Bắc Ninh: Định hình mô hình phát triển mới trong Cách mạng công nghiệp 5.0

Nếu CM 4.0 được định nghĩa bởi sự lên ngôi của các hệ thống vật lý - không gian mạng, điện toán đám mây và tự động hóa nhằm tối đa hóa năng suất và sản lượng, thì CM 5.0 xuất hiện như một sự bổ khuyết mang tính nhân văn.

Khu công nghiệp Quang Châu. Ảnh Việt Hưng.

Trọng tâm của mô hình mới không còn coi công nghệ là đích đến, mà tái định vị công nghệ như một công cụ phụng sự xã hội, chuyển từ tối ưu hóa hiệu suất thuần túy sang cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, phúc lợi lao động và tính bền vững môi trường.

Công nghiệp 5.0 - Con người là trung tâm của sự phát triển

Theo định hình của Ủy ban châu Âu, CM 5.0 vận hành dựa trên ba trụ cột cốt lõi là lấy con người làm trung tâm, phát triển bền vững và nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu. Trong cấu trúc này, triết lý lấy con người làm trung tâm đóng vai trò nền tảng quyết định.

Trái ngược với xu hướng tự động hóa thay thế lao động của giai đoạn trước, mô hình mới thúc đẩy sự cộng tác nhịp nhàng giữa con người và máy móc. Công nghệ được thiết kế để hỗ trợ và nâng cao năng lực cho con người thay vì loại bỏ họ ra khỏi quy trình sản xuất.

Song hành cùng yếu tố con người, hai trụ cột về phát triển bền vững và khả năng chống chịu đóng vai trò then chốt trong việc định hình lại chuỗi sản xuất. Trụ cột bền vững yêu cầu các doanh nghiệp phải thiết lập các quy trình kinh tế tuần hoàn, tối ưu hóa năng lượng, giảm chất thải chôn lấp và tận dụng nguyên liệu tái chế để hướng tới mục tiêu trung hòa carbon. Trong khi đó, trụ cột chống chịu tập trung vào khả năng thích ứng linh hoạt trước các cú sốc kinh tế và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại Việt Nam, các nguyên tắc của CM 5.0 đang từng bước được lồng ghép vào hệ thống chính sách quốc gia về tăng trưởng xanh, nhằm thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ số như AI, IoT, Blockchain để phát triển chuỗi sản xuất thông minh, nâng cao vị thế của người lao động và bảo vệ môi trường sinh thái.

Minh chứng điển hình nhất cho việc hiện thực hóa mô hình này là dự án Nhà máy Tương lai của Tập đoàn LEGO tại Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore III (Thành phố Hồ Chí Minh). Dự án này tích hợp trọn vẹn cả ba trụ cột khi đầu tư đào tạo nâng cao kỹ năng cho 4.000 lao động Việt Nam dưới sự dẫn dắt của hơn 100 chuyên gia quốc tế, đồng thời thiết kế môi trường làm việc nhân văn sâu sắc.

Về mặt bền vững, nhà máy hướng tới vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo từ năm 2026. Về khả năng chống chịu và cộng tác, dây chuyền sản xuất tự động hóa do robot đảm nhận được vận hành song song với sự kiểm soát chất lượng chính xác của con người, kết hợp chiến lược đặt nhà máy gần thị trường tiêu thụ chính để giảm thiểu rủi ro logistics.

Tạo nền tảng cho mô hình phát triển mới, xây dựng hệ sinh thái công nghệ cao

Thành công của các mô hình tiên phong như LEGO đang tạo ra áp lực thúc đẩy các địa phương trọng điểm công nghiệp phải nhanh chóng dịch chuyển tư duy quản trị, trong đó tỉnh Bắc Ninh là một điển hình.

Tỉnh vừa bước vào một giai đoạn phát triển mang tính lịch sử sau khi thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội về việc sáp nhập hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang thành một đơn vị hành chính cấp tỉnh mới. Sự hợp nhất toàn diện này sẽ giúp loại bỏ tình trạng phân tán dữ liệu, tạo tiền đề quản trị thống nhất và thiết lập các chiến lược vĩ mô mạnh mẽ để xây dựng đô thị và sản xuất thông minh theo các nguyên tắc lấy con người làm trung tâm.

Sản xuất điện tử tại Công ty Foxconn, Khu công nghiệp Yên Phong. Ảnh: Danh Lam.

