Bài 2: Hà Tĩnh khơi thông nguồn lực, kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp

Mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp - xây dựng chiếm 51% cơ cấu GRDP đặt Hà Tĩnh trước yêu cầu phải tái cấu trúc mạnh mẽ không gian phát triển, hạ tầng, thu hút đầu tư và năng lực nội sinh của nền công nghiệp. Chỉ khi các “điểm nghẽn” được tháo gỡ bằng giải pháp đồng bộ, tỉnh mới có thể hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, xanh và đủ sức cạnh tranh.

Tổ chức tốt không gian phát triển thông qua hệ thống khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp (KKT, KCN, CCN) là nền tảng để hình thành các cực tăng trưởng, thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp. Hà Tĩnh hiện có 2 KKT, 9 KCN, 26 CCN, từng bước khẳng định vai trò là hạt nhân phát triển sản xuất, tạo việc làm và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế. Tuy vậy, quá trình phát triển của các KCN, CCN vẫn bộc lộ những hạn chế; trong đó, điểm đáng chú ý là quy hoạch, quản lý và thực hiện quy hoạch còn bất cập, chồng chéo, gây khó khăn cho công tác thu hút đầu tư và quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng hạ tầng công nghiệp.

Hà Tĩnh hiện có 9 khu công nghiệp, 26 cụm công nghiệp.

Gần 2 thập kỷ phát triển, tỷ lệ lấp đầy tại các khu chức năng trong quy hoạch chung của KKT Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo mới chỉ đạt 8,6%. Thực trạng này một phần xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch chung và quy hoạch phân khu khiến không gian phát triển bị chia cắt. Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng KKT Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo đến năm 2045 mở ra nền tảng pháp lý để định vị lại vai trò của KKT này trên hành lang kinh tế Đông - Tây.

Vấn đề đặt ra là phải sớm cụ thể hóa quy hoạch bằng các dự án hạ tầng kết nối, logistics và dịch vụ cửa khẩu đủ tạo sức bật mới. Hiện Hà Tĩnh đang xúc tiến đầu tư dự án nâng cấp Nhà liên hợp cửa khẩu kết hợp quốc môn và hạ tầng kỹ thuật khu vực cửa khẩu; đồng thời phối hợp với tỉnh Bolikhămxay (Lào) đề xuất nâng cấp, mở rộng tuyến đường giữa 2 cửa khẩu Cầu Treo - Nậm Phao. Ông Trần Đình Nghị - Phó Trưởng ban Quản lý KKT tỉnh cho biết: “Việc triển khai đồng bộ 2 dự án sẽ góp phần hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu, nâng cao năng lực kết nối và phát huy vai trò của KKT Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo trên tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây”.

Video: Ông Trần Đình Nghị - Phó Trưởng ban Quản lý KKT tỉnh chia sẻ về việc điều chỉnh quy hoạch KKT Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo.

Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung KKT Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo đến năm 2045 mở ra nền tảng pháp lý để định vị lại vai trò của KKT này trên hành lang kinh tế Đông – Tây.

Phó Trưởng ban Quản lý KKT tỉnh Trần Đình Nghị chủ trì cuộc họp bàn các giải pháp triển khai nhiệm vụ thời gian tới với các lực lượng chức năng tại Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo.

Trước yêu cầu mới, Hà Tĩnh vừa hoàn thành điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Diện tích KKT Vũng Áng sẽ được mở rộng từ 22.781 ha lên 72.998 ha, số lượng KCN quy hoạch tăng lên 25 khu với tổng diện tích 18.808 ha, hệ thống CCN được nâng lên 58 cụm. Tuy nhiên, việc thành lập KCN mới ngoài KKT chỉ được xem xét khi tỷ lệ lấp đầy các KCN hiện có đạt tối thiểu 60%, trừ các mô hình KCN sinh thái, hỗ trợ, chuyên ngành và công nghệ cao. Trong khi đó, tỷ lệ lấp đầy một số KCN của Hà Tĩnh còn thấp, nhiều KCN mới ở giai đoạn khởi động. Vì vậy, nâng hiệu quả khai thác các KCN hiện hữu, thu hút dự án quy mô, chất lượng, công nghệ cao và định hướng phát triển KCN chuyên ngành là điều kiện quan trọng để mở rộng không gian công nghiệp theo quy hoạch mới.

