Danh y 93 tuổi: Uống thuốc bổ chưa chắc giúp cơ thể khỏe hơn

Nhiều người hiện cho rằng muốn khỏe mạnh cần thường xuyên sử dụng thực phẩm chức năng, thuốc bổ. Tuy nhiên, theo danh y Vương Vũ Xuyên - Giáo sư, Bác sĩ Đại học Trung y dược Bắc Kinh (Trung Quốc) - cao thủ y học cổ truyền Trung Quốc, việc chăm sóc sức khỏe không nằm ở chuyện uống thật nhiều thuốc bổ mà trước hết là duy trì những thói quen sinh hoạt lành mạnh.

Nhiều người trung niên, cao tuổi dành không ít tiền mua các loại thực phẩm chức năng, thuốc bổ nhưng lại xem nhẹ giấc ngủ, chế độ ăn uống và vận động. Theo quan điểm của bác sĩ Vương Vũ Xuyên, đây là cách chăm sóc sức khỏe chưa đúng.

Không phải cứ uống nhiều thuốc bổ là khỏe hơn

BS Xuyên cho rằng một trong những quan niệm sai lầm phổ biến là quá chú trọng việc “bồi bổ”. Khi cảm thấy cơ thể yếu hoặc tuổi càng cao, nhiều người lập tức tìm đến nhân sâm, nhung hươu và các loại thuốc bổ khác. Tuy nhiên, theo ông, muốn sử dụng thực phẩm chức năng hiệu quả trước hết phải bảo đảm tỳ vị hoạt động tốt.

Tỳ vị được ví như những chiếc xe vận chuyển chất dinh dưỡng trong cơ thể. Nếu “xe” hỏng hoặc “đường” bị tắc, ngay cả những loại thuốc bổ tốt cũng khó được cơ thể hấp thụ. Khi đó, việc bổ sung quá mức có thể trở thành gánh nặng cho cơ thể. Những biểu hiện như khô miệng, cảm giác nóng, khó ngủ, đầy bụng hay phân dính là những dấu hiệu có thể xuất hiện khi sử dụng thực phẩm chức năng một cách thiếu phù hợp.

Theo quan điểm y học cổ truyền, một số vấn đề sức khỏe không bắt nguồn từ thiếu chất mà do sự “tắc nghẽn”. Vì vậy, thay vì liên tục bổ sung, cần chú ý đến việc duy trì sự lưu thông trong cơ thể. BS Xuyên không hoàn toàn phủ nhận vai trò của thực phẩm chức năng. Theo ông, đây chỉ nên được xem là phần bổ sung, không thể thay thế những thói quen sinh hoạt cơ bản.

Ngủ đúng giờ quan trọng hơn thuốc bổ

Theo BS Xuyên, giấc ngủ có vai trò quan trọng hàng đầu trong việc chăm sóc sức khỏe. Nhiều người bận rộn với công việc, gia đình nên thường xuyên thức khuya đến 23h hoặc 0h, sau đó tìm cách sử dụng thực phẩm chức năng để bù đắp những ảnh hưởng do thiếu ngủ.

Ông cho rằng đây là quan niệm sai lầm. Không loại thuốc bổ nào có thể bù đắp hoàn toàn những ảnh hưởng do việc thức khuya kéo dài gây ra. Ban đêm là thời gian cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi. Việc phá vỡ chu kỳ ngày - đêm có thể ảnh hưởng đến đồng hồ sinh học, trong khi thực phẩm chức năng không thể thay thế quá trình nghỉ ngơi tự nhiên này.

Tuy nhiên, ngủ không có nghĩa là càng ngủ nhiều càng tốt. Điều quan trọng là duy trì nhịp sinh học phù hợp, chuẩn bị nghỉ ngơi khi trời tối và thức dậy khi trời sáng.

Người trưởng thành nên cố gắng đi ngủ trước 23h, tránh thức quá khuya hoặc đi ngủ quá sớm. Khi nằm trên giường cũng cần giữ tâm trí thư thái, bởi nhắm mắt nhưng vẫn căng thẳng, suy nghĩ quá nhiều thì cơ thể chưa thực sự được nghỉ ngơi.

