Bài 2: Khi giảng đường bước ra ngoài bốn bức tường

Chuyển đổi số không chỉ là áp dụng công nghệ

8 giờ sáng, căn phòng tập huấn tại Trường Đại học Hùng Vương gần như kín chỗ. Trên các dãy bàn dài, những chiếc laptop được mở sẵn. Màn hình lớn trên bục giảng liên tục thay đổi theo nội dung bài giảng. Gần 100 cán bộ, công chức đến từ 13 xã, phường ngồi chăm chú theo dõi. Có người vừa nghe giảng vừa ghi chép. Có người cúi sát màn hình, tay liên tục thao tác trên bàn phím. Một số học viên lập tức thực hành những nội dung vừa được hướng dẫn.

TS Đỗ Khắc Thanh, Hiệu trưởng Trường Đại học Hùng Vương

Học viên là những cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số, công nghệ thông tin, truyền thông hoặc tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính tại xã, phường. Họ trở lại giảng đường để học những thứ rất gần với công việc hằng ngày.

Chuyên đề đầu tiên của lớp tập huấn là ứng dụng AI trong hoạt động công vụ tại xã, phường. AI được đặt vào những công việc cụ thể: soạn thảo thông báo, tóm tắt quy trình giải quyết công việc, xây dựng bộ câu hỏi thường gặp để hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện.

Chuyên đề tiếp theo chuyển sang xây dựng nội dung số. Cán bộ xã được hướng dẫn cách quay màn hình, biên tập video, chèn chữ, tạo phụ đề, xây dựng video hướng dẫn thủ tục hành chính và hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Nhìn những học viên tập trung trước màn hình máy tính, có thể thấy rõ một điều: chuyển đổi số ở cấp xã không còn là câu chuyện nằm trên các văn bản kế hoạch. Nó bắt đầu từ những thao tác rất nhỏ trên bàn phím.

Lớp tập huấn cho các cán bộ cấp xã ở Phú Thọ

Đứng trước lớp học, TS Đỗ Khắc Thanh, Hiệu trưởng Trường Đại học Hùng Vương nói về một vấn đề lớn hơn những công cụ mà các học viên đang học. Theo ông, sự có mặt đông đủ của cán bộ cấp xã không chỉ thể hiện tinh thần chủ động học tập, nâng cao năng lực số, mà còn cho thấy quyết tâm của các địa phương trong triển khai chuyển đổi số, đổi mới phương thức quản trị, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu lực và hiệu quả.

Nhưng ông Thanh nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của việc áp dụng công nghệ. Đó phải là quá trình đổi mới phương thức quản trị, nâng cao hiệu quả thực thi công vụ và chất lượng phục vụ người dân. Điểm mấu chốt nằm ở đây.

Nếu một cán bộ chỉ học thêm một phần mềm, một ứng dụng hay một công cụ AI, thì đó mới là bổ sung kỹ năng. Còn khi người cán bộ bắt đầu đặt câu hỏi: Công việc này có thể làm nhanh hơn không? Có thể phục vụ người dân thuận tiện hơn không? Dữ liệu nào cần được sử dụng? Công nghệ có thể giúp giải quyết vấn đề này như thế nào? - khi ấy, chuyển đổi số mới thực sự bắt đầu thay đổi cách làm việc. Đó cũng là lý do Trường Đại học Hùng Vương không muốn việc đào tạo chỉ dừng lại ở truyền đạt kiến thức.

Muốn sinh viên, học viên dùng công nghệ để kiến tạo giải pháp

Trong câu chuyện với chúng tôi, TS Đỗ Khắc Thanh nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách đào tạo. Theo ông Thanh, khi công nghệ phát triển nhanh, nhà trường không thể chỉ trang bị cho sinh viên một lượng kiến thức cố định rồi coi đó là hành trang cho cả quá trình làm việc. Người học phải có khả năng thích ứng và tự học. Quan trọng hơn, họ phải biết dùng công nghệ để giải quyết vấn đề thực tế.

Bởi vậy, nhà trường hướng tới tăng hàm lượng công nghệ, kỹ năng số, AI và ứng dụng thực tiễn trong đào tạo; tăng cường học tập qua dự án và giải quyết các bài toán cụ thể. AI cũng được đặt trong cách tiếp cận ấy.