Một mặt khác, để tăng tỷ lệ lấp đầy các KCN, CCN, tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương rà soát, đánh giá toàn diện các dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài. Những dự án không còn khả năng thực hiện, vi phạm cam kết đầu tư hoặc để đất đai lãng phí trong thời gian dài thì xử lý dứt điểm; các dự án có khả năng tiếp tục triển khai được tỉnh tập trung gỡ khó, hỗ trợ nhà đầu tư hoàn thiện thủ tục, đẩy nhanh tiến độ theo quy định.

Lãnh đạo Ban Quản lý KKT tỉnh rà soát các dự án tồn đọng kéo dài tại KKT Vũng Áng.

Dự án đầu tư hạ tầng kỹ thuật CCN Thạch Bằng (xã Lộc Hà) là một ví dụ. Được chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2021 nhưng đến nay dự án vẫn dang dở, chưa được giao đất, hạ tầng chưa hình thành. UBND tỉnh đã yêu cầu các bên liên quan hoàn thành GPMB trước ngày 30/8/2026, khẩn trương hoàn thiện thủ tục đất đai, phấn đấu khởi công cuối năm 2026. Cách xử lý này cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là rà soát dự án chậm tiến độ, mà phải có mốc thời gian, trách nhiệm và phương án xử lý cụ thể.

Được chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2021 nhưng đến nay, Dự án Đầu tư hạ tầng kỹ thuật Cụm công nghiệp Thạch Bằng vẫn đang dang dở. Ảnh: Vũ Bằng.

Phát triển công nghiệp cũng đòi hỏi hạ tầng giao thông, điện, nước, logistics và hạ tầng xã hội phải được đầu tư đồng bộ, đi trước một bước. Trong đó, bảo đảm nguồn điện đang trở thành yêu cầu cấp bách khi phụ tải điện năm 2026 của Hà Tĩnh dự báo tăng trên 17%, cao hơn so với mức bình quân cả nước. Theo ông Lê Trung Phước - Giám đốc Sở Công Thương, tỉnh đã kiến nghị Bộ Công Thương bổ sung một số dự án nguồn và lưới điện vào Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, gồm nhà máy điện tận dụng nhiệt dư Vinmetal, dự án điện rác và các công trình lưới điện 220 kV phục vụ KKT Vũng Áng. Khi được chấp thuận, các dự án cần được tập trung tháo gỡ mặt bằng, thủ tục đầu tư để sớm triển khai.

Phụ tải điện của Hà Tĩnh năm 2026 dự kiến tăng 17%. Ảnh: Đình Nhất

Cùng với hạ tầng điện, Hà Tĩnh đang tập trung tháo gỡ “điểm nghẽn” về logistics nhằm hình thành chuỗi vận tải - kho bãi - cảng biển đồng bộ, giảm chi phí lưu thông và nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp (DN). Theo ông Nguyễn Anh Thắng - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Khoáng sản và Thương mại Hà Tĩnh (Mitraco Hà Tĩnh), hệ thống kho bãi và dịch vụ hậu cần chưa đồng bộ đang làm hạn chế năng lực khai thác của Cảng quốc tế Lào - Việt. Để khắc phục, Mitraco Hà Tĩnh đang trình cấp có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Trung tâm Logistics Vũng Áng - Mitraco tại KKT Vũng Áng. Dự án được kỳ vọng sẽ hình thành trung tâm logistics hiện đại, nâng cao năng lực khai thác cảng biển và hoàn thiện chuỗi dịch vụ logistics trên tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây.

Hoạt động khai thác tại Cảng quốc tế Lào - Việt.

Những dây chuyền sản xuất hiện đại, những cánh tay robot lắp ráp tự động, từng lô ô tô điện, pin và xe máy điện liên tục xuất xưởng đang tạo nên diện mạo mới của công nghiệp Hà Tĩnh. Nếu trước đây địa phương được biết đến với luyện thép và nhiệt điện thì hôm nay, sự xuất hiện của tổ hợp sản xuất ô tô điện, pin và xe máy điện của Vingroup đã mở rộng đáng kể cơ cấu công nghiệp, đưa Hà Tĩnh từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất công nghiệp hiện đại.

Bên trong Nhà máy Sản xuất ô tô điện VinFast Hà Tĩnh.

