Áp lực môi trường gia tăng, đòi hỏi hành động quyết liệt hơn

Quang cảnh diễn đàn

Chuyển từ cam kết sang hành động thực chất

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, ô nhiễm môi trường gia tăng và các yêu cầu phát triển bền vững trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, việc chuyển hóa các cam kết thành hành động cụ thể đang trở thành yêu cầu trọng tâm đối với Việt Nam.

Thông điệp này được nhấn mạnh tại Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu với chủ đề “Từ chính sách đến hành động” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức ngày 5/6.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho rằng bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ lâu dài, nhiều thách thức nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế và hướng tới phát triển bền vững.

Theo Thứ trưởng, thành công không chỉ phụ thuộc vào việc ban hành chính sách đúng mà quan trọng hơn là hiệu quả tổ chức thực hiện, với sự tham gia thực chất của các cấp chính quyền, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

“Đã đến lúc cần chuyển mạnh từ cam kết sang hành động thực chất”, ông Lê Công Thành nhấn mạnh.

Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết, tỉnh đang ưu tiên phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng theo hướng sạch và bền vững. Nghệ An khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ nhằm giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời tập trung xử lý các vấn đề về chất thải rắn sinh hoạt, chất thải công nghiệp và kiểm soát ô nhiễm không khí tại các khu công nghiệp, đô thị và các tuyến giao thông trọng điểm.

Song song với đó, địa phương tiếp tục đẩy mạnh bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; bảo vệ nghiêm ngặt vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An; thúc đẩy trồng rừng, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao tỷ lệ che phủ rừng theo hướng bền vững.

Theo lãnh đạo tỉnh Nghệ An, quá trình chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi có sự tham gia của toàn xã hội, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến cộng đồng dân cư.

Trong khi đó, thực trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, đang đặt ra những thách thức ngày càng nghiêm trọng.

PGS.TS Lý Bích Thủy, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, chất lượng không khí tại Việt Nam đang ở mức đáng lo ngại, đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM.

Theo bà Thủy, tại Hà Nội và khu vực Đồng bằng sông Hồng, thời gian ô nhiễm nghiêm trọng nhất thường rơi vào mùa đông và mùa xuân khi các chỉ số chất lượng không khí liên tục vượt quy chuẩn cho phép.

Ở phía Nam, dù TP.HCM có chất lượng không khí tốt hơn đôi chút so với Hà Nội nhưng vẫn nằm trong ngưỡng báo động đối với sức khỏe cộng đồng. Áp lực từ giao thông, công nghiệp và tốc độ đô thị hóa nhanh đang khiến thành phố đối mặt với nhiều thách thức trong công tác kiểm soát ô nhiễm.

Theo các chuyên gia, để cải thiện chất lượng không khí cần một cách tiếp cận tổng thể, với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp cùng ý thức và hành động cụ thể của mỗi người dân.

Hoàn thiện thể chế để tạo động lực cho tăng trưởng xanh

Bên cạnh các giải pháp hành động thực tiễn, việc hoàn thiện khung khổ pháp lý được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Chuyển đổi xanh cần nhiều hơn những cam kết trên giấy

TS. Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường cho biết, sau hơn 5 năm thực hiện, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã tạo nhiều chuyển biến tích cực trong công tác quản lý nhà nước thông qua các công cụ như giấy phép môi trường, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và thị trường carbon.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, nhiều quy định hiện hành cần tiếp tục được sửa đổi, bổ sung.

Theo đó, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đề xuất sửa đổi 82 trong tổng số 171 điều của luật hiện hành, tập trung vào bốn nhóm nội dung chính gồm: cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp; hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn; tăng cường quản lý chất lượng môi trường; đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Một trong những nội dung đáng chú ý là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường. Dự thảo đề xuất bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Đặc biệt, số lượng dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường dự kiến giảm trên 90% nhờ việc đơn giản hóa tiêu chí phân loại theo mức độ tác động môi trường.

Cùng với đó, dự thảo tiếp tục đẩy mạnh phân cấp cho địa phương khi 96% hoạt động thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và 95% việc cấp giấy phép môi trường sẽ được giao cho địa phương thực hiện.

Trong lĩnh vực quản lý chất thải, nhiều quy định mới được bổ sung nhằm thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải và phát triển kinh tế tuần hoàn. Chính phủ sẽ xây dựng lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế EPR nhằm nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sản phẩm sau tiêu dùng.

Chuyển đổi số cũng được xác định là một trong những trụ cột của công tác quản lý môi trường trong giai đoạn mới. Theo TS. Tăng Thế Cường, các cơ sở phát sinh chất thải sẽ phải cập nhật dữ liệu điện tử thường xuyên, trong khi hệ thống quản lý chất thải sẽ được vận hành trên nền tảng số, cho phép giám sát và truy xuất dòng chất thải theo thời gian thực.

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Lê Công Thành cho rằng, áp lực môi trường sẽ tiếp tục gia tăng cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Các thách thức như ô nhiễm không khí, suy giảm chất lượng môi trường, phát thải khí nhà kính, quản lý chất thải và các hiện tượng khí hậu cực đoan đang tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Thứ trưởng, cần thay đổi căn bản tư duy phát triển, đưa môi trường trở thành nền tảng và động lực của tăng trưởng bền vững thay vì chỉ tập trung xử lý các hệ quả phát sinh.

Chính sách môi trường trong giai đoạn tới phải đóng vai trò dẫn dắt quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, phát thải thấp và có khả năng chống chịu cao trước các cú sốc khí hậu.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Bảo vệ môi trường theo hướng minh bạch, ổn định, dễ thực hiện; đồng thời đổi mới phương thức quản lý theo hướng “kiến tạo tuân thủ”, lấy hiệu quả thực thi làm trung tâm.

Bên cạnh đó, công tác quản lý môi trường sẽ được hiện đại hóa thông qua việc tăng cường ứng dụng dữ liệu số, hệ thống quan trắc tự động, giám sát thời gian thực và các công nghệ mới.

Thứ trưởng cũng yêu cầu tập trung giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách như ô nhiễm không khí đô thị, ô nhiễm nguồn nước, chất thải rắn và rác thải nhựa; đồng thời thúc đẩy phát triển hạ tầng môi trường, kinh tế tuần hoàn và thị trường carbon.

“Thể chế phải đi trước một bước, nhưng hiệu quả thực thi mới là yếu tố quyết định. Pháp luật về môi trường không được trở thành rào cản mà phải là động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.