Biến đất công, đất nông nghiệp thành bãi phế liệu: Cần xử lý triệt để các vi phạm

Bãi tập kết phế liệu bên cạnh đường 70, địa phận xã Xuân Phương. Ảnh: Quý Hồng

Những bãi sắt vụn “sống dai”

Ngay bên lề đường gom Đại lộ Thăng Long, đoạn qua địa phận phường Đại Mỗ (Hà Nội), ẩn sau hàng tôn xanh vừa được dựng lên cách đây không lâu là bãi tập kết sắt vụn quy mô lớn, hoạt động bốc dỡ diễn ra rầm rộ suốt đêm. Ông Lê Văn Hòa, trú tại làng Mễ Trì Thượng, phường Từ Liêm (đối diện với bãi tập kết sắt vụn) cho biết, bãi tập kết này xuất hiện từ nhiều năm qua, nhiều lần chính quyền và lực lượng chức năng địa phương đã xử lý, yêu cầu tháo dỡ, nhưng không hiểu sao đến nay vẫn tồn tại...

Qua tìm hiểu, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội được biết, đây chính là một trong những điểm nóng vi phạm trên đất dự án của thành phố. Khu đất này có diện tích khoảng 4,3ha, nằm giáp Đại lộ Thăng Long, thuộc khu Đằng Xung - Dộc Khoai, xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm (cũ) nay là phường Đại Mỗ. Khu vực này chủ yếu là đất nông nghiệp và một phần đất là mương đường nội đồng. Khu đất nằm trong quy hoạch chi tiết 1/500 xây dựng hệ thống trụ sở làm việc của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan Trung ương. Đầu năm 2026, UBND thành phố Hà Nội đã có văn bản truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch UBND thành phố giao UBND phường Đại Mỗ chủ trì, phối hợp đơn vị liên quan khẩn trương kiểm tra, làm rõ và xử lý nghiêm sai phạm tại khu đất này...

Ông Lê Văn Hòa cho biết thêm, sau khi có chỉ đạo của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, toàn bộ khu đất được quây kín bằng hàng tôn xanh, nhưng bên trong, hoạt động bốc dỡ sắt vụn vẫn diễn ra thường xuyên. Chỉ có 2 điều khác so với trước đây: Thứ nhất là hoạt động bốc dỡ sắt vụn chuyển sang ban đêm thay vì ban ngày; thứ hai là các xe tải chở sắt vụn không tập kết ngoài đường mà đi thẳng vào trong bãi...

Thực tế, tình trạng đất nông nghiệp, đất dự án bị biến thành bãi tập kết phế liệu không chỉ diễn ra tại phường Đại Mỗ. Cách đó không xa, trên địa phận phường Xuân Phương, dọc đường 70, đoạn từ Cầu Ngà đến lối vào làng Miêu Nha, cũng tồn tại 2 bãi tập kết sắt vụn trên đất nông nghiệp: Bãi thứ nhất nằm cách Trạm bơm Cầu Ngà một đoạn ngắn, nằm trên khu đất rộng hàng trăm mét vuông. Trước đây, khu đất này được trưng dụng làm bãi đúc dầm bê tông phục vụ dự án giao thông, sau đó biến thành nơi tập kết sắt vụn. Bãi thứ hai khá lớn, cách đó chừng 500m, nằm trên khu đất dọc tuyến đường đôi mới mở của đường 70, gần cổng chào làng Miêu Nha...

Hệ lụy khôn lường

Các chuyên gia môi trường khẳng định, hệ lụy từ các bãi tập kết sắt vụn nói riêng và phế liệu nói chung là không nhỏ. Dễ nhận thấy nhất là tình trạng ô nhiễm đất và nguồn nước ngầm do rỉ sét, dầu mỡ bám dính; ô nhiễm không khí từ việc đốt rác. Ngoài ra, sự tồn tại của các bãi tập kết phế liệu còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao, gây mất mỹ quan đô thị, tạo các điểm nóng sai phạm trong quản lý, sử dụng đất, khi hầu hết các bãi phế liệu này đều tồn tại trái phép trên đất công, đất dự án, đất nông nghiệp.

PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng tại các điểm tập kết phế liệu, sắt vụn, ngoài nguy cơ ô nhiễm đất do rỉ sắt rửa trôi thì nguy cơ ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước tạo ra bởi các hoạt động đốt, tẩy rửa kim loại cũng rất lớn. Dù không phủ nhận lợi ích kinh tế nhất định do hoạt động kinh doanh phế liệu mang lại nhưng PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh, môi trường sống và sức khỏe con người luôn là quan trọng nhất, tuyệt đối không đánh đổi kinh tế lấy môi trường bằng bất cứ giá nào...

Các chuyên gia y tế cũng cảnh báo, các loại sắt vụn, phế liệu kim loại thường dính kèm dung môi công nghiệp, dầu nhớt từ máy móc thải ra hoặc hóa chất tồn dư. Phần lớn bãi tập kết sắt vụn lộ thiên, không mái che, không có hệ thống rãnh thu gom nước thải khiến nguy cơ ô nhiễm càng cao. Vào mùa hè, các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, xâm nhập trực tiếp vào hệ hô hấp, gây ra các bệnh về phổi, tim mạch cho người dân. Khi trời mưa, hàm lượng kim loại và một số chất độc hại ở các bãi phế liệu, phế thải ngấm xuống nguồn nước ngầm, có nguy cơ gây ra các bệnh mãn tính, ngộ độc, thậm chí là ung thư...

Ở góc độ pháp lý, luật sư Bùi Đình Ứng, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội nhấn mạnh, sự tồn tại của các bãi tập kết sắt vụn, phế liệu trái phép trên đất công, đất dự án, đất nông nghiệp đều chịu chế tài rất nặng. Theo Luật Bảo vệ môi trường, các cơ sở thu mua phế liệu bắt buộc phải có Giấy phép môi trường hoặc Đăng ký môi trường; kho bãi phải có nền chống thấm và hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn. Tuy nhiên, phần lớn các bãi tập kết sắt vụn hiện nay hoạt động theo dạng hộ kinh doanh cá thể. “Việc tồn tại các bãi tập kết sắt vụn, phế liệu có phần trách nhiệm không nhỏ của chính quyền địa phương”, luật sư Bùi Đình Ứng nhấn mạnh...

Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Thị An kiến nghị, thành phố cần tăng cường phân cấp quản lý cho cấp xã, phường và gắn chặt trách nhiệm người đứng đầu địa phương nếu để xảy ra sai phạm kéo dài. Bên cạnh đó, vai trò giám sát cộng đồng, đặc biệt là người dân sống gần các bãi sắt vụn đang chịu ảnh hưởng nặng nề, cần được phát huy hơn nữa để cơ quan chức năng vào cuộc xử lý khi có vi phạm.