Các học viên từ các phường, xã theo dõi chăm chú trên lớp học

Sinh viên không chỉ được sử dụng AI để hỗ trợ công việc học tập mà còn được định hướng ứng dụng trong nghiên cứu khoa học, dự án khởi nghiệp và giải quyết những vấn đề thực tế như nông nghiệp thông minh, du lịch số.

Nhưng cùng với khả năng sử dụng công nghệ là yêu cầu kiểm chứng thông tin, đối sánh với các nguồn chính thống, tuân thủ đạo đức học thuật và bản quyền. Mục tiêu không phải tạo ra những người phụ thuộc vào AI. Mục tiêu là tạo ra những người có khả năng làm chủ công cụ và trở thành người kiến tạo giải pháp. Đó là một bước chuyển rất quan trọng trong tư duy đào tạo.

Buổi chiều, lớp học tiếp tục với chuyên đề thứ ba: bảo đảm an toàn thông tin trong sử dụng AI và chuyển đổi số. Học viên được hướng dẫn rà soát mức độ bảo mật đối với video, hình ảnh, dữ liệu hồ sơ; kiểm tra quyền chia sẻ, tài khoản đăng tải và nhận diện nguy cơ mất an toàn thông tin theo từng vị trí việc làm.

Cuối buổi, những tấm giấy chứng nhận hoàn thành khóa học được trao cho các học viên. Nhưng với TS Đỗ Khắc Thanh, giá trị của lớp học không nằm ở tấm giấy chứng nhận.

Ông Thanh kỳ vọng những học viên là cán bộ tham gia chương trình sẽ trở thành những “hạt nhân” tiếp tục chia sẻ, hướng dẫn và phổ biến kiến thức cho đội ngũ cán bộ tại địa phương. Một người biết làm có thể thay đổi công việc của mình. Một người biết hướng dẫn người khác có thể tạo ra thay đổi lớn hơn.

Giảng viên, sinh viên không chỉ đứng trên bục giảng mà trực tiếp thực hành tại thực địa

Nếu kiến thức từ một lớp học được mang về xã, được chia sẻ lại cho đồng nghiệp, được áp dụng vào công việc và tiếp tục lan tới người dân, thì lớp học đã vượt ra ngoài căn phòng nơi nó được tổ chức. Đó chính là cách mà Đại học Hùng Vương muốn năng lực số có thể lan tỏa từ giảng đường xuống cơ sở.

Khi nhà trường đi tìm “bài toán” của xã

Điều đáng chú ý trong câu chuyện của Đại học Hùng Vương là không chỉ tổ chức lớp học mà nhà trường còn muốn thay đổi cả cách mình đứng bên cạnh địa phương.

Theo TS Đỗ Khắc Thanh, quan hệ giữa nhà trường và các địa phương cần từng bước phát triển từ phối hợp trong từng hoạt động đến hợp tác lâu dài; từ đào tạo, tập huấn đến cùng nghiên cứu, giải quyết những vấn đề thực tiễn; từ chuyển giao tri thức đến cùng kiến tạo những giá trị mới cho cộng đồng và địa phương.

Nói một cách giản dị, địa phương có bài toán, nhà trường cùng tìm lời giải. Đó có thể là bài toán chuyển đổi số, nông nghiệp, du lịch hay những vấn đề phát sinh từ thực tiễn quản lý, sản xuất và đời sống. Khi ấy, giảng viên không chỉ đứng trên bục giảng, sinh viên không chỉ ngồi trong lớp, nhà trường cũng không chỉ trao cho địa phương một khóa tập huấn rồi kết thúc. Các bài toán thực tế từ cơ sở có thể trở thành vấn đề nghiên cứu; kết quả nghiên cứu được đưa trở lại thực tiễn; những phản hồi từ địa phương lại giúp nhà trường hoàn thiện giải pháp.

Một vòng tròn giữa đào tạo - nghiên cứu - ứng dụng được hình thành. Và đó cũng là cách một trường đại học thực hiện vai trò của mình trong Nghị quyết 57: không đứng ngoài quá trình chuyển đổi số, mà trực tiếp tham gia bằng tri thức, con người và những giải pháp có khả năng ứng dụng.

Nhìn lại lớp học, câu chuyện dường như bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Một cán bộ biết cách dùng AI để xử lý công việc. Một người biết tự làm video hướng dẫn người dân. Một người khác biết kiểm tra sự an toàn của dữ liệu trước khi đăng tải. Nhưng khi những kỹ năng ấy được nhân lên ở hàng trăm, hàng nghìn cán bộ, cách làm việc của cả bộ máy có thể thay đổi.