Bài 1: Nhiều lợi thế từ vùng đất mới

Sau sáp nhập, địa giới hành chính mới đang mở ra nhiều cơ hội phát triển cho du lịch Khánh Hòa

Với định hướng phát triển đồng bộ giữa du lịch, thương mại và đầu tư, Khánh Hòa đang từng bước mở rộng không gian phát triển du lịch, thu hút du khách, khẳng định vị thế điểm đến hàng đầu khu vực Nam Trung Bộ và của cả nước, cũng như quốc tế.

Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu và động lực của sự phát triển bền vững...

Đối với Khánh Hòa, đây chính là “kim chỉ nam” để cụ thể hóa thành hành động, biến văn hóa thành sức mạnh mềm thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Trong đó, việc đưa văn hóa thành sản phẩm du lịch, hấp dẫn, thu hút du khách đang là định hướng không chỉ để phát triển du lịch, kinh tế của địa phương mà còn góp phần đưa di sản văn hóa đến gần hơn với đời sống, góp phần bảo tồn và nâng cáo giá trị của di sản văn hóa…

Sau khi sáp nhập, địa giới tỉnh Khánh Hòa đang mới mở ra một không gian phát triển cho du lịch - văn hóa và kinh tế - xã hội của địa phương với hệ sinh thái đa dạng: biển đảo, núi rừng, đồng bằng và văn hóa bản địa đặc sắc.

Tháp Bà Ponagar Nha Trang - địa chỉ thu hút đông đảo du khách khi đến với Khánh Hòa

Trước tiên phải khẳng định, Khánh Hòa mới là địa phương có lợi thế về bờ biển dài, nhiều vũng, vịnh và hệ sinh thái rạn san hô phong phú, hàng trăm đảo lớn nhỏ cùng 3 cảng biển nước sâu là Vân Phong, Cam Ranh và Cà Ná sẽ mở ra cơ hội và tạo đà phát triển cho du lịch biển, nuôi trồng thủy sản và logistics.

Khánh Hòa mới thuận lợi về giao thông: Đường bộ, đường thủy, đường sắt, đường hàng không; trong đó, hệ thống đường cao tốc kết nối với TP. Hồ Chí Minh, khu vực Tây Nguyên và Lâm Đồng đang mở ra cơ hội thu hút du khách.

Đây cũng là địa phương cũng như giàu tiềm năng về năng lượng, nhất là điện gió và điện mặt trời. Việc sáp nhập Khánh Hòa và Ninh Thuận đã tận dụng được lợi thế này để phát triển năng lượng sạch, bổ trợ cho các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư, du lịch của địa phương.

Bờ biển gần 500km hình thành nên những cồn cát hoang sơ trãi dài từ Vạn Ninh cho đến Cà Ná với những xóm làng thanh bình, những dãy núi trùng điệp, có những dãy núi chạy dài ra biển tạo nên những phong cảnh ngoạn mục, thơ mộng, giàu tiềm năng về du lịch, đa dạng về văn hóa.

Về di sản văn hóa, hiện tỉnh Khánh Hòa sở hữu nguồn tài nguyên hấp dẫn với 3 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là nghệ thuật Bài chòi, nghệ thuật Đờn ca tài tử và nghệ thuật làm gốm của người Chăm.

Du lịch văn hóa - làng nghề hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng của vùng đất Khánh Hòa

Hệ thống di sản tại khu vực vô cùng phong phú với 03 di tích quốc gia đặc biệt là tháp Pô Nagar, tháp Po Klong Garai và tháp Hòa Lai. Bên cạnh đó là 05 bảo vật quốc gia gồm: Bộ sưu tập đàn đá Khánh Sơn, Bia Hòa Lai, Phù điêu vua Po Rome, Bia Phước Thiện, Tượng thờ vua Po Klong Garai; cùng 28 di tích cấp quốc gia và 241 di tích cấp tỉnh. Về di sản phi vật thể, hiện có 12 di sản đã được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia...

Bên cạnh đó, Khánh Hòa còn có nhiều lễ hội văn hóa tiêu biểu như: Lễ hội Katê, Rija Nagar; Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar; Lễ hội Cầu ngư; Festival Biển Nha Trang; Lễ hội Nho và Vang; Lễ hội Trái cây Khánh Sơn, Ninh Sơn; Ngày hội Văn hóa Raglai… được tổ chức hằng năm, tạo nên không gian văn hóa sống động, đậm đà bản sắc, góp phần thu hút, quảng bá hình ảnh và văn hóa địa phương đến đông đảo du khách trong nước và quốc tế.

Đặc biệt, các loại hình du lịch với điểm đến hấp dẫn như: Du lịch biển - đảo (Nha Trang, Bình Hưng, Bình Lập, Điệp Sơn, Đầm Môn, Vĩnh Hy, Ninh Chữ…), du lịch sinh thái (suối Hoa Lan, thác Yang Bay, Vườn Quốc gia Núi Chúa, Vườn quốc gia Phước Bình...), du lịch nông nghiệp - du lịch canh nông (Sản Việt Farm, vườn nho, vườn xoài, Khánh Sơn…).

Du lịch văn hóa - làng nghề (làng Chăm Hữu Đức, làng nghề Yến sào, gốm Bàu Trúc, làng Raglai, làm trầm hương…) hoàn toàn có thể liên kết thành sản phẩm du lịch vùng mang dấu ấn riêng của “vùng đất mới”.

