Bác sĩ cảnh báo những sai lầm khi dùng thuốc điều trị cúm A

Khi mắc cúm A, người bệnh thường dùng thuốc để nhanh chóng giảm sốt, giảm ho và sớm hồi phục. Tuy nhiên, theo BS. Nguyễn Hữu Thảo (Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc) việc sử dụng thuốc không đúng chỉ định, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc không kiểm tra thành phần thuốc có thể dẫn đến những rủi ro không đáng có. Đáng lưu ý, một số sai lầm xuất phát từ tâm lý sốt ruột khi triệu chứng chưa cải thiện hoặc cho rằng thuốc từng có hiệu quả với người khác cũng sẽ phù hợp với mình.

1. Tự dùng thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định

Khi có kết quả xét nghiệm dương tính với cúm A, một số người lập tức tìm mua uống thuốc kháng virus oseltamivir (tamiflu), cho rằng dùng thuốc càng sớm thì bệnh càng nhanh khỏi. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mắc cúm A đều cần sử dụng thuốc kháng virus.

Việc chỉ định cần căn cứ vào mức độ bệnh, nguy cơ biến chứng, thời điểm khởi phát triệu chứng và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Thuốc kháng virus được khuyến cáo sử dụng càng sớm càng tốt ở người bệnh nhập viện, có biểu hiện nặng hoặc tiến triển phức tạp, cũng như người thuộc nhóm nguy cơ cao gặp biến chứng. Với người mắc cúm nhẹ, không có yếu tố nguy cơ, bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích điều trị theo từng trường hợp.

Hiệu quả điều trị thường cao nhất khi thuốc kháng virus được sử dụng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, người bệnh nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao vẫn có thể được hưởng lợi khi điều trị muộn hơn. Vì vậy, không nên tự kết luận đã quá thời điểm dùng thuốc hoặc tự mua thuốc khi chưa được tư vấn.

Người bệnh cần tuân thủ chỉ định, không tự tăng liều hoặc dùng thuốc của người khác. Oseltamivir có thể gây buồn nôn, nôn và đau đầu; người suy giảm chức năng thận có thể cần điều chỉnh liều.

Cúm A có thể gây biến chứng nguy hiểm ở trẻ nhỏ, cần được phát hiện và điều trị kịp thời. Ảnh: AI.

2. Phối hợp nhiều thuốc, nguy cơ vô tình quá liều

Một tình huống dễ gặp là người bệnh vừa uống thuốc cảm cúm tổng hợp, vừa dùng thêm paracetamol vì vẫn còn sốt hoặc đau đầu. Nếu không kiểm tra thành phần, người bệnh có thể vô tình sử dụng hai chế phẩm cùng chứa paracetamol, làm tổng liều vượt mức an toàn.

Paracetamol được sử dụng để hạ sốt, giảm đau nhưng quá liều có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng. Nguy cơ này đáng lưu ý vì nhiều chế phẩm điều trị cảm cúm có thành phần phối hợp, trong khi người dùng thường chỉ chú ý tên thuốc hoặc công dụng được ghi trên bao bì.

Để hạn chế sai sót, người bệnh cần đọc danh sách hoạt chất của tất cả các thuốc đang sử dụng, không chỉ dựa vào tên thương mại. Không dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa paracetamol nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn cách phối hợp. Nếu đã uống quá liều hoặc nghi ngờ quá liều, cần tìm kiếm trợ giúp y tế ngay, kể cả khi chưa có triệu chứng bất thường. Việc phối hợp thuốc cũng cần được cân nhắc theo bệnh nền và các thuốc đang dùng, thay vì tự mua thêm thuốc mỗi khi xuất hiện một triệu chứng mới.

3. Tự ý dùng kháng sinh, kháng viêm corticoid để trị cúm A

Sốt cao, ho nhiều hoặc đau họng khiến một số người nghĩ rằng cần dùng kháng sinh để bệnh nhanh khỏi. Trong khi đó, cúm A là bệnh do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus cúm.

Kháng sinh chỉ được bác sĩ cân nhắc khi có căn cứ cho thấy người bệnh mắc nhiễm khuẩn, chẳng hạn nhiễm khuẩn thứ phát. Tự dùng thuốc khi chưa có chỉ định có thể gây dị ứng, rối loạn tiêu hóa và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Tương tự, kháng viêm corticosteroid (corticoid) không phải thuốc điều trị cúm thông thường. Người bệnh không nên tự sử dụng thuốc này với mục đích hạ sốt, giảm ho hoặc chống viêm khi chưa được đánh giá. Corticosteroid có thể được chỉ định trong một số bệnh lý hoặc tình trạng đi kèm cụ thể, nhưng việc sử dụng cần có căn cứ chuyên môn.