Sự phát triển của các ngành công nghiệp mới cũng cho thấy thật sự cần thiết của việc xây dựng hệ sinh thái công nghiệp có khả năng liên kết và lan tỏa giá trị, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào một vài dự án quy mô lớn như trước đây. Ông Nguyễn Trung Thành - Quyền Trưởng Thống kê tỉnh cho biết: “Nhìn lại giai đoạn 2020-2025, chỉ số sản xuất công nghiệp của Hà Tĩnh biến động khá mạnh. Nguyên nhân lớn nhất là tăng trưởng chủ yếu phụ thuộc vào một số dự án quy mô lớn (Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh và các nhà máy nhiệt điện). Chỉ cần một trong những “đầu tàu” này điều chỉnh sản lượng, gặp biến động thị trường hay thay đổi kế hoạch sản xuất thì tăng trưởng công nghiệp của tỉnh lập tức bị ảnh hưởng”.

Trước đây, chỉ số sản xuất công nghiệp của Hà Tĩnh chủ yếu phụ thuộc vào một số dự án "đầu tàu".

Muốn giảm sự phụ thuộc vào một vài “đầu tàu”, Hà Tĩnh đã từng bước mở rộng các động lực tăng trưởng mới, chuyển từ ưu tiên thu hút các dự án đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp có tính liên kết, trong đó công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh và năng lượng sạch được xác định là những động lực tăng trưởng mới. Bên cạnh tổ hợp sản xuất của Vingroup, nhiều dự án chiến lược như: Trung tâm điện khí LNG Vũng Áng, các dự án điện gió, năng lượng tái tạo và chuỗi công nghiệp xanh đang được xúc tiến đầu tư.

Hà Tĩnh đang đẩy mạnh thu hút đầu tư, ưu tiên các dự án có công nghệ hiện đại, giá trị gia tăng cao.

Để tiếp tục phát triển các dự án công nghệ cao, công nghiệp xanh và công nghiệp sinh thái tại các KKT, KCN, theo ông Nguyễn Đức Thắng - Phó Giám đốc Sở Tài chính: “Bên cạnh việc tháo gỡ mặt bằng, hoàn thiện hạ tầng và đẩy nhanh thủ tục đầu tư, tỉnh sẽ tiếp tục đổi mới chính sách thu hút đầu tư theo hướng chọn lọc hơn; ưu tiên các dự án có công nghệ hiện đại, giá trị gia tăng cao, thân thiện môi trường và đặc biệt có khả năng hình thành chuỗi liên kết với DN trong tỉnh”.

Một thực tế còn nhiều trăn trở đó là sau nhiều năm thu hút các tập đoàn lớn, nhà đầu tư lớn vào địa bàn, số DN địa phương tham gia vào chuỗi cung ứng của các DN FDI vẫn rất thấp. Toàn tỉnh có hơn 70 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 16,5 tỷ USD, nhưng số DN đủ năng lực trở thành “mắt xích” trong chuỗi cung ứng chỉ “đếm trên đầu ngón tay”. Theo khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, tỷ lệ DN của Hà Tĩnh có liên kết với khối FDI hoặc xuất khẩu trực tiếp/gián tiếp chỉ 6%.

Đơn hàng xuất khẩu sang Nhật Bản của Công ty CP Cơ khí Công nghiệp Đức Tài đang phải tạm dừng.

Công ty CP Cơ khí công nghiệp Đức Tài (phường Trần Phú) là một trong số ít DN địa phương tham gia chuỗi cung ứng của Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh và Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng I. Tuy nhiên, DN vẫn gặp khó trong mở rộng mặt bằng và đầu tư công nghệ. “Đơn hàng xuất khẩu sang Nhật Bản đang phải tạm dừng vì đối tác yêu cầu nâng cấp hạ tầng và công nghệ”, ông Nguyễn Hữu Cường - Giám đốc Công ty CP Cơ khí công nghiệp Đức Tài chia sẻ.

