Biến tiềm năng rừng thành động lực phát triển kinh tế bền vững

Ở xóm Khuổi Thin, xã Bạch Đằng, những đồi quế xanh ngút mắt trải dài theo sườn núi. Gần 20 ha rừng của gia đình bà Lý Thị Bích hôm nay là sự kết hợp của nhiều loại cây lâm nghiệp như: quế, thông, keo, bạch đàn, hồi. Trước đây, phần lớn diện tích này là đất đồi kém hiệu quả.

Dẫn chúng tôi đi giữa những hàng quế đang phát triển tốt, bà Bích vui mừng khi nói về hiệu quả kinh tế từ rừng: Trồng quế thu lãi gấp 3 lần so với cây ngắn ngày. Cây keo sau khoảng 7 năm cho thu nhập từ 60 - 70 triệu đồng/ha. Nhờ đó, cuộc sống gia đình ổn định hơn, có điều kiện cho con cái học hành.

Những năm gần đây phong trào phát triển kinh tế rừng ở xã Bạch Đằng ngày càng lan tỏa mạnh mẽ. Từ lợi thế đất đồi, rừng sản xuất và điều kiện thổ nhưỡng phù hợp, địa phương xác định cây quế là một trong những cây trồng chủ lực để nâng cao giá trị kinh tế trên đơn vị diện tích đất lâm nghiệp.

Thực hiện Chương trình trọng tâm phát triển kinh tế rừng và trồng cây dược liệu có giá trị kinh tế cao dưới tán rừng giai đoạn 2026 - 2030, xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng lâm nghiệp theo hướng nâng cao giá trị. Đến nay, toàn xã phát triển khoảng 250 ha quế, cây sinh trưởng tốt, một số diện tích đã cho thu hoạch.

Chuẩn bị cây giống chất lượng, tạo nguồn lực thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế rừng.

Những tháng đầu năm 2026, toàn xã trồng mới 23,5 ha rừng tập trung. Sản lượng gỗ keo khai thác trên 3.200 m³, mang lại giá trị khoảng 4,3 tỷ đồng. Những con số này cho thấy kinh tế rừng đang từng bước trở thành nguồn thu nhập quan trọng đối với người dân địa phương.

Theo kế hoạch, đến năm 2030 xã phấn đấu trồng mới thêm 300 ha rừng, trong đó có 100 ha quế tập trung tại các xóm: Khuổi Pất, Sẻ Pản, Khuổi Thin, Bốc Thượng, Tài Hồ Sìn; 200 ha keo, mỡ tại các khu vực: Bình Dương cũ, Nà Roác 1, Nà Roác 2, Bản Sẳng. Đồng thời, phối hợp với doanh nghiệp phát triển trên 10 ha cây dược liệu dưới tán rừng như: ba kích, hà thủ ô đỏ, sa nhân tím, trà hoa vàng, thảo quả...

Cao Bằng có hơn 546.000 ha rừng và đất lâm nghiệp, chiếm trên 81% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nhận thức rõ tiềm năng đó, Chương trình số 03-CTr/TU của Tỉnh ủy về bảo vệ và khai thác hiệu quả kinh tế rừng giai đoạn 2025 - 2030 xác định một hướng đi mới: Bảo vệ rừng đi đôi với làm giàu từ rừng; phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng bền vững, nâng cao giá trị hệ sinh thái rừng và cải thiện đời sống người dân tham gia quản lý, bảo vệ rừng.

Theo mục tiêu của chương trình, đến năm 2030, toàn tỉnh trồng mới 3.000 ha cây quế, hồi; phát triển 300 ha cây dược liệu; hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến sâu và từng bước phát triển du lịch sinh thái dựa vào rừng.

Để hiện thực hóa mục tiêu, việc đầu tiên là phải giữ được màu xanh hiện có. Tại Hạt Kiểm lâm các địa phương, những ngày cao điểm nắng nóng, cán bộ kiểm lâm thường xuyên bám địa bàn, tuần tra các khu vực trọng điểm. Ngoài ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng, lực lượng chức năng phối hợp tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức phòng cháy, chữa cháy rừng.

Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Hoàng Phượng Vỹ cho biết: Điểm mới của Chương trình số 03 là gắn công tác bảo vệ rừng với phát triển sinh kế . Khi rừng mang lại thu nhập từ dịch vụ môi trường rừng, từ cây quế, cây hồi, dược liệu hay các mô hình kinh tế dưới tán rừng, người dân sẽ trở thành lực lượng bảo vệ rừng tích cực và hiệu quả nhất. Nhận thức của người dân về bảo vệ rừng có nhiều chuyển biến, các hành vi xâm hại rừng, nguy cơ cháy rừng từng bước được kiểm soát, góp phần giữ vững diện tích và chất lượng rừng trên địa bàn tỉnh.

6 tháng năm 2026, toàn tỉnh xảy ra 8 vụ cháy rừng, giảm 71 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Số vụ vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp giảm 143 vụ so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, tỉnh rà soát được hơn 76.000 ha rừng và đất lâm nghiệp do cấp xã quản lý để phục vụ công tác giao rừng, tạo điều kiện cho người dân quản lý, sử dụng ổn định lâu dài.

Theo ngành nông nghiệp, hiện rừng không còn là tài sản chung vô chủ mà trở thành nguồn lực gắn với sinh kế của từng hộ gia đình. Kết quả rà soát cho thấy, tỉnh đã xác định được 6.340 ha quy hoạch phát triển rừng và dược liệu tập trung, t rong đó, 4.158 ha rừng sản xuất, 2.182 ha trồng dược liệu dưới tán rừng.

Cây quế và cây hồi đang trở thành nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh.

Đến tháng 6/2026, trồng rừng tập trung 274,13 ha, tăng 164,54 ha so với cùng kỳ năm 2025; trồng 164.335 cây phân tán. Tổng diện tích trồng rừng thay thế 347,61 ha; diện tích trồng mới cây quế và hồi hơn 587 ha, gần hoàn thành kế hoạch cả năm. Diện tích dược liệu trồng mới 337,3 ha, trong đó có 13 ha đương quy, 6 ha đẳng sâm, 0,3 ha sâm nữ hoàng, 18 ha bách bộ... Nhiều doanh nghiệp chủ động phối hợp với địa phương rà soát hiện trạng đất đai, xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất và cam kết bao tiêu sản phẩm, tạo động lực để người dân yên tâm đầu tư phát triển kinh tế rừng theo hướng hàng hóa.

Cùng với sản xuất nguyên liệu, tỉnh hướng tới xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Tại xã Nguyên Bình, Dự án Nhà máy sơ chế, chế biến và sản xuất dược liệu ứng dụng công nghệ cao đang được xúc tiến triển khai. Khi đi vào hoạt động, nhà máy sẽ tạo đầu ra ổn định cho các vùng nguyên liệu, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân.

Một hướng đi khác được tỉnh quan tâm là phát triển du lịch sinh thái. Những cánh rừng nguyên sinh ở Vườn quốc gia Phja Oắc - Phja Đén từ lâu hấp dẫn du khách bởi khí hậu mát mẻ, cảnh quan nguyên sơ và hệ sinh thái đa dạng. Hiện tỉnh đang xây dựng đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí tại khu vực này.  Nếu được khai thác hợp lý, đây sẽ là nguồn thu quan trọng từ dịch vụ môi trường rừng, tạo thêm việc làm cho người dân địa phương mà vẫn bảo tồn được tài nguyên thiên nhiên.

Từ những kết quả ban đầu, chương trình đang tạo được sự chuyển biến tích cực. 6 tháng năm 2026, lĩnh vực lâm nghiệp đóng góp hơn 97 tỷ đồng giá trị tăng trưởng, tạo nền tảng quan trọng để hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế rừng trong những năm tiếp theo.

Giữ rừng hôm nay không chỉ để giữ màu xanh cho ngày mai mà còn để tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân. Khi người dân sống được nhờ rừng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ rừng bền bỉ và hiệu quả nhất, nhằm biến tiềm năng rừng thành động lực phát triển kinh tế bền vững, để những cánh rừng nơi miền biên viễn không chỉ xanh hơn mà còn mang lại cuộc sống ấm no cho người dân.