Bộ GD&ĐT đề xuất tổ chức trường chuyên theo 3 khối, học sinh được chọn môn chuyên sâu sau lớp 10

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT ngày 28/2/2023.

Dự thảo được xây dựng nhằm thể chế hóa định hướng phát triển giáo dục theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị. Trọng tâm là định vị lại mục tiêu trường chuyên theo hướng phát hiện, ươm tạo tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng.

Chuyển từ lớp chuyên theo môn sang 3 khối chuyên

Một trong những thay đổi đáng chú ý tại dự thảo là việc tổ chức lớp học theo 3 khối chuyên, thay cho mô hình lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay. Cụ thể, khối Khoa học tự nhiên gồm các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học; khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí; khối Ngoại ngữ.

Theo Bộ GD&ĐT, cách tổ chức này nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn trong từng lĩnh vực, tăng cường kết nối giữa các môn học và hạn chế việc định hướng chuyên sâu vào một môn quá sớm. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, khám phá năng lực và sở trường trước khi lựa chọn môn học phù hợp.

Dự thảo xác định hoạt động giáo dục tại trường chuyên được tổ chức theo 3 tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp các dự án học tập liên môn, liên ngành.

Ba tầng giáo dục có mối quan hệ kế thừa, bổ trợ và liên thông. Trong đó, chương trình giáo dục phổ thông là nền tảng; giáo dục nâng cao giúp mở rộng kiến thức, phát triển tư duy liên môn; giáo dục chuyên sâu tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực nổi trội.

Việc tổ chức giáo dục nâng cao, chuyên sâu không làm phát sinh môn học bắt buộc ngoài chương trình và không tăng thời lượng học tập vượt quy định. (Ảnh: Dân trí)

Học sinh được trải nghiệm trước khi chọn môn chuyên sâu 

Theo dự thảo, trong học kỳ I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia các dự án nhập môn và tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm.

Cuối học kỳ I, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối, mỗi học sinh đăng ký thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với định hướng nghề nghiệp và tổ hợp xét tuyển đại học.

Cụ thể, môn chuyên bắt buộc là Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội và ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ.

Từ học kỳ II lớp 10, học sinh bắt đầu học các chuyên đề định hướng. Từ lớp 11, các em học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học.

Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm lớp 10 hoặc lớp 11, trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và sự đồng ý của cha mẹ học sinh.

Đáng chú ý, từ học kỳ II lớp 10, mỗi học sinh phải tham gia ít nhất một dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn. Các dự án có sự hướng dẫn của giáo viên, phối hợp với giảng viên, nhà khoa học tại các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu hoặc doanh nghiệp.

Tuyển sinh theo khối, không phân chỉ tiêu từng môn chuyên

Một điểm mới khác là dự thảo đề xuất tuyển sinh vào trường chuyên theo khối chuyên, áp dụng một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo từng môn chuyên.

Theo đó, thí sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Thí sinh khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Với khối Ngoại ngữ, thí sinh thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.

Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, tập trung đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học.

Đáng chú ý, bài thi Toán và Ngữ văn không nâng cao sử dụng đề thi chung của Sở GD&ĐT trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10. Điểm bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.

Định hướng này nhằm tuyển chọn học sinh có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên, đồng thời hạn chế tình trạng luyện thi, học trước kiến thức chuyên sâu.

Đánh giá trường chuyên không chỉ dựa vào giải thưởng

Dự thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn kết trường chuyên với các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Mỗi trường được khuyến khích thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất một cơ sở giáo dục đại học để tổ chức chuyên đề, dự án học tập, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, tư vấn hướng nghiệp và sử dụng chung phòng thí nghiệm, thiết bị.

Đối với học sinh có năng khiếu đặc biệt nổi trội, nhà trường tổ chức tuyển chọn, bồi dưỡng tham gia các đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Tuy nhiên, các em vẫn phải học đầy đủ những môn học khác, không được miễn, giảm hoặc cắt bỏ chương trình.

Đặc biệt, hiệu quả hoạt động của trường chuyên không chỉ được đánh giá qua kết quả thi, số lượng giải thưởng mà còn căn cứ vào sự tiến bộ, phẩm chất, năng lực của học sinh và tỷ lệ học sinh theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học hoặc các chương trình đào tạo tài năng ở bậc đại học.

Các trường có trách nhiệm thống kê, theo dõi quá trình học tập và nghề nghiệp của cựu học sinh. Qua đó, chất lượng giáo dục được nhìn nhận theo quá trình phát triển lâu dài của người học, thay vì chỉ tập trung vào thành tích trong những kỳ thi.

Theo dự thảo, mô hình mới dự kiến được áp dụng từ năm học 2027-2028. Những trường chưa bảo đảm điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2028-2029.