Nếu sốt kéo dài, triệu chứng nặng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được khám để xác định nguyên nhân, thay vì tự bổ sung kháng sinh hay thuốc chống viêm.

Chỉ dùng thuốc kháng virus tamiflu trị cúm A khi có chỉ định của bác sĩ. Ảnh: AI.

4. Tự tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn

Khi triệu chứng chưa cải thiện như mong muốn, một số người tự tăng liều hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống thuốc. Ngược lại, khi thấy đỡ sốt, giảm ho, người bệnh có thể tự ngừng thuốc đã được kê. Cả hai cách xử trí đều tiềm ẩn rủi ro. Tăng liều không đồng nghĩa với tăng hiệu quả điều trị, nhưng có thể làm tăng tác dụng không mong muốn. Việc tự ngừng thuốc cũng có thể khiến kế hoạch điều trị không được thực hiện đúng như chỉ định.

Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, đúng khoảng cách và thời gian được hướng dẫn; nếu quên liều, nôn sau khi uống thuốc hoặc xuất hiện tác dụng phụ, không nên tự uống bù, uống gấp đôi hay ngừng hẳn thuốc khi chưa biết cách xử trí; hãy kiểm tra hướng dẫn sử dụng và liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn phù hợp với từng loại thuốc.

Đặc biệt, nếu triệu chứng không cải thiện hoặc bệnh có dấu hiệu tiến triển nặng, cần đánh giá lại tình trạng bệnh thay vì chỉ tăng thuốc để kiểm soát triệu chứng.

5. Dùng lại đơn thuốc cũ hoặc đơn thuốc của người quen

Có người giữ lại đơn thuốc từ lần mắc cúm trước để tự mua lại khi xuất hiện các triệu chứng tương tự. Một số khác sử dụng đơn thuốc của người thân vì cho rằng cùng mắc cúm A thì có thể dùng chung cách điều trị. Tuy nhiên, các triệu chứng sốt, ho, đau họng không phải lúc nào cũng do cùng một nguyên nhân. Ngay cả khi cùng mắc cúm A, người bệnh vẫn có thể khác nhau về tuổi, cân nặng, mức độ bệnh, bệnh nền và nguy cơ biến chứng.

Đơn thuốc cũ cũng không phản ánh đầy đủ tình trạng sức khỏe ở thời điểm hiện tại. Thuốc từng được kê có thể không còn phù hợp, liều dùng có thể cần điều chỉnh hoặc người bệnh có thể đang sử dụng thêm thuốc khác làm tăng nguy cơ tương tác. Vì vậy, người bệnh không nên tự dùng lại đơn thuốc cũ hoặc lấy thuốc theo đơn của người khác. Khi đi khám, nên cung cấp đơn thuốc đã dùng, các thuốc đang sử dụng và thông tin về những phản ứng bất thường từng gặp để nhân viên y tế có cơ sở đánh giá.

6. Bỏ qua bệnh nền khi lựa chọn thuốc điều trị cúm A

Một sai sót khác là chỉ quan tâm đến triệu chứng cúm mà không tính đến các bệnh lý sẵn có. Trên thực tế, bệnh nền, chức năng gan thận và các thuốc đang dùng có thể ảnh hưởng đến việc lựa chọn thuốc cũng như liều điều trị.

Chẳng hạn, người suy giảm chức năng thận có thể cần điều chỉnh liều một số thuốc kháng virus. Người mắc bệnh gan cần thận trọng khi sử dụng paracetamol. Người cao tuổi hoặc người đang điều trị nhiều bệnh mạn tính cần được rà soát nguy cơ tương tác thuốc. Phụ nữ mang thai cũng cần được đánh giá sớm khi nghi mắc cúm để lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Lời khuyên của bác sĩ

Để sử dụng thuốc an toàn khi mắc cúm A, BS. Nguyễn Hữu Thảo khuyến cáo, người bệnh cần tránh tự mua thuốc kháng virus, dùng kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có chỉ định; kiểm tra thành phần trước khi phối hợp nhiều chế phẩm; đồng thời tuân thủ hướng dẫn về liều dùng và thời gian điều trị.

Nếu có khó thở, đau ngực, lú lẫn, co giật, mất nước rõ rệt hoặc triệu chứng đã cải thiện nhưng đột ngột nặng trở lại, người bệnh cần được khám ngay. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính nên liên hệ cơ sở y tế sớm khi nghi mắc cúm để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn điều trị phù hợp.