Ấn Ðộ, Trung Quốc đối mặt “nghịch lý” điện sạch

Trang trại điện gió ở ngoài khơi tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Ảnh: TTXVN

Phóng viên TTXVN tại New Delhi dẫn phân tích của tổ chức Theo dõi và Nghiên cứu năng lượng toàn cầu (GEM) và Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và không khí sạch (CREA) ghi nhận Trung Quốc đã phải cắt giảm khoảng 360 TWh điện sạch trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng 49% so với cùng kỳ năm trước. Con số này tương đương sản lượng điện đủ cung cấp cho Mexico trong khoảng 1 năm.

Nguyên nhân chủ yếu là do tốc độ phát triển điện mặt trời và điện gió của Trung Quốc tăng rất nhanh, trong khi nhiều dự án được xây dựng tại những khu vực giàu tài nguyên năng lượng tái tạo nhưng cách xa các trung tâm công nghiệp và đô thị. Khi năng lực truyền tải không theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện, các nhà vận hành buộc phải yêu cầu các nhà máy giảm sản lượng.

Theo số liệu chính thức của Trung Quốc, trong 6 tháng đầu năm nay, khoảng 8,6% sản lượng điện mặt trời và 9,1% sản lượng điện gió đã bị cắt giảm. Trong khi đó, GEM và CREA ước tính tỷ lệ điện gió và điện mặt trời không được sử dụng lên tới 26,1%. Sự chênh lệch này cho thấy quy mô thực tế của tình trạng dư thừa điện tái tạo còn khó xác định. Bên cạnh đó, việc Trung Quốc vẫn duy trì hệ thống điện than quy mô lớn cũng làm hạn chế khả năng hấp thụ thêm điện mặt trời và điện gió của lưới điện.

Tại Ấn Độ, quy mô vấn đề nhỏ hơn nhưng đang trở nên đáng chú ý khi New Delhi đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo. Theo Bộ Năng lượng mới và Năng lượng tái tạo Ấn Độ, khoảng 8.133 GWh điện mặt trời đã bị cắt giảm trong quý II-2026, chủ yếu do hạn chế về truyền tải và yêu cầu đảm bảo an toàn hệ thống điện.

Đáng chú ý, tình trạng này xảy ra trong thời điểm nhu cầu điện của Ấn Độ tăng mạnh vào mùa hè, với công suất phụ tải đỉnh khoảng 270 GW trong quý II, nhưng một lượng lớn điện mặt trời vẫn phải cắt giảm do lưới điện chưa đủ khả năng tiếp nhận và truyền tải toàn bộ sản lượng.

Ấn Độ đã đạt mục tiêu 50% tổng công suất điện lắp đặt đến từ các nguồn không sử dụng nhiên liệu hóa thạch và đang hướng tới 500GW công suất điện không hóa thạch vào năm 2030. Điều này đồng nghĩa với việc giai đoạn tiếp theo của quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ không chỉ đòi hỏi xây dựng thêm các nhà máy điện mặt trời và điện gió, mà còn phải nhanh chóng mở rộng hệ thống truyền tải và lưu trữ điện.

Diễn biến tại Trung Quốc và Ấn Độ cho thấy, thách thức của chuyển đổi năng lượng đang chuyển từ thiếu nguồn điện sạch sang khả năng hấp thụ và sử dụng nguồn điện này. Khi công suất điện tái tạo tăng nhanh hơn năng lực của lưới điện, lượng điện dư thừa sẽ bị cắt giảm, gây lãng phí nguồn lực và có thể ảnh hưởng tới hiệu quả đầu tư của các dự án.

Thực tế này cho thấy xây thêm điện mặt trời và điện gió mới chỉ là một phần của quá trình chuyển đổi năng lượng. Thách thức lớn hơn là xây dựng đủ hạ tầng truyền tải, lưu trữ và cơ chế vận hành để đảm bảo nguồn điện sạch sản xuất thực sự đến được với người tiêu dùng.