Anh và EU xích lại gần nhau hậu Brexit

Thủ tướng Anh Keir Starmer (bên trái) nỗ lực thiết lập lại mối quan hệ của Anh với EU. Ảnh: AP

Động lực hàn gắn quan hệ song phương

Không phải ngẫu nhiên mà các cuộc thảo luận về thương mại, hải quan và quốc phòng EU - Anh tăng tốc đúng vào thời điểm kỷ niệm 10 năm cuộc trưng cầu dân ý lịch sử Brexit đang đến gần. Sau thời gian căng thẳng, hoài nghi lẫn nhau, hai bên dường như nhận ra cái giá của chia rẽ kéo dài càng lớn, trong khi lợi ích hợp tác thực dụng trở nên rõ ràng hơn trong một thế giới nhiều biến động.

Động lực then chốt thúc đẩy Anh điều chỉnh cách tiếp cận với EU nằm ở thực trạng kinh tế Anh tăng trưởng chậm hơn kỳ vọng hậu Brexit. Theo Cục Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Mỹ (NBER), tính đến năm 2025, GDP bình quân đầu người của Anh thấp hơn 6 - 8% so với kịch bản không Brexit, trong khi đầu tư giảm 12 - 18%, việc làm và năng suất đều thấp hơn 3 - 4%. Những con số này không tạo ra cú sốc tức thì, nhưng tích tụ dần theo thời gian khi rào cản thương mại tăng lên, bất định kéo dài.

Theo Le Point, cảm giác tự chủ, tự do từng được kỳ vọng từ Brexit đang dần nhường chỗ cho “Bregret” - cách chơi chữ kết hợp Brexit và “regret” (sự hối tiếc về quyết định rời EU). Trong bối cảnh đó, cải thiện quan hệ với EU - đối tác thương mại lớn nhất - trở thành yêu cầu thực tế để ổn định kinh tế, khôi phục động lực tăng trưởng.

Theo Euronews, Thủ tướng Anh Keir Starmer đang theo đuổi mục tiêu “khởi động lại” quan hệ với EU. Cách tiếp cận này không phải đảo ngược Brexit, mà nhằm giảm thiểu chi phí không cần thiết mà Brexit tạo ra, thông qua hợp tác sâu hơn ở những lĩnh vực có lợi ích chung.

Những bước tiến thực chất

Không khí hợp tác mới được củng cố bằng những bước đi mang tính biểu tượng nhưng có tác động thực tiễn. Theo The Guardian, thỏa thuận Gibraltar tháng 6/2025 tháo gỡ một trong những nút thắt gai góc nhất còn sót lại sau Brexit, giúp giảm ùn tắc biên giới với Tây Ban Nha và tạo nền tảng cho EU chủ động hơn trong tái thiết quan hệ với Anh.

Song song với đó là các kế hoạch đưa Anh trở lại chương trình trao đổi sinh viên Erasmus+, đàm phán chương trình trao đổi thanh niên cho phép công dân châu Âu sinh sống và làm việc tại Anh trong thời hạn 2 - 3 năm, cũng như xây dựng khung pháp lý để điều chỉnh một số tiêu chuẩn của Anh tiệm cận quy định EU. Đây là những bước đi “mềm”, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc tái kết nối con người, thị trường lao động và hệ sinh thái tri thức giữa hai bên.

Hợp tác quốc phòng nổi lên như chất keo gắn kết quan trọng nhất. Các bên tìm kiếm giải pháp để Anh có thể tham gia sâu hơn vào các sáng kiến quốc phòng của khối. Chính phủ Anh xem xét khả năng tham gia chương trình tái vũ trang của EU, trong nỗ lực tăng cường hợp tác an ninh - quốc phòng với châu Âu. Anh cũng sẵn sàng cân nhắc tham gia quỹ Hành động an ninh vì châu Âu (SAFE). Doanh nghiệp quốc phòng Anh có thể đóng góp tối đa 50% giá trị các dự án hợp tác với đối tác châu Âu, cao hơn mức 35% hiện áp dụng cho các nước ngoài khối, đồng thời có cơ hội giữ vai trò chủ trì dự án. Với London, đây là cách bảo vệ và mở rộng năng lực công nghiệp quốc phòng trong nước. Còn với EU, việc mở cửa có điều kiện cho các nước thứ ba giúp tăng nguồn lực; đồng thời bảo đảm nguyên tắc công bằng nội khối.

Dẫu vậy, tiến trình “cài đặt lại” này vẫn đối mặt với rào cản. Lập trường của EU luôn nhất quán: Anh không thể “chọn phần có lợi” trong thị trường chung. Việc tiếp cận ưu đãi sâu rộng chỉ có thể đi kèm với việc chấp nhận “4 quyền tự do” - nền tảng không thể tách rời của khối: lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, vốn và con người. Trong khi đó, nhập cư vẫn là vấn đề nhạy cảm hàng đầu đối với cử tri Anh. Do đó, rất khó cho EU để tạo cơ chế đặc biệt cho Anh khi các nước thành viên phải tuân thủ đầy đủ mọi chính sách chung.

Bài toán đánh đổi cũng hiện hữu nếu Anh cân nhắc tham gia liên minh hải quan với EU. Điều này có thể đặt dấu hỏi cho các hiệp định thương mại song phương với Ấn Độ, Úc hay Nhật Bản. Đây là những thỏa thuận mang ý nghĩa biểu tượng lớn của Brexit nhưng đóng góp kinh tế hạn chế. Ngược lại, việc được “bao phủ” bởi hơn 40 hiệp định thương mại của EU với khoảng 70 quốc gia và vùng lãnh thổ lại hứa hẹn lợi ích dài hạn đáng kể.

Hiện EU và Anh đàm phán trên nhiều lĩnh vực, từ thỏa thuận thú y, chương trình trao đổi thanh niên, đến khả năng Anh gia nhập thị trường điện của EU và kết nối hệ thống giao dịch khí thải. Tổng giá trị các thỏa thuận về thực phẩm, đồ uống và giao dịch carbon có thể mang lại cho kinh tế Anh khoảng 9 tỷ bảng mỗi năm vào năm 2040.

Hậu Brexit, sự xích lại gần nhau giữa EU và Anh là biểu hiện của cách tiếp cận tỉnh táo và thực dụng hơn. Khi hợp tác trở thành điều kiện để tồn tại và thích ứng, việc “cài đặt lại” quan hệ không chỉ là lựa chọn chiến lược, mà là bước đi tất yếu để cả hai cùng tiến lên.

THƯ LÊ