Ăn uống đơn giản, điều độ

Một nguyên tắc khác được BS Xuyên nhấn mạnh là không cần theo đuổi những thực phẩm đắt tiền để duy trì sức khỏe. Ông chủ trương duy trì chế độ ăn uống giản dị, chú trọng bảo vệ tỳ vị thay vì liên tục tìm cách bồi bổ. Cơ thể có khả năng tự tạo khí và huyết từ những thực phẩm quen thuộc như ngũ cốc, rau củ, thịt và trứng. Vì vậy, không nhất thiết phải phụ thuộc vào các loại thực phẩm chức năng đắt tiền.

Có ba nguyên tắc được nhấn mạnh trong chế độ ăn uống hằng ngày.

Ăn vừa đủ, không ăn quá no

BS Xuyên khuyên nên ăn đến khoảng 70% cảm giác no để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Ăn quá nhiều trong mỗi bữa có thể tạo áp lực lên hệ tiêu hóa và về lâu dài ảnh hưởng đến chức năng tỳ vị. Bài viết cũng cho rằng nhiều vấn đề liên quan lối sống như béo phì, cholesterol cao và đường huyết bất thường có thể liên quan đến việc ăn quá mức.

Không nên tùy tiện loại bỏ thực phẩm chủ yếu

Theo BS Xuyên, ngũ cốc/tinh bột là nền tảng trong chế độ ăn. Gạo, lúa mì và ngũ cốc nguyên hạt được xem là những thực phẩm cơ bản. Thay vì loại bỏ hoàn toàn tinh bột, nên kết hợp hợp lý giữa ngũ cốc tinh chế và ngũ cốc nguyên hạt.

Hạn chế thức ăn nhiều dầu, muối và đường

Các món ăn đậm vị có thể kích thích vị giác nhưng nếu sử dụng thường xuyên sẽ tạo thêm gánh nặng cho quá trình trao đổi chất. Chế độ ăn thanh đạm không đồng nghĩa với việc chỉ ăn rau luộc mà là hạn chế gia vị, giữ được hương vị tự nhiên của thực phẩm và giảm những gánh nặng không cần thiết cho cơ thể.

Giữ tâm trạng ổn định cũng là cách chăm sóc sức khỏe

Qua nhiều năm quan sát lâm sàng, BS Xuyên nhận thấy một số người không có bệnh lý thực thể rõ ràng nhưng thường xuyên cảm thấy khó chịu, đau nhức, mất ngủ, ăn uống kém và điều trị nhiều lần vẫn không cải thiện. Theo quan điểm y học cổ truyền, những vấn đề này có thể liên quan đến tình trạng căng thẳng tinh thần kéo dài. Giận dữ, lo lắng và bất ổn tâm lý có thể ảnh hưởng đến khí gan, từ đó tác động đến sự lưu thông khí trong cơ thể. Tỳ vị, giấc ngủ và khí huyết cũng có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, thay vì chỉ tìm đến thuốc bổ, cần chú ý kiểm soát cảm xúc và tránh để sự lo lắng, tức giận kéo dài trở thành trạng thái thường xuyên. Cuộc sống khó tránh khỏi những xung đột, phiền muộn. Điều quan trọng là không giữ mãi sự oán giận, không liên tục hồi tưởng những chuyện đã qua và không để những sai lầm của người khác khiến bản thân mệt mỏi trong thời gian dài.

Theo BS Xuyên, giữ tâm trí thanh thản và duy trì sự lưu thông khí huyết là những yếu tố quan trọng đối với sức khỏe.

