Bàn về mô hình hoạt động của quỹ nhà ở địa phương

Với quy định hiện hành, nên giao Quỹ Đầu tư phát triển địa phương thực hiện mục tiêu, chức năng hoạt động của Quỹ nhà ở địa phương theo hướng ủy thác.

Nghị định số 302/2025/NĐ-CP ngày 19/11/2025 của Chính phủ quy định: UBND cấp tỉnh thành lập và quản lý quỹ nhà ở địa phương theo hướng thành lập mới là đơn vị sự nghiệp công lập hoặc tổ chức lại, hoặc giao quỹ tài chính hiện có do UBND cấp tỉnh quản lý. Trường hợp tổ chức lại thì quyết định mô hình hoạt động là đơn vị sự nghiệp công lập hoặc mô hình hiện tại của Quỹ, thực hiện mục tiêu chức năng hoạt động của Quỹ theo quy định tại Điều 5 của Nghị định. Trường hợp giao cho Quỹ tài chính hiện có thực hiện mục tiêu của Quỹ nhà ở địa phương, Quỹ tiếp tục thực hiện theo mô hình hoạt động của Quỹ và bổ sung mục tiêu, chức năng hoạt động của Quỹ theo quy định tại Điều 5 của nghị định.

Vì vậy, các địa phương áp dụng khác nhau. Có nơi đề xuất giao cho Quỹ đầu tư phát triển hiện có thực hiện mục tiêu nhà ở nhưng vẫn chưa thực hiện được, rất cần được trao đổi để thực hiện đúng Nghị định của Chính phủ.

UBND tỉnh quyết định phương án: giao Quỹ đầu tư phát triển địa phương thực hiện mục tiêu của quỹ nhà ở địa phương. Ưu điểm của phương án này là tinh giản được tổ chức bộ máy đơn vị sự nghiệp công lập; khi quyết định có thể thực hiện được ngay; vốn của Quỹ đầu tư phát triển có thể thực hiện nhiệm vụ để cho vay hoặc đầu tư cho nhà ở nếu thuộc danh mục đầu tư, cho vay của Quỹ. Tuy nhiên, sẽ có những vướng mắc khi thực hiện quy định của Chính phủ tại Nghị định số 147/2020/NĐ-CP và Nghị định số 302/2025/NĐ-CP.

Thứ nhất, Nghị định số 302/2025/NĐ-CP cho phép thành lập Quỹ nhà ở địa phương theo hướng giao cho Quỹ đầu tư phát triển địa phương; Nghị định số 147/2020/NĐ-CP lại không cho phép Quỹ đầu tư phát triển được nhận theo mô hình bổ sung mục tiêu, chức năng hoạt động mà chỉ được nhận các Quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách bằng hình thức ủy thác; đối tượng điều chỉnh của Nghị định số 302/2025/NĐ-CP chỉ cho Quỹ nhà ở nên việc áp dụng này sẽ bị mâu thuẫn ở 2 nghị định.

Thứ hai, Điều 1, 3 và 4 Nghị định số 302/2025/NĐ-CP quy định Quỹ nhà ở quốc gia (Quỹ nhà ở Trung ương, Quỹ nhà ở địa phương) có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng, hạch toán độc lập, có vốn điều lệ. Nếu giao Quỹ đầu tư phát triển thực hiện mục tiêu, chức năng của Quỹ nhà ở địa phương, tức là Quỹ nhà ở địa phương không có con dấu, tư cách pháp nhân chưa rõ ràng; và hạch toán độc lập khó khăn vì Quỹ đầu tư phát triển tổ chức hạch toán theo quy định tại Điều 32 và 38 Nghị định số 147/2020/NĐ-CP, Quỹ chỉ được nhận ủy thác quản lý hoạt động và nguồn vốn của quỹ tài chính nhà nước; phải hạch toán tách bạch vốn nhận ủy thác và tài sản hình thành từ vốn nhận ủy thác.

Thứ ba, chọn phương án này làm khó khăn cho việc thực hiện quy định cụ thể về các nghiệp vụ quy định vốn điều lệ, bổ sung nguồn vốn cho Quỹ theo khoản 2 Điều 8 và nhiệm vụ quyền hạn của Quỹ tại Điều 7 Nghị định số 302/2025/NĐ-CP.

Thứ tư, điểm d, khoản 4 Điều 3 Nghị định số 302/2025/NĐ-CP quy định: “Địa vị pháp lý, tư cách pháp nhân, cơ cấu tổ chức, chế độ tài chính và quản lý sử dụng tài sản, chế độ báo cáo, kế toán đối với Quỹ nhà ở địa phương không phải là đơn vị sự nghiệp công lập thì được tiếp tục thực hiện theo mô hình hoạt động hiện tại của Quỹ”. Tức là, Quỹ đầu tư phát triển địa phương bổ sung mục tiêu, chức năng hoạt động của Quỹ nhà ở được phép hạch toán vào Quỹ đầu tư phát triển; Quỹ nhà ở không có con dấu và tên quỹ. Như vậy là trái với quy định tại Điều 4, 6 của Nghị định số 302/2025/NĐ-CP; và khó cho việc thực hiện các quy định tại Nghị định số 147/2020/NĐ-CP và Nghị định số 302/2025/NĐ-CP.

Với quy định hiện hành, nên giao quỹ đầu tư phát triển địa phương thực hiện mục tiêu, chức năng hoạt động của Quỹ nhà ở địa phương theo hướng ủy thác. Như vậy sẽ bảo đảm được tất cả các quy định của pháp luật hiện hành; quỹ nhà ở bảo đảm được nguyên tắc hoạt động công khai minh bạch; quỹ phát triển địa phương thực hiện đúng hoạt động theo Nghị định số 147/2020/NĐ-CP. Nhưng có hạn chế là Quỹ nhà ở phải có cơ cấu tổ chức (gồm Giám đốc, không quá 2 Phó Giám đốc, kế toán trưởng và không quá 5 đơn vị cấp phòng thực hiện chức năng hành chính, chuyên môn). Các chức danh này nếu xây dựng theo phương án kiêm nhiệm để ủy thác cho Quỹ đầu tư phát triển địa phương thì hạn chế này sẽ được khắc phục.

Vấn đề trên rất cần được trao đổi để địa phương thực hiện đúng pháp luật và Quỹ ra đời được bảo đảm.