Lễ hội lướt ván diều thu hút đông đảo du khách quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh du lịch Khánh Hòa đến bạn bè thế giới

Vùng đất mới còn sở hữu hai Vườn Quốc gia là Núi Chúa và Phước Bình cùng các khu bảo tồn thiên nhiên, kết hợp với nông nghiệp đặc thù như nho, táo, măng tây, chăn nuôi cứu, dê, các loại hải sản… đang mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái và nông nghiệp công nghệ cao.

Bên cạnh đó, Khánh Hòa và các vùng lân cận sở hữu hệ thống đền tháp cổ hết sức độc đáo. Từ những công trình biểu tượng như chùa Phật Trắng, nhà thờ Đá Nha Trang cho đến quần thể tháp Chăm cổ kính như tháp Bà Pô Nagar, tháp Po Klong Garai… tất cả đã trở thành điểm hẹn hấp dẫn cho du khách.

Nếu Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar đã quá quen thuộc tại Nha Trang, thì tháp Po Klong Garai (cách trung tâm Phan Rang chừng 10 km) lại gây ấn tượng bởi nghệ thuật điêu khắc đỉnh cao. Công trình được trang trí bằng nhiều phù điêu đá và gốm nung tinh xảo, thể hiện rõ nét tinh hoa kiến trúc và đặc trưng văn hóa Chămpa.

Nơi đây cũng chính là nơi diễn ra nhiều lễ hội độc đáo của đồng bào Chăm, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước khi đến với tỉnh Ninh Thuận cũ.

Những cô gái Chăm xinh đẹp, duyên dáng, uyển chuyển múa theo điệu trống Ghinăng, kèn Saranai trên một ngọn đồi lộng gió. Tiếng kèn, tiếng trống, điệu múa cùng hòa quyện với nhau như đưa người dự lễ hội lạc bước vào thế giới “Ngàn lẻ một đêm” nào đó.

Dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp trở thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ hấp dẫn du khách

Ngoài ra, đồng bào Chăm ở tỉnh Khánh Hòa còn có lễ hội Katê, Ramưwan, lễ cầu mưa… cầu cho mùa màng tươi tốt, lễ Đền ơn tổ chức tại các gia đình nhằm tưởng nhớ công ơn tổ tiên, cha mẹ…

Hay các lễ Bỏ mã, Cúng mừng lúa mới, Đền ơn… của đồng bào Raglai vùng núi Bắc Ái, Ninh Sơn, Khánh Sơn, Khánh Vĩnh... Lễ Cúng bến nước, Cúng rừng của đồng bào Ê Đê, lễ cầu ngư của người dân vùng biển. Tất cả đã tạo nên một hệ thống lễ hội độc đáo, đa sắc màu, thút hút và hấp dẫn du khách.

Sự kết hợp văn hóa biển, rừng và di sản văn hóa đã và đang giúp vùng đất mới Khánh Hòa định hướng phát triển cho du lịch một cách bền vững.

Tinh thần phát triển bền vững nhằm giúp du lịch trở thành trụ cột của nền kinh tế được ông Nguyễn Long Biên - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh khẳng định, ngành Du lịch cần tận dụng mọi lợi thế về điều kiện tự nhiên, di sản văn hóa để đẩy mạnh thu hút khách, phấn đấu hoàn thành và vượt mục tiêu để góp phần đạt chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế 8% của tỉnh.

Ông Nguyễn Long Biên cũng nhấn mạnh, để làm được điều đó, ngoài các thị trường khách truyền thống, ngành Du lịch cần tập trung xúc tiến mở rộng thị trường du khách tại các quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nga và mở rộng thị trường Thái Lan, Úc, Malaysia, Kazakhstan, Ấn Độ, Nhật Bản…

Độc đáo gốm Chăm

Với định hướng phát triển đồng bộ giữa du lịch, thương mại và đầu tư, đặc biệt là phát huy giá trị các di sản văn hóa, Khánh Hòa đang từng bước mở rộng không gian phát triển du lịch, thu hút du khách, khẳng định vị thế điểm đến hàng đầu khu vực.

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, dù có sự đa dạng, phong phú về các loại hình di tích, văn hóa, nhưng Khánh Hòa chưa thật sự phát huy được hết tiềm năng và thế mạnh này.

Nhiều di tích hiện vẫn chưa phát huy tối đa hiệu quả và giá trị vốn có; nói cách khác, nguồn lực di sản này đang bị lãng phí. Điển hình như thực trạng tại di tích biệt thự Cầu Đá (Lầu Bảo Đại), Thành cổ Diên Khánh hay hệ thống tháp Chăm trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận. Đáng chú ý, đến nay Khánh Hòa vẫn chưa có một bảo tàng xứng tầm với quy mô và bề dày lịch sử để trưng bày, giới thiệu hệ thống di sản văn hóa đặc sắc đến với công chúng và du khách.

Tuy nhiên, với những nỗ lực của chính quyền và những người làm văn hóa, du lịch, Khánh Hòa đang từng bước hiện thực hóa Nghị quyết của Bộ Chính trị, Nghị quyết của Đảng bộ tỉnh để đưa văn hóa, du lịch trở thành một cực tăng trưởng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hộ của địa phương.