Ăn Tết như thế nào cho khoa học?

Cân đối dinh dưỡng, tránh “quá tay” ngày Tết

Về vấn đề này, Thạc sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thu Huyền, Khoa khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng cho biết, Tết Nguyên đán là dịp để mọi người sum họp và thưởng thức nhiều món ăn truyền thống như bánh chưng, bánh tét, giò chả, thịt kho, các món chiên xào, mứt, rượu bia...

Tuy nhiên, nếu không kiểm soát tốt, chế độ ăn trong những ngày này có thể làm tăng nguy cơ tăng cân, rối loạn tiêu hóa, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và tăng đường huyết.

Để bảo đảm sức khỏe trong dịp Tết, việc chuẩn bị và lựa chọn món ăn nên tuân theo một số nguyên tắc. Đó là cân đối các nhóm thực phẩm, bởi mâm cơm ngày Tết nên đảm bảo 4 nhóm chất: Tinh bột - chất đạm - chất béo - vitamin và khoáng chất. Bên cạnh các món truyền thống giàu đạm và chất béo, cần tăng cường rau xanh củ quả tươi để hỗ trợ tiêu hóa và giảm cảm giác ngấy.

Cần giảm chất béo và muối trong chế biến, ưu tiên các phương pháp hấp, luộc, kho nhạt, thay vì chiên rán nhiều dầu mỡ. Hạn chế sử dụng quá nhiều muối, nước mắm, bột nêm trong các món kho, dưa muối để phòng ngừa tăng huyết áp và giữ nước.

Kiểm soát khẩu phần ăn, không nên vì “ăn Tết” mà ăn quá no hoặc ăn liên tục nhiều bữa trong ngày. Mỗi bữa chỉ nên ăn vừa đủ, ăn chậm, nhai kỹ để cơ thể kịp nhận tín hiệu no. Đặc biệt lưu ý với bánh chưng, bánh tét - đây là thực phẩm giàu năng lượng nên cần ăn với lượng vừa phải.

Ngoài ra cần hạn chế rượu bia và đồ uống có đường, bởi rượu bia và nước ngọt không chỉ cung cấp “calo rỗng”, mà còn gây áp lực cho gan, dạ dày và hệ tim mạch. Nên uống có kiểm soát, xen kẽ với nước lọc và tuyệt đối không uống khi đói.

Thực phẩm ngày Tết thường được chế biến với số lượng lớn và sử dụng trong nhiều ngày. Cần bảo quản đúng cách, tránh để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu, hâm nóng kỹ trước khi dùng để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm.

Bên cạnh ăn uống hợp lý, nên duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, chơi thể thao, du xuân... để hỗ trợ tiêu hao năng lượng và giữ cân nặng ổn định.

Thạc sĩ, bác sĩ Ngô Thị Thu Huyền, Khoa khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng tư vấn cho người dân bảo đảm dinh dưỡng ngày Tết. Ảnh: HÀ PHƯƠNG

Cảnh giác nấm mốc, vi khuẩn trong thời tiết nồm ẩm

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, Tết miền Bắc luôn gắn với kiểu thời tiết đặc trưng: Mưa phùn, gió ẩm, tường đổ “mồ hôi”.

Người dân quen gọi là “trời nồm”, đây là thời điểm vi sinh vật phát triển mạnh. Bánh chưng cũng là “ổ chứa” lý tưởng của nấm mốc nếu bảo quản không đúng. Gạo nếp và đậu xanh hút nước mạnh, nhân thịt nhiều mỡ.

Sau khi nấu, bánh vẫn ẩm, ấm, lại thường được để ở nơi kín gió - đây là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc, trong đó có những loài có thể sinh độc tố aflatoxin gây hại cho gan.

Aflatoxin là nhóm độc tố có xu hướng khá bền với nhiệt; các cách đun nấu hay hấp lại thông thường khó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, dù một phần độc tố có thể bị phân hủy khi xử lý ở nhiệt độ rất cao và đủ lâu.

Chỉ một miếng bánh chưng mốc “tưởng chừng không sao” cũng làm tăng thêm gánh nặng xử lý độc tố cho gan, nhất là nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần trong năm.

Không chỉ bánh chưng, các món giò chả, thịt đông, giò thủ, mứt Tết, trái cây khô cũng đều là “mảnh đất” ưa thích của nấm men và mốc nếu để ẩm, kín, lâu ngày.

Giò chả nếu gói bằng lá chuối chưa vệ sinh tốt, để trong túi nilon kín lâu ngày sẽ dễ bị nhiễm khuẩn lên men, tạo mùi chua nhẹ, đó đã là dấu hiệu hỏng, không nên ăn.

Mứt, đặc biệt là loại tự làm hoặc mua không rõ nguồn gốc, rất dễ kết dính, chảy nước, nổi mốc đen hoặc mốc trắng, nhất là khi bỏ tủ lạnh rồi lấy ra trong những ngày nồm ẩm.

Một nguyên nhân ít ai chú ý: Sự ngưng tụ hơi nước trong tủ lạnh. Khi tủ mở thường xuyên, khí lạnh gặp hơi ẩm từ bên ngoài tạo ra lớp sương li ti trên bề mặt thực phẩm. Nếu không lau khô và không bảo quản thực phẩm trong hộp kín, sau một thời gian, vi khuẩn và nấm mốc có thể bắt đầu phát triển.

Thức ăn nhiều tinh bột như cơm, miến, bánh chưng khi để ở nhiệt độ phòng lâu, rồi hâm nóng đi hâm lại, có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn như Bacillus cereus phát triển và sinh độc tố; vi khuẩn có thể bị tiêu diệt khi nấu sôi, nhưng độc tố đã sinh ra thì không phải lúc nào cũng bị loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng việc hâm lại.

Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng đó là vệ sinh đồ dùng. Thớt gỗ, đũa, vá muôi dễ mốc nhất khi trời nồm. Nếu để ẩm và chồng đống, chỉ sau một đêm, nấm đen có thể xuất hiện ở mặt thớt, gây nhiễm chéo vào đồ ăn.

Tốt nhất nên phơi khô hoàn toàn sau khi rửa, có thể sấy qua hoặc tráng nước sôi rồi để nơi thoáng. Để hạn chế rủi ro, bạn cần giữ tủ lạnh có khoảng trống để khí lạnh lưu thông, tránh nhồi nhét quá đầy. Chỉ nên giữ thực phẩm đã chế biến trong ngăn mát 1-2 ngày, không để quá lâu.

Lau khô các khay, kệ tủ lạnh, loại bỏ sương đọng mỗi ngày. Nếu có mùi chua, nhớt, đổi màu thì nên bỏ, đừng tiếc, vì sức khỏe luôn đáng giá hơn vài miếng đồ ăn. Và tốt nhất bánh chưng, giò nên gói ít, ăn hết sớm, tránh bảo quản dài ngày trong điều kiện nồm ẩm. Với thực phẩm đã mốc, nguyên tắc an toàn là đã mốc thì bỏ, không có loại mốc nào trên thực phẩm được xem là an toàn cho sức khỏe.

Tết là dịp để nghỉ ngơi, tận hưởng và gắn kết, ăn uống khoa học và điều độ sẽ giúp chúng ta vừa thưởng thức trọn vẹn hương vị ngày Tết, vừa bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình.