Bảo tồn, phát nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Tày gắn với phát triển du lịch bền vững
Từ xưa tới nay thổ cẩm là sản phẩm dệt thủ công không thể thiếu trong đời sống của người Tày ở Cao Bằng. Thổ cẩm của người Tày rất nổi tiếng với những hoa văn đẹp mắt, sặc sỡ, mang đậm bản sắc dân tộc được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Nghề dệt thổ cẩm của người Tày phát triển và được đánh giá có nhiều thổ cẩm đẹp nhất là ở các xã: Đào Ngạn, Phù Ngọc (Hà Quảng cũ); Dân Chủ, Đức Long, thị trấn Nước Hai (Hòa An cũ).
Nguyên liệu chính để dệt thổ cẩm là sợi bông nhuộm chàm và tơ tằm nhuộm màu. Dệt thổ cẩm hoàn toàn bằng thủ công cần giăng khung cửi dệt thổ cẩm, giăng sợi dọc có màu chàm xanh để làm nền, sợi ngang đan qua là những sợi màu để tạo hoa văn. Trên tấm thổ cẩm của người Tày thường có 6 màu chủ đạo, gồm: xanh, đỏ, vàng, tím, trắng, đen. Từ các màu chủ đạo đó, người dệt pha các gam màu đậm, nhạt phù hợp theo ý tưởng cho từng sản phẩm. Cách bố cục họa tiết trên thổ cẩm rất đa dạng tạo nên những tấm thổ cẩm có hình dạng đặc sắc. Các họa tiết thường được người Tày đưa vào thổ cẩm là hoa, chim muông..., thân thiện với đời sống, hòa quyện cùng mây trời, non nước thường ngày. Đây là nét riêng tạo nên thổ cẩm của người Tày Cao Bằng không thể lẫn được với thổ cẩm của người Tày ở những địa phương khác.
Những sản phẩm thổ cẩm và nghề dệt thổ cẩm đã trải qua biết bao biến cố của thời cuộc. Một thời gian dài, nghề dệt thổ cẩm đứng trước những thách thức, bởi sản phẩm làm ra không có thị trường tiêu thụ, không cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp; đời sống của những người làm nghề, đặc biệt là các nghệ nhân gặp khó khăn nên một số người đã bỏ nghề. Nhưng những năm gần đây, thị trường mở cửa, các làng dệt thổ cẩm và các nghệ nhân thổ cẩm đã phục hồi dần nghề truyền thống của mình. Những sản phẩm thổ cẩm sản xuất theo quy trình dệt thủ công của làng nghề truyền thống được khách hàng ưa chuộng và tin dùng, không chỉ trong tỉnh mà còn có một số lượng khách hàng tại các tỉnh khác trên phạm vi toàn quốc. Các sản phẩm thổ cẩm, như: vỏ chăn, khăn trải bàn, ga trải giường, đệm ghế, ri đô, túi xách, ba lô du lịch…, bằng thổ cẩm được khách du lịch mua làm quà lưu niệm để tặng người thân, bạn bè.
Thổ cẩm của người Tày Cao Bằng vừa có giá trị kinh tế, vừa có giá trị văn hóa đậm nét. Ảnh Minh Hòa
Thổ cẩm của người Tày Cao Bằng là sản phẩm thủ công của các làng nghề truyền thống vừa có giá trị kinh tế, vừa có giá trị văn hóa đậm nét. Vì vậy, cần bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm thủ công truyền thống ở Cao Bằng đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Để có thể đáp ứng được nhu cầu khai thác các tour du lịch về các làng nghề, đáp ứng nhu cầu tham quan, nghiên cứu và tìm kiếm cơ hội kinh doanh của khách du lịch, các cấp, ngành, chính quyền địa phương, tỉnh cần đầu tư vốn, tìm hướng đi, giải pháp để khôi phục và phát triển các làng nghề dệt thổ cẩm thủ công truyền thống của dân tộc Tày tại địa phương.
Các nghệ nhân dệt thổ cẩm tại các làng dệt thủ công truyền thống cần được chú ý đầu tư cả về tiền vốn lẫn chất xám để đảm bảo cho các sản phẩm luôn giữ được nét độc đáo, thể hiện được bản sắc văn hóa qua từng nét hoa văn, chất liệu, mẫu mã và loại hình...
Bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống trong các công trình như: cấu trúc của ngôi làng, những cấu trúc, thiết kế trong các ngôi nhà của các làng dệt và trong các lễ hội tại đây. Sẽ kém sức hấp dẫn du khách khi bản thân các làng dệt tự đánh mất mình qua việc dệt thổ cẩm bằng máy dệt công nghiệp, xây dựng bản làng, nhà cửa theo lối đô thị hóa, kiên cố hóa, phá cảnh quan môi trường, phá môi trường văn hóa.
Song song với việc lưu giữ, giới thiệu, quảng bá, những giá trị văn hoá độc đáo, đặc sắc của sản phẩm thổ cẩm dệt thủ công của người Tày tại Cao Bằng còn tăng thêm nguồn thu nhập về tài chính, cải thiện đời sống kinh tế cho người dân tại các làng dệt thổ cẩm, góp phần nâng cao đời sống kinh tế, văn hoá xã hội cho chính các làng thổ cẩm nói riêng và xã hội nói chung.
