Bền bỉ gìn giữ giá trị văn hóa đã được vun đắp qua hàng trăm năm
Với hơn 72% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, xã Quảng La xác định bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ di sản mà còn là “nguồn lực mềm” quan trọng trong phát triển bền vững.

Giữa núi rừng Quảng La (tỉnh Quảng Ninh), cộng đồng người Dao Thanh Y vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đã được vun đắp qua hàng trăm năm.
Từ điệu múa, câu hát giao duyên đến từng đường kim mũi chỉ trên tấm thổ cẩm, mỗi nét văn hóa không chỉ là ký ức của một tộc người mà còn là nguồn lực để xây dựng bản sắc và phát triển bền vững.
Ông Đặng Văn Hạnh, Trưởng thôn Bằng Cả, xã Quảng La, tỉnh Quảng Ninh cho biết, toàn thôn có 530 hộ và trên 97% là dân tộc Dao. Người dân chủ yếu làm nông nghiệp và trồng rừng. Các thiết chế văn hóa, truyền thống tốt đẹp và lễ hội luôn được bà con giữ gìn, hun đúc và phát triển.
Thôn Bằng Cả, xã Quảng La có trên 97% dân số là đồng bào Dao Thanh Y. Cộng đồng nơi đây được hình thành từ khoảng 300 năm trước và đến nay vẫn lưu giữ được nhiều nét văn hóa bản địa đặc sắc.
Những điệu múa hát cầu mùa, múa rồng, múa gà, múa chiêu binh hay hát giao duyên vẫn hiện diện trong các lễ hội, ngày hội làng, trở thành nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại.
Trong kho tàng văn hóa ấy, nghệ thuật thêu thổ cẩm được xem là dấu ấn nổi bật nhất. Với người Dao Thanh Y, sự khéo léo của người phụ nữ được thể hiện qua chính bộ trang phục truyền thống nhiều sắc màu, tinh xảo và hài hòa.
Từ sợi tơ, sợi len đến vải thổ cẩm, họ dệt nên những bộ váy áo không chỉ đẹp mà còn mang theo quan niệm về gia đình, về cội nguồn và tình yêu thương. Trang phục truyền thống cũng là của hồi môn dành cho con gái trước khi về nhà chồng.
Bà Lý Thị Mai, 79 tuổi, một trong số ít người còn thành thạo nghề thêu truyền thống ở Bằng Cả cho biết, mỗi bộ trang phục đều đòi hỏi sự kiên trì và tỉ mỉ. Bộ trang phục là nét đẹp truyền thống, thể hiện bản sắc riêng của người Dao Thanh Y.

Người Dao Thanh Y xã Quảng La, tỉnh Quảng Ninh sửa soạn trang phục cho những sự kiện trọng đại. (Ảnh: Đức Hiếu/TTXVN)
Thế nhưng, điều khiến bà trăn trở là lớp trẻ ngày nay ít người còn mặn mà với nghề, bởi thêu thùa mất rất nhiều thời gian và đòi hỏi sự chính xác, óc thẩm mỹ.
Bộ trang phục của người Dao Thanh Y có 2 màu chủ đạo là đen và đỏ, kết hợp tay áo phối thêm một chút màu xanh. Quần áo đơn giản, không nhiều hoa văn. Tuy nhiên chiếc mũ đội đầu được thêu cầu kỳ và khó nhất.
Từ mẹ, chị Bàng Thị Mến đã học được từng mũi thêu, từng họa tiết của trang phục Dao Thanh Y. Chị coi việc truyền dạy lại cho con như một cách gìn giữ bản sắc của dân tộc mình, để những giá trị cha ông không bị mai một theo thời gian.
Không chỉ gìn giữ bằng ký ức, Quảng La đang từng bước đưa văn hóa Dao Thanh Y trở thành động lực cho phát triển cộng đồng.
Chính quyền địa phương đã xây dựng đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch, hướng tới xây dựng Quảng La thành vùng sinh thái nông – lâm nghiệp kết hợp du lịch văn hóa cộng đồng.
Các lễ hội truyền thống được phục dựng, các bản làng văn hóa được xây dựng, còn việc giáo dục và phát huy giá trị văn hóa Dao Thanh Y được đưa vào Nghị quyết, kế hoạch hằng năm.
Nhiều lớp dạy thêu, đan thổ cẩm, học chữ Nôm Dao, hát giao duyên, dân ca dân vũ được mở cho học sinh và thanh niên. Người đứng lớp là các nghệ nhân trong cộng đồng.
Trong các ngày hội làng, sinh hoạt cộng đồng, việc mặc trang phục truyền thống không chỉ được khuyến khích mà còn trở thành quy định nhằm bồi đắp niềm tự hào dân tộc.
Ông Bàn Sinh Tề, Trưởng phòng Văn hóa xã hội xã Quảng La thông tin, xã Quảng La là xã vùng cao của tỉnh Quảng Ninh được sáp nhập từ 4 xã Bằng Cả, Tân Dân, Dân Chủ và Quảng La.
Xã có diện tích trên 165km2 và dân số khoảng trên 9.200 người. Với mật độ dân cư thưa, xã có quỹ đất dồi dào, thuận lợi phát triển các mô hình kinh tế xanh, du lịch sinh thái và bảo tồn các giá trị tự nhiên truyền thống.
Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Dao Thanh Y, xã đã xây dựng đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc gắn với phát triển du lịch, xây dựng Quảng La thành vùng sinh thái nông - lâm nghiệp kết hợp du lịch văn hóa - cộng đồng, chú trọng xây dựng các làng, bản văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, phục dựng các lễ hội, nét văn hóa truyền thống của người dân tộc Dao Thanh Y.
Từ năm 2009, Khu bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Y tại Quảng La được xây dựng với nhà sinh hoạt truyền thống, nhà mẫu phục dựng và không gian tổ chức lễ hội.
Vào mỗi dịp hè, nơi đây lại trở thành lớp học đặc biệt, nơi các nghệ nhân truyền dạy chữ Nôm Dao, nghề thêu và hát giao duyên cho thế hệ trẻ. Hội làng hằng năm không chỉ tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống mà còn góp phần bảo tồn Lễ cấp sắc – di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của người Dao. Những giá trị ấy đang dần mở ra không gian phát triển du lịch văn hóa, kinh tế xanh và nâng cao sinh kế cho người dân.
Với hơn 72% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, xã Quảng La xác định bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ di sản mà còn là “nguồn lực mềm” quan trọng trong phát triển bền vững.
Giữa nhịp sống hiện đại, từng điệu múa, câu hát và đường kim mũi chỉ của người Dao Thanh Y vẫn đang lặng lẽ kể câu chuyện về sức sống bền bỉ của một nền văn hóa vùng cao, nơi bản sắc được gìn giữ bằng tình yêu và trách nhiệm của cả cộng đồng./.











