Bài học từ Nhật Bản, Hàn Quốc về công nghiệp
Từ kinh nghiệm thực tế tại Nhật Bản và Hàn Quốc, TS Trần Du Lịch nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ để thúc đẩy nền kinh tế thực và tăng nội địa hóa.
Tác giả: TS Trần Du Lịch / NXB Tổng hợp TP.HCM
Ký ức niềm tin & khát vọng - Hành trình nhận thức về mô hình phát triển kinh tế Việt Nam
Cuốn sách tập trung quá trình hình thành và vận động của tư duy phát triển kinh tế Việt Nam, từ những trải nghiệm và ký ức của tác giả đến những suy ngẫm về hiện tại và định hướng tương lai.
Bài học từ Nhật Bản, Hàn Quốc về công nghiệp
Từ kinh nghiệm thực tế tại Nhật Bản và Hàn Quốc, TS Trần Du Lịch nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ để thúc đẩy nền kinh tế thực và tăng nội địa hóa.
Có một lần cách nay chắc cũng gần 20 năm, GS Trần Văn Thọ có than với tôi rằng, sao tôi thấy nước ta đang trong giai đoạn khởi đầu công nghiệp hóa, mà các ngành đào tạo chạy theo các ngành quản trị kinh doanh, tài chính ngân hàng..., mà ít đào tạo các ngành kỹ thuật, công nhân kỹ thuật.
Nghe nói tiền lương thu nhập của những người làm trong lĩnh vực tài chính ngân hàng cao hơn nhiều so với kỹ sư trong các ngành sản xuất, nhất là kỹ sư trong ngành nông nghiệp...
Cần phải có chính sách khuyến khích sinh viên đi vào các ngành kỹ thuật, thông qua chính sách thu nhập và các các ưu đãi khác. Về mặt vĩ mô, nên nhấn mạnh đến nền “kinh tế thực” hơn là “nền kinh tế tiền tệ”.
Quy hoạch và tài chính (thuế và phí) là hai công cụ để điều tiết thị trường bất động sản; kiểm soát đầu cơ và chống “bong bóng” bất động sản.
Ý kiến của giáo sư đã thôi thúc tôi nghiên cứu sâu hơn kinh nghiệm của một số nước như Hàn Quốc, Nhật Bản về phát triển công nghiệp, nhất là công nghiệp hỗ trợ.
Có lần tôi đến nghiên cứu về doanh nghiệp nhỏ và công nghiệp phụ trợ ở một quận của thành phố Tokyo (tôi không nhớ tên quận, nhưng nằm cạnh sân bay Haneda), đến thăm một doanh nghiệp nhỏ có 10 công nhân, trong đó có 3 công nhân người Việt đang làm việc ở đây.
Ông chủ doanh nghiệp chỉ cho tôi sản phẩm cơ khí mà ông sản xuất là một linh kiện của động cơ máy bay, ông gia công cho châu Âu và nhà xưởng ông đang sản xuất, do chính quyền quận xây dựng hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ đến lập xưởng sản xuất với giá thuê tượng trưng. Đây là một trong nhiều biện pháp hỗ trợ của Nhà nước đối với doanh nghiệp nhỏ.
Tình hình tương tự, khi tôi nghiên cứu doanh nghiệp nhỏ tại thành phố Busan, Hàn Quốc, sản xuất những cái ron, phốt cao su cho xe ô tô. Ông chủ nói, sản phẩm của ông cung cấp cho các hãng ôtô lớn của châu Âu.
Những doanh nghiệp nhỏ, nhưng sản phẩm “không nhỏ, họ gia công linh kiện, phụ kiện cho các tập đoàn công nghiệp hàng đầu trên thế giới, nhờ chính sách khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ làm công nghiệp hỗ trợ.
Tại Hàn Quốc, tôi cũng có dịp đến khảo sát một trường đại học, đang hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp nghiên cứu công nghệ, được chính phủ tài trợ (Chính phủ tài trợ theo số lượng kết quả “đầu ra” các giải pháp công nghệ, mà trường đại học cung cấp được cho doanh nghiệp, chứ không tài trợ “đầu vào”).
Từ kinh nghiệm nghiên cứu ở Nhật Bản, Hàn Quốc; năm 2011, với tư cách đại biểu Quốc hội, thông qua đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, tôi kiến nghị Quốc hội sớm ban hành Luật về phát triển công nghiệp hỗ trợ gắn với phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ; nhưng vào thời điểm đó chưa được chấp nhận, vì Chính phủ đang xây dựng Nghị định về vấn đề trên.
Cũng trong thời gian này, tỉnh Quảng Nam mời tôi nghiên cứu chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ cho ngành cơ khí, với mô hình của Thaco. Nhóm nghiên cứu của chúng tôi đề xuất nhiều chính sách, nhưng “đụng” vào nhiều luật, nên cũng chỉ thực hiện theo các nội dung của Nghị định Chính phủ.
Hiện nay, dù có nhiều quy định khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhưng vẫn còn bất cập trong phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ (công nghiệp hỗ trợ thường gắn với doanh nghiệp vừa và nhỏ).
Tôi nhận thức rằng, không thể tăng tỷ trọng nội địa hóa trong sản phẩm công nghiệp, nếu không phát triển công nghiệp hỗ trợ và không thể thúc đẩy nền kinh tế thực.
Thật vậy, nền kinh tế thực liên quan đến sản xuất, trao đổi hàng hóa, nơi tạo ra giá trị vật chất và dịch vụ cho xã hội. Tức các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng, vận tải, thương mại hàng hóa, dịch vụ y tế, giáo dục...
Nền kinh tế tiền tệ dựa trên tiền tệ và các công cụ tài chính, tín dụng ngân hàng, chứng khoán... Mặc dù, đây là “hệ thần kinh” để luân chuyển và phân bổ vốn cho nền kinh tế, nhưng cũng tạo ra những “bong bóng” tài sản, tách xa nền kinh tế thực, rất dễ gây khủng hoảng và nhất là trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hóa, cần tập trung vào các chính sách mang tính động lực hướng vào “nền kinh tế thực”.
Từ nhận thức như vậy, tôi đã đề nghị các chính sách kinh tế dài hạn phải hướng vào: Xây dựng chiến lược phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ; phát triển công nghiệp hỗ trợ là yếu tố sống còn đối với nền kinh tế tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; tổ chức lại nền sản xuất nông nghiệp theo hai mô hình chính là trang trại và hợp tác xã, thay cho nông hộ sản xuất nhỏ và xây dựng thị trường “hàng hóa nông sản tương lai” để giảm rủi ro thị trường cho người sản xuất nông nghiệp; xây dựng các “cứ điểm nông công nghiệp”, lấy công nghiệp chế biến làm hạt nhân để phát triển các vùng chuyên canh nông nghiệp...
Đề xuất sử dụng hai công cụ chính trong quản lý thị trường bất động sản là: quy hoạch và tài chính (thuế và phí) để điều tiết thị trường bất động sản; kiểm soát đầu cơ và chống “bong bóng” bất động sản.
