Bất ngờ về nguyên nhân có thể dẫn đến ung thư

Ảnh minh họa: Getty Images

Theo phóng viên TTXVN tại Ottawa, các loại virus, vi khuẩn và vi sinh vật khác là trọng tâm trong một bài báo mới được công bố ngày 29/9 trên tạp chí “The Lancet Oncology”. Nghiên cứu này do một nhóm nhà khoa học tại Cơ quan Nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) - một cơ quan trực thuộc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thực hiện, trong đó chỉ ra mối liên hệ giữa các tác nhân gây nhiễm trùng với khoảng 2,3 triệu ca ung thư mới trong năm 2024 - chiếm 12% tổng số ca mắc mới.

Các nhà khoa học này phát hiện ra rằng trên toàn cầu, số ca ung thư do nhiễm trùng nhiều nhất là từ vi khuẩn “Helicobacter pylori” (vi khuẩn có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày), với 760.000 ca được ghi nhận, chủ yếu tập trung ở khu vực Đông Á.

Đứng ngay sau đó là virus gây u nhú ở người (HPV). HPV - tác nhân gây ra 100% số ca ung thư cổ tử cung cũng như ung thư hậu môn, vùng kín và một số loại ung thư vùng đầu cổ - có liên quan đến gần 750.000 ca mắc mới trên toàn cầu, với tỷ lệ cao tại khu vực phía Nam sa mạc Sahara của châu Phi. Virus viêm gan B (HBV) và virus viêm gan C (HCV) cũng được xác định có liên quan đến một số lượng đáng kể các ca ung thư gan. Lần đầu tiên, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy mối liên hệ giữa nhiều loại ung thư hơn với tình trạng nhiễm trùng, qua đó mở rộng danh sách các tác nhân này thêm 16 loại nữa.

Ông Gary Clifford, một nhà dịch tễ học ung thư, đồng tác giả của nghiên cứu trên, cho biết lĩnh vực khoa học này đã có những bước tiến đáng kể. Các nhà khoa học đã xác định thêm những tác nhân gây nhiễm trùng có khả năng gây ung thư; đồng thời, đối với những tác nhân đã được biết đến từ trước, bằng chứng khoa học cũng cho thấy chúng có thể gây ra nhiều loại ung thư hơn.

Một số tác nhân gây nhiễm trùng mới được đề cập bao gồm virus HIV (với mối liên hệ tới ung thư cổ tử cung) và một loại virus rất hiếm gặp có tên là Merkel cell polyomavirus (có thể dẫn đến một dạng ung thư da tiến triển nhanh và nguy hiểm).

Để tìm ra những dữ liệu này, trước tiên các nhà nghiên cứu đã xác định các loại nhiễm trùng nào gây ung thư, sau đó tính toán tỷ lệ các ca ung thư có liên quan đến những loại nhiễm trùng cụ thể đó và áp dụng các kết quả tính toán này vào cơ sở dữ liệu toàn cầu về những ca ung thư mới.

Một bước tiến đáng kể khác là việc công nhận vai trò của virus Epstein-Barr (EBV) có liên quan đến khoảng 260.000 ca bệnh trên toàn cầu trong năm 2024 và có thể dẫn đến ung thư vòm họng, một số loại ung thư dạ dày cũng như u lympho Hodgkin. Virus Epstein-Barr cũng là yếu tố nguy cơ chính dẫn đến bệnh đa xơ cứng và không giống như một số loại nhiễm trùng khác đã có vaccine hoặc thuốc kháng sinh điều trị, hiện chưa có công cụ nào để chống lại loại virus này.

Tác nhân gây nhiễm trùng dẫn đến nhiều ca ung thư nhất là “Helicobacter pylori” (vi khuẩn HP), một loại vi khuẩn được phát hiện lần đầu vào đầu những năm 1980 và chủ yếu gây ra ung thư dạ dày. Tiến sĩ Paul Moayyedi, một nhà nghiên cứu hàng đầu, kiêm bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa tại Đại học McMaster, cho hay đây là một căn bệnh gây tử vong “đầy đau đớn và khủng khiếp”. Vi khuẩn HP có thể được phát hiện thông qua xét nghiệm máu, xét nghiệm hơi thở, mẫu phân hoặc nội soi và có thể được điều trị bằng liệu trình kết hợp các loại kháng sinh trong vòng 2 tuần.

Helicobacter pylori có liên quan đến điều kiện sống đông đúc và điều kiện vệ sinh kém thời thơ ấu. Mặc dù hầu hết người nhiễm vi khuẩn này có thể sống thọ mà không gặp vấn đề gì, nhưng nếu không được điều trị, nó có thể gây ra viêm loét và ung thư dạ dày ở một số người.

Tiến sĩ Moayyedi cho rằng ung thư dạ dày có thể không được xem là vấn đề ưu tiên hàng đầu so với các loại ung thư khác, nhưng các chương trình sàng lọc dành cho nhóm có nguy cơ cao, ví dụ như những người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày hoặc các cộng đồng người dân tộc thiểu số, sẽ giúp cứu sống nhiều người hơn.