Để thúc đẩy cải cách thể chế trong bối cảnh hành chính mới, UBND tỉnh Bắc Ninh đã quy định các mục tiêu chuyển đổi số mang tính bắt buộc cho năm 2026. Tỉnh yêu cầu đạt tối thiểu 95% hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến và số hóa 100% kết quả giải quyết thủ tục hành chính để đưa vào hệ thống kho dữ liệu dùng chung.

Tiến trình quản trị số này nhận thêm đòn bẩy từ thỏa thuận hợp tác chiến lược giai đoạn 2026 - 2030 giữa UBND tỉnh Bắc Ninh và Tập đoàn VNPT. Thỏa thuận tập trung nâng cấp hệ thống hạ tầng viễn thông thế hệ mới kết hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) nhằm hỗ trợ chính quyền ra quyết định chính xác về quy hoạch đất đai, giao thông và bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026-2031 đạt mức ấn tượng 10,5% mỗi năm.

Bản đồ công nghiệp của Bắc Ninh sau sáp nhập đã nâng lên một tầm cao mới. Toàn tỉnh hiện có 43 khu công nghiệp đã được phê duyệt quy hoạch với diện tích đất lên tới 13.093 ha. Trong đó có 39 khu công nghiệp đã được phê duyệt chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư với tỷ lệ lấp đầy đạt hơn 53%, thu hút hàng chục tỷ USD vốn đầu tư.

Để xanh hóa hạ tầng sản xuất theo triết lý bền vững của CM 5.0, tỉnh quyết liệt thực hiện thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái tuần hoàn hướng tới mục tiêu Net-Zero tại các khu công nghiệp trọng điểm. Cùng với đó, dự án hạ tầng công nghiệp kiểu mẫu FECON IP Hòa Yên quy mô 256,68 ha đang được đẩy nhanh tiến độ nhằm sẵn sàng đón đầu các làn sóng FDI bán dẫn toàn cầu.

Đặc biệt, định hướng quy hoạch của tỉnh sẽ bổ sung thêm các khu công nghiệp mới, trong đó điểm nhấn chiến lược là việc xây dựng riêng một Khu công nghiệp dữ liệu số chuyên biệt với quy mô khoảng 540 ha để sẵn sàng đón nhận các dòng vốn công nghệ lõi.

Sự bứt phá của Bắc Ninh còn được thể hiện rõ nét qua việc chuyển dịch sang thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Tại Diễn đàn kết nối FDI 2026, tỉnh khẳng định sẽ áp dụng cơ chế “luồng xanh” để sàng lọc và hỗ trợ tối đa các dự án công nghệ cao như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, sản xuất thông minh và kinh tế số.

Để giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn cung nhân lực tri thức, tỉnh đã chủ động ban hành Nghị quyết số 113/2025/NQ-HĐND quy định mức hỗ trợ tài chính đột phá cho học sinh, sinh viên thường trú tại tỉnh theo học các ngành bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số.

Chính sách phát triển mang tính tiên phong cả nước của Bắc Ninh được cụ thể hóa bằng việc xây dựng Dự thảo Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định về chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp công nghệ số. Theo đó, tỉnh dự kiến chi tổng ngân sách địa phương giai đoạn 2026 - 2030 lên tới gần 300 tỷ đồng để tài trợ phát triển nhân lực công nghệ số, hỗ trợ các dự án sản xuất sản phẩm công nghệ trọng điểm, hỗ trợ thiết kế chip bán dẫn và làm bệ đỡ cho các doanh nghiệp địa phương tham gia sâu vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Tóm lại, CM 5.0 đang vẽ lại bản đồ sản xuất và quản trị phát triển bền vững. Đối với tỉnh Bắc Ninh, sự kết hợp giữa vị thế của một siêu tỉnh sau sáp nhập địa giới hành chính và những bước đi đột phá về chính sách thể chế đang tạo ra một bệ phóng vững chắc cho xu hướng hiện đại này.

Để chuyển dịch thành công sang mô hình mới, Bắc Ninh cần kiên định hoàn thiện bộ máy quản trị thông minh sau sáp nhập, quyết liệt thực thi lộ trình khu công nghiệp sinh thái trung hòa carbon và triển khai nhanh chóng các chương trình đào tạo nhân lực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo. Sự chuẩn bị toàn diện cả về thể chế số, hạ tầng xanh và nhân lực tri thức sẽ là chìa khóa vàng giúp Bắc Ninh bứt phá ngoạn mục, khẳng định vị thế là trung tâm công nghệ vĩ mô hàng đầu của cả nước trong kỷ nguyên mới.