Bãi đỗ xe thông minh cho vùng lõi đô thị

Ô tô đỗ kéo dài trên lòng đường Hùng Vương, phường Hải Châu. Ảnh: MINH SƠN

Trong bối cảnh đó, phát triển hệ thống bãi đỗ xe thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý và thanh toán điện tử không dùng tiền mặt là giải pháp thiết thực để giảm áp lực giao thông, đồng thời tạo nền tảng cho quá trình xây dựng đô thị thông minh.

Xu hướng tất yếu của đô thị hiện đại

Nghị quyết số 06/NQ-HĐND về điều chỉnh Quy hoạch Đà Nẵng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 tiếp tục xác định mô hình phát triển theo chuỗi đô thị đa trung tâm, trong đó hạt nhân đô thị Đà Nẵng giữ vai trò động lực tăng trưởng của toàn vùng.

Định hướng này đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt hạ tầng giao thông, phải được đầu tư đồng bộ, đáp ứng tốc độ đô thị hóa ngày càng cao. Nhiều năm qua, việc thiếu bãi đỗ xe công cộng luôn là một trong những điểm nghẽn của khu vực trung tâm thành phố.

Sau khi hợp nhất với tỉnh Quảng Nam, quy mô dân số, các hoạt động kinh tế và nhu cầu đi lại tiếp tục gia tăng, tạo áp lực lớn hơn đối với hệ thống giao thông tĩnh. Vào giờ cao điểm hoặc mùa du lịch, nhiều tuyến đường thường xuyên xuất hiện tình trạng ô tô đỗ kéo dài trên lòng đường, làm giảm năng lực lưu thông, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị. Nếu không có giải pháp căn cơ, áp lực này sẽ tiếp tục gia tăng cùng với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh đó, đầu tư hệ thống bãi đỗ xe công cộng theo hướng thông minh là giải pháp tối ưu nhằm giải quyết nhu cầu đỗ xe ngày càng gia tăng. Trên thế giới, nhiều thành phố đã chuyển từ mô hình bãi đỗ xe truyền thống sang bãi đỗ xe thông minh, trong đó toàn bộ quá trình quản lý được số hóa. Mỗi bãi xe được trang bị camera nhận diện biển số, cảm biến xác định vị trí còn trống tích hợp với phần mềm quản lý tập trung và hệ thống thanh toán điện tử. Thông qua ứng dụng trên điện thoại hoặc bản đồ số, người dân có thể biết trước bãi xe còn chỗ, mức phí, thời gian hoạt động để lựa chọn điểm đỗ phù hợp trước khi di chuyển. Điều này giúp giảm thời gian tìm chỗ đỗ, hạn chế phương tiện chạy vòng trong khu vực trung tâm, qua đó giảm ùn tắc và phát thải.

Trong nước, nhiều địa phương cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ quản lý giao thông tĩnh. Từ ngày 1/7/2026, thành phố Hà Nội triển khai quản lý và thu phí điện tử không dùng tiền mặt đối với toàn bộ các bãi đỗ xe và điểm trông giữ phương tiện trên địa bàn nhằm minh bạch hóa hoạt động quản lý, hạn chế thất thu ngân sách và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Chỗ đỗ xe và dữ liệu đô thị

Đối với Đà Nẵng - địa phương được đánh giá là một trong những đô thị đi đầu về chính quyền số và đô thị thông minh, việc triển khai hệ thống bãi đỗ xe thông minh hoàn toàn phù hợp định hướng phát triển, đồng thời tận dụng hiệu quả nền tảng hạ tầng số đã được đầu tư trong nhiều năm qua.

Lợi ích của bãi đỗ xe thông minh không dừng lại ở việc giải quyết nhu cầu gửi xe. Đối với người dân, việc tra cứu tình trạng chỗ đỗ theo thời gian thực giúp chủ động lựa chọn điểm gửi xe, tiết kiệm thời gian và chi phí nhiên liệu. Thanh toán điện tử mang lại sự thuận tiện, minh bạch và dễ dàng tra cứu lịch sử giao dịch.

Đối với doanh nghiệp khai thác bãi xe, công nghệ giúp giảm chi phí vận hành, hạn chế thất thoát doanh thu và nâng cao hiệu quả quản lý. Quan trọng hơn, toàn bộ dữ liệu về số lượng phương tiện, thời gian gửi xe, công suất khai thác, doanh thu và nhu cầu đỗ xe được cập nhật theo thời gian thực sẽ hình thành kho dữ liệu lớn về giao thông tĩnh.

