậm của nhân chả, vừa khiến người ăn cứ muốn gắp thêm chiếc nữa.

“Trong cái lạnh vừa đủ của những ngày thu, ngồi bên bếp than, nghe tiếng chả tôm xèo xèo, đợi lớp bánh phở chuyển màu vàng nhẹ rồi chấm vào bát nước chấm chua ngọt, cảm giác ấy giản dị mà khó quên”, em Minh Anh, 16 tuổi, phường Hạc Thành chia sẻ.

Ẩm thực xứ Thanh vốn không cầu kỳ về hình thức. Nhiều món ăn được làm từ những nguyên liệu gần gũi với đời sống: hạt gạo, con tôm, miếng thịt, bó rau vườn, lá chuối... Nhưng chính sự mộc mạc ấy lại làm nên sức hấp dẫn riêng.

Mùa thu cũng là mùa người ta tìm về những món ăn có độ ấm, có hương thơm và có câu chuyện phía sau. Đó có thể là gói cốm xanh nhẩn nha bên chén trà, đĩa xôi cốm thơm hương lá sen; là cuộn nem nướng vừa rời bếp than; hay những chiếc chả tôm vàng ruộm, nóng hổi.

Vì thế, thưởng thức những món ăn ấy trong tiết trời thu, không đơn thuần là chuyện ăn ngon. Đó còn là cách cảm nhận mùa bằng một giác quan rất gần gũi: vị giác. Một chút chua dịu của nem, vị ngọt của tôm thịt, hương thơm của thính gạo, vị dẻo bùi của cốm... tất cả góp phần tạo nên một “bản đồ” hương - vị mùa thu.

Có lẽ, sức hấp dẫn lâu bền của ẩm thực xứ Thanh cũng nằm ở đó. Mỗi món ăn không chỉ mang theo câu chuyện của nguyên liệu, cách chế biến, mà còn chứa đựng nếp sống và tình cảm của con người. Chỉ một sáng trời se lạnh, một chiều nắng nhạt, một bếp than hồng và một góc phố quen..., nhấm nháp chút hương - vị của món ăn để cảm nhận trọn vẹn sắc - hương - tình mùa thu, lưu lại kỷ niệm đẹp.

Nếu có ai hỏi bạn rằng muốn ăn gì trong những ngày thu xứ Thanh, câu trả lời đôi khi không nhất thiết phải là tên một món ăn cụ thể. Quan trọng hơn là cách mỗi chúng ta thưởng thức hương - vị - mùa. Hãy ăn những món ngon đang vào độ nhưng chậm một chút; thưởng thức kỹ hơn một chút. Bởi trong mỗi thức quà, người ta không chỉ ngửi được mùi thơm, nếm được vị ngon mà còn có thể nếm cả một mùa thu - dịu dàng, đậm đà và mang theo tình đất, tình người xứ Thanh.