Không cần tập luyện quá sức

Một quan niệm khác được BS Xuyên nhấn mạnh là vận động không nhất thiết phải thật mạnh mới có lợi cho sức khỏe. Nhiều người cho rằng tập luyện phải khiến cơ thể đổ nhiều mồ hôi mới đạt hiệu quả. Một số người chạy bộ trong thời gian dài, tập tạ nặng hoặc đi bộ tới 20.000-30.000 bước mỗi ngày. Theo quan điểm của BS Xuyên, mục đích của vận động là thúc đẩy sự lưu thông khí huyết chứ không phải cạnh tranh về cường độ.

Với người trung niên và cao tuổi, những bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, đi bộ chậm, giãn cơ và các động tác chậm rãi là phù hợp. Mỗi ngày có thể dành khoảng 30 phút đi bộ chậm, giãn cơ, vận động xương khớp để cơ thể được vận động vừa phải.

Điều quan trọng là không so sánh mức độ tập luyện của mình với người khác. Thể trạng mỗi người khác nhau, vì vậy bài tập phù hợp nhất là bài tập nằm trong khả năng chịu đựng của cơ thể.

Không có “đường tắt” để khỏe mạnh

Theo BS Xuyên, trên Internet hiện xuất hiện rất nhiều phương pháp được quảng bá như những “đường tắt” giúp cải thiện sức khỏe trong thời gian ngắn, từ công thức bí truyền đến thực phẩm chức năng hay những bài tập được cho là có thể nhanh chóng thay đổi thể trạng.

Tuy nhiên, ông cho rằng không có con đường tắt nào dẫn đến sức khỏe. Sức khỏe là kết quả của việc duy trì những thói quen tốt mỗi ngày. Đi ngủ đúng giờ, không ăn quá nhiều, giữ tâm trạng thư thái và vận động vừa phải đều là những việc đơn giản nhưng cần được duy trì thường xuyên.

Nhiều người lại có xu hướng tìm kiếm những phương pháp phức tạp, đắt tiền trong khi vẫn thức khuya, ăn quá nhiều, dễ nổi nóng và ít vận động. Vì vậy, trước khi nghĩ đến việc bồi bổ, cần hạn chế những thói quen có thể gây hại cho cơ thể.

4 quan niệm sai lầm phổ biến

- Coi chăm sóc sức khỏe đồng nghĩa với uống thực phẩm chức năng: Thực phẩm chức năng chỉ là phần bổ sung. Nền tảng sức khỏe vẫn nằm ở lối sống, chế độ ăn uống, cảm xúc và vận động.

- Cho rằng tuổi càng cao thì suy giảm thể chất là điều không thể tránh khỏi nên không cần chăm sóc sức khỏe: Lão hóa là quá trình tự nhiên. Duy trì lối sống lành mạnh không thể bảo đảm con người không mắc bệnh nhưng có thể góp phần giảm những tổn thương có thể phòng ngừa và cải thiện chất lượng cuộc sống khi về già.

- Biết nhiều kiến thức chăm sóc sức khỏe nhưng không thực hiện: Nhiều người lưu rất nhiều bài viết về sức khỏe nhưng sau khi đọc vẫn duy trì những thói quen cũ. Kiến thức chỉ có ý nghĩa khi được áp dụng đều đặn vào cuộc sống.

- Lấy việc chăm sóc sức khỏe và tập luyện để thay thế việc khám, chữa bệnh: Chăm sóc sức khỏe hằng ngày không phải phương pháp điều trị bệnh. Khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng hoặc tổn thương thực thể, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị.

Sức khỏe bắt đầu từ những điều đơn giản

Thông điệp của BS Xuyên là chăm sóc sức khỏe không nhất thiết phải bắt đầu bằng những loại thuốc bổ đắt tiền. Những yếu tố cơ bản như ngủ đúng giờ, ăn uống vừa phải, giữ tâm trạng ổn định, vận động phù hợp và duy trì thói quen tốt mỗi ngày mới là nền tảng quan trọng. Thay vì liên tục tìm kiếm những phương pháp đặc biệt, mỗi người có thể bắt đầu từ việc điều chỉnh những thói quen sinh hoạt đang ảnh hưởng không tốt đến cơ thể.