Tiến Sĩ Võ Trí Thành - Phó Trưởng nhóm Tư vấn phát triển bền vững Hà Tĩnh tại Hà Nội bày tỏ quan điểm: “Hà Tĩnh cần có những DN “đầu đàn” đủ năng lực dẫn dắt và tiên phong, đồng thời xây dựng cơ chế kết nối chặt chẽ giữa DN FDI với DN địa phương theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị. Các DN lớn sẽ đóng vai trò “đầu tàu”, tạo cơ hội lan tỏa công nghệ, kỹ năng quản trị, kinh nghiệm sản xuất và thị trường cho DN trong tỉnh. Phát triển công nghiệp không chỉ dừng ở việc thu hút các dự án quy mô lớn, mà cần hướng tới hình thành các cụm liên kết ngành và chuỗi cung ứng có tính kết nối từ địa phương đến khu vực và quốc tế”.

Hà Tĩnh cần xây dựng cơ chế kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp địa phương theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Muốn hệ sinh thái công nghiệp vận hành hiệu quả, yếu tố quyết định vẫn là nguồn nhân lực. Song thực tế tuyển dụng lao động công nghiệp cho các dự án lớn tại Hà Tĩnh còn khó khăn. Điển hình là đối với các dự án sản xuất pin, ô tô điện, xe máy điện đầu tư trên địa bàn, hầu như DN phải tự đào tạo hoặc tuyển một phần nhân lực từ các địa phương khác vì thiếu nguồn nhân lực đã qua đào tạo tại chỗ. Ông Ngô Đình Vân - Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh cho rằng: “Tỉnh cần quan tâm triển khai hiệu quả Đề án phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2026-2030; chú trọng đào tạo theo nhu cầu đặt hàng của DN; tăng cường liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trường đại học và DN để xây dựng chương trình đào tạo sát với nhu cầu thị trường”.

Tỉnh cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực theo nhu cầu đặt hàng của doanh nghiệp.

Bên cạnh nguồn nhân lực, chất lượng điều hành và môi trường đầu tư sẽ quyết định tốc độ hiện thực hóa các mục tiêu phát triển công nghiệp. Kết quả PCI năm 2025 cho thấy Hà Tĩnh có nhiều điểm sáng về vai trò chính quyền kiến tạo, thiết chế pháp lý, cải cách dịch vụ công trực tuyến; song các chỉ số về gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai và nguồn lực vẫn khá thấp trong khu vực. Theo ông Trương Đức Trọng - chuyên gia dữ liệu và quản trị công, dự án Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam: “Với “nút thắt” về đất đai và GPMB, khuyến nghị chính quyền tỉnh không nên chỉ dừng ở cải tiến thủ tục, mà cần công khai hóa trước quỹ đất sạch, tiến độ GPMB, điều kiện tiếp cận và thời hạn xử lý từng bước cho dự án. Cùng đó, tỉnh có thể thiết lập chương trình nâng cấp năng lực nhà cung ứng nội địa theo mô hình liên kết 3 bên (chính quyền tỉnh - tập đoàn/DN đầu ngành - DN nhỏ và vừa địa phương) nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” về chuỗi cung ứng”.

Lãnh đạo tỉnh chứng kiến biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Vận tải Viết Hải và Công ty TNHH TBM - Nhật Bản.

Trên cơ sở nhận diện những điểm nghẽn và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, năm 2026, BCH Đảng bộ tỉnh sẽ ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển các KKT, KCN, CCN đến năm 2030 và những năm tiếp theo. Đồng thời, UBND tỉnh đang hoàn thiện Đề án phát triển công nghiệp hỗ trợ, chế biến, chế tạo đến năm 2030 và những năm tiếp theo. Những quyết sách này sẽ sớm được chuyển hóa vào thực tiễn, mở rộng không gian và tạo đà đưa công nghiệp Hà Tĩnh với hạt nhân là KKT Vũng Áng bứt phá, phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

BÀI, ẢNH: THU PHƯƠNG - NGỌC LOAN - NGUYỄN OANH
THIẾT KẾ: HUY TÙNG
(còn nữa)

Bài 1: Hà Tĩnh hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược về kinh tế cảng biển

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX xác định lấy công nghiệp làm trụ cột, Khu kinh tế Vũng Áng là động lực tăng trưởng gắn với phát triển kinh tế biển, cảng biển, năng lượng, công nghiệp chế biến, chế tạo và logistics. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, nhiều quyết sách, quy hoạch và chương trình hành động được triển khai đồng bộ, từng bước hoàn thiện “đường ray” phát triển, tạo đà để “con tàu” công nghiệp Hà Tĩnh tăng tốc.