Bảo hiểm xây dựng: 'Lá chắn' rủi ro cho công trình hạ tầng

Nhận diện rủi ro trong đầu tư xây dựng để phòng ngừa từ sớm, ứng phó hiệu quả khi có thách thức. Ảnh: N.Lộc

Những rủi ro trong triển khai dự án đầu tư

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển kết cấu hạ tầng với quy mô và tốc độ lớn. Hàng loạt dự án quan trọng trong các lĩnh vực đường bộ cao tốc, đường sắt, hàng không, cảng biển, hạ tầng đô thị, năng lượng… đang và sẽ được triển khai, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, quy mô đầu tư càng lớn thì yêu cầu đối với quản trị rủi ro càng cao. Các sự cố không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn có thể làm chậm tiến độ, phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Ông Đàm Đức Biên - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) - cho biết, các dự án cao tốc, đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển, năng lượng... thường có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, nhiều gói thầu, nhiều nhà thầu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các hạng mục.

Quy mô đầu tư càng lớn thì yêu cầu đối với quản trị rủi ro càng cao. Ảnh: Hoàng Linh

Quy mô dự án càng lớn thì rủi ro không chỉ tăng về mức độ mà còn thay đổi về tính chất. Một sự cố ở một khâu có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền về chi phí, tiến độ, chất lượng và thậm chí ảnh hưởng đến khả năng khai thác của cả hệ thống và các gói thầu khác.

Qua kiểm tra, giám sát dự án, ông Biên cho biết, đơn vị nhận diện một số nhóm rủi ro đáng chú ý như: Quy mô công trình càng lớn, giá trị tổn thất tiềm tàng cũng lớn hơn. Bên cạnh đó là các yếu tố rủi ro kỹ thuật phức tạp; rủi ro giữa các hợp đồng và các nhà thầu tăng…

Từ thực tiễn triển khai dự án, ông Lê Văn Bình (Ban Quản lý dự án Thăng Long, Bộ Xây dựng) cho biết, Ban luôn xác định rõ những rủi ro mà chủ đầu tư cần quan tâm khi thực hiện các dự án; trong đó có rủi ro về tiến độ, nhất là chậm bàn giao mặt bằng, chậm huy động nguồn lực, thiếu vật liệu hoặc chậm xử lý các thủ tục liên quan. Mưa lớn, ngập úng, sạt lở, lũ lụt… có thể gây thiệt hại trực tiếp và làm gián đoạn thi công.

Đáng lưu ý là những rủi ro về chi phí do phát sinh khối lượng, biến động giá vật liệu, kéo dài thời gian thực hiện hoặc phải xử lý các điều kiện bất lợi ngoài dự kiến.

Ông Bình lấy ví dụ, vừa qua, giá xăng dầu tăng cao cũng đã ảnh hưởng rất lớn đến chi phí máy móc thi công các dự án, đây chính là một trong những rủi ro mà doanh nghiệp luôn phải cân nhắc. 

Chủ động tham gia bảo hiểm xây dựng để ứng phó với rủi ro

Không đợi đến khi xảy ra hậu quả, các cơ quan, chủ đầu tư phải chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa khi triển khai dự án đầu tư. Theo Đàm Đức Biên, trước hết, chủ đầu tư là phải có giải pháp phòng ngừa rủi ro ngay từ công tác chuẩn bị đầu tư, quá trình triển khai thi công dự án.

Trong hoạt động đầu tư xây dựng, có những rủi ro khó tránh khỏi và không thể lường trước. Vì vậy, cần có cơ chế chuyển giao rủi ro cho doanh nghiệp bảo hiểm, qua đó giúp chủ đầu tư có thêm nguồn lực để khắc phục, xử lý hậu quả khi sự cố xảy ra.

“Ngoài việc có các biện pháp phòng ngừa rủi ro thì pháp luật cũng đã tạo ra những công cụ pháp lý. Cụ thể, chi phí mua bảo hiểm đã được tính trong tổng mức đầu tư của dự án. Đây là một điểm thuận lợi cho các chủ đầu tư trong việc xác định, tính toán các điều kiện và nội dung bảo hiểm để đạt được hiệu quả khi có sự cố cần chi trả” - ông Biên cho biết.

Theo ông Biên, vấn đề này cũng được quy định rõ trong Luật Xây dựng năm 2014 cũng như các quy định pháp luật hiện hành có liên quan.

Đại diện Ban quản lý dự án đường sắt (Bộ Xây dựng) - đơn vị đang thực hiện các dự án đường sắt quốc gia - cho biết, trong quá trình thực hiện, đơn vị rất quan tâm đến vấn đề bảo hiểm. Trước tiên, đó là tuân thủ quy định của pháp luật đối với các công trình có nguy cơ xảy ra sự cố. Tuy nhiên, tùy vào tính chất thực tế của từng công trình mà mức độ quan tâm sẽ khác nhau.

“Chúng tôi đã hướng tới việc thuê một đơn vị tư vấn bảo hiểm để nghiên cứu chương trình cụ thể, mang tính tổng thể cho toàn bộ dự án” - đại diện Ban Quản lý dự án đường sắt cho biết.

Liên quan đến vấn đề bảo hiểm cho công trình, các chuyên gia cũng cho rằng, khi quản lý và sử dụng nguồn vốn đầu tư công, mục tiêu cuối cùng vẫn phải hướng tới tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Đồng thời, phải thiết kế được một chương trình bảo hiểm bao phủ toàn bộ dự án, để khi sự cố xảy ra, thiệt hại có thể được khắc phục một cách tốt nhất.

Các ý kiến cũng lưu ý, bên cạnh những kết quả tích cực, việc triển khai hợp đồng bảo hiểm xây dựng vẫn còn một số bất cập cần khắc phục để nâng cao hiệu quả của hoạt động này, cũng như tạo niềm tin, thu hút các chủ đầu tư công trình tham gia. 

Trong đó, một số trường hợp nội dung hợp đồng bảo hiểm chưa được quy định thật cụ thể, nhất là thời hạn bảo hiểm. Pháp luật về xây dựng, đầu tư công, bảo hiểm và đấu thầu có những quy định, khái niệm khác nhau về thời gian.

Chẳng hạn, pháp luật về bảo hiểm đề cập đến thời gian xây dựng công trình; pháp luật về xây dựng và pháp luật về hợp đồng đề cập đến thời gian hoàn thành các công việc của hợp đồng; trong khi pháp luật về đầu tư và đấu thầu lại sử dụng khái niệm thời gian thực hiện các công việc của gói thầu. Điều này đặt ra yêu cầu xác định chính xác thời hạn bảo hiểm đối với công trình.

Phải thực hiện đúng nguyên tắc đối với bảo hiểm trách nhiệm dân sự trong bảo hiểm bắt buộc. Ảnh: Hoàng Linh

Việc tham gia bảo hiểm công trình là một giải pháp để phòng ngừa và xử lý hiệu quả các rủi ro. Ảnh: N.Lộc

Theo quy định về bảo hiểm, thời hạn bảo hiểm được hiểu là phải bảo vệ công trình cho đến khi bàn giao, đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, trên thực tế, có những hợp đồng bị kéo dài do điều kiện bất khả kháng hoặc các nguyên nhân khách quan, chủ quan khác.

Trong những trường hợp đó, chủ đầu tư và doanh nghiệp bảo hiểm đôi khi chưa quan tâm đầy đủ đến việc gia hạn thời gian bảo hiểm tương ứng với thời gian thực tế của dự án, bảo đảm duy trì bảo hiểm cho đến khi công trình được đưa vào sử dụng.

Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Quản lý đầu tư xây dựng Đàm Đức Biên đề nghị các bên trong thời gian tới, khi triển khai các quy định về bảo hiểm bắt buộc, cần đặc biệt lưu tâm đến công tác quản trị hợp đồng bảo hiểm. Quan trọng nhất, phải thực hiện đúng nguyên tắc đối với bảo hiểm trách nhiệm dân sự trong bảo hiểm bắt buộc, đó là duy trì thời hạn bảo hiểm đến khi công trình được bàn giao, đưa vào sử dụng.

Việc này nhằm hạn chế khoảng trống trong bảo hiểm, tránh phát sinh tranh chấp và bảo đảm quyền lợi, trách nhiệm của các bên trong suốt quá trình thực hiện dự án.