Đặc biệt, hệ thống bãi đỗ xe thông minh sẽ tạo ra nguồn dữ liệu thời gian thực về nhu cầu đỗ xe, lưu lượng phương tiện và xu hướng di chuyển của người dân. Đây là cơ sở quan trọng để thành phố nhận diện các điểm nóng về giao thông, xác định khu vực cần ưu tiên đầu tư bãi đỗ xe, đồng thời điều chỉnh quy hoạch hạ tầng, phát triển vận tải công cộng và triển khai các giải pháp điều tiết giao thông phù hợp. Việc khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu này cũng góp phần nâng cao năng lực quản trị, từng bước hình thành đô thị thông minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Khu vực đỗ xe trước Nhà hát Trưng Vương có thể được xem xét kết hợp phần nổi làm công viên, phần ngầm làm bãi đỗ xe. Ảnh: MINH SƠN

Tuy nhiên, cần tính đến vị trí và quy mô của các bãi đỗ xe. Không phải cứ có thêm bãi xe là có thể giải quyết bài toán giao thông tĩnh. Nếu bãi đỗ nằm quá xa khu vực có nhu cầu cao, người dân vẫn có xu hướng tìm chỗ đỗ trên đường hoặc tại các khu vực lân cận. Ngược lại, nếu tập trung quá nhiều bãi xe trong một khu vực mà thiếu phương án tổ chức giao thông kết nối, chính các bãi đỗ lại có thể trở thành điểm tập trung phương tiện.

Vì vậy, quy hoạch bãi đỗ xe cần được đặt trong tổng thể tổ chức giao thông của từng khu vực. Những nơi tập trung nhiều cơ quan hành chính, trung tâm thương mại, bệnh viện, trường học, chợ, khu du lịch và các tuyến phố có mật độ hoạt động cao cần được tính toán nhu cầu đỗ xe theo từng khung giờ, từng ngày trong tuần và từng mùa du lịch. Thành phố cũng có thể nghiên cứu phân loại bãi đỗ theo thời gian lưu xe, từ các điểm dừng ngắn hạn trên đường đến những bãi đỗ tập trung dành cho người làm việc, cư dân và du khách.

Một hướng đi đáng quan tâm là kết nối hệ thống bãi đỗ với vận tải công cộng. Người dân có thể gửi ô tô tại các bãi đỗ ở khu vực cửa ngõ hoặc gần các tuyến giao thông công cộng, sau đó tiếp tục hành trình bằng xe buýt hoặc các phương tiện công cộng khác. Khi đó, bãi đỗ xe không phải là một công trình đơn lẻ mà trở thành một mắt xích trong hệ thống giao thông đô thị, góp phần giảm lượng phương tiện cá nhân đi sâu vào vùng lõi.

Cần giải quyết đồng thời bài toán quy hoạch và cơ chế đầu tư

Nhu cầu rất lớn, nhưng trong nhiều năm qua việc phát triển bãi đỗ xe công cộng tại thành phố còn gặp nhiều khó khăn trong thu hút đầu tư. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở bài toán kinh tế của dự án. Giá đất tại khu vực trung tâm ngày càng cao trong khi doanh thu từ hoạt động giữ xe chưa đủ hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp đầu tư.

Để tháo gỡ khó khăn, thành phố cần tích hợp đầy đủ hệ thống bãi đỗ xe công cộng vào quy hoạch chung và quy hoạch sử dụng đất, bảo đảm quỹ đất dành riêng cho giao thông tĩnh ngay từ giai đoạn quy hoạch. Đồng thời cần sớm xây dựng Đề án quản lý giao thông đô thị theo hướng tích hợp giữa giao thông động và giao thông tĩnh, trong đó xác định rõ vai trò của hệ thống bãi đỗ xe thông minh trong tổng thể phát triển hạ tầng giao thông.

Một giải pháp lưỡng dụng cần quan tâm là bố trí các bãi đỗ xe kết hợp công viên, quảng trường hoặc không gian công cộng. Mô hình này đã được nhiều quốc gia áp dụng nhằm tận dụng hiệu quả quỹ đất đô thị. Phần nổi phục vụ cây xanh, sinh hoạt cộng đồng, phần ngầm hoặc nhiều tầng được sử dụng làm bãi đỗ xe.

Đối với quỹ đất công, thành phố cần xây dựng cơ chế ưu đãi phù hợp như: Cho thuê đất dài hạn hoặc miễn, giảm tiền thuê đất trong một khoảng thời gian nhất định nhằm nâng cao sức hấp dẫn của dự án đối với nhà đầu tư. Đồng thời cần nghiên cứu áp dụng mô hình hợp tác công - tư (PPP) phù hợp để khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư và khai thác.

Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi, bao gồm quỹ đầu tư phát triển của thành phố và các khoản vay ưu đãi; đồng thời đơn giản hóa thủ tục đầu tư, rút ngắn thời gian lựa chọn nhà đầu tư nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.

Ngoài ra, việc thay đổi hành vi của người tham gia giao thông cũng đóng vai trò quyết định. Nếu mức xử phạt đối với hành vi đỗ xe sai quy định còn thấp, nhiều người vẫn lựa chọn đỗ xe trên lòng đường thay vì đưa xe vào bãi gửi. Do đó, thành phố cần nghiên cứu xây dựng khung chính sách quản lý đồng bộ, trong đó tăng cường kiểm tra, giám sát bằng camera và nâng mức xử phạt đối với các hành vi đỗ xe trái phép, đặc biệt tại khu vực trung tâm.

Trong bối cảnh đô thị hóa và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc phát triển hệ thống bãi đỗ xe thông minh tích hợp quản lý số và thanh toán điện tử là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng, tính minh bạch và sự thuận tiện của dịch vụ đối với người dân, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành và khai thác hạ tầng giao thông tĩnh. Đây cũng là một trong những cách thức triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị thành phố thông minh, hiện đại và đáng sống.