Bộ Tài chính nói lý do chọn ngưỡng 10 tỷ đồng, giảm thuế 30%

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, chiều 22/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận về dự án Nghị quyết giảm thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

Ngưỡng 10 tỷ đồng và bài toán "công bằng"

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp đối với doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) cho rằng cách xác định đối tượng bằng doanh thu nhưng mức hỗ trợ lại phụ thuộc vào thu nhập tính thuế và số thuế phải nộp có thể tạo ra sự bất cập.

Theo ông, cùng có doanh thu 10 tỷ đồng nhưng tình hình kinh doanh của mỗi doanh nghiệp rất khác nhau. Doanh nghiệp có lợi nhuận thấp sẽ được giảm ít thuế, trong khi doanh nghiệp thua lỗ hoặc không phát sinh thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp thì không có khoản thuế được giảm.

Dẫn số liệu VCCI công bố tháng 7, đại biểu cho biết tỷ suất lợi nhuận bình quân của khu vực doanh nghiệp năm 2024 chỉ khoảng 2,2%, trong khi gần một nửa doanh nghiệp chưa có lãi. Điều này có thể dẫn đến nghịch lý: Doanh nghiệp càng khó khăn, lợi nhuận càng mỏng thì mức hỗ trợ từ chính sách thuế càng hạn chế.

Đại biểu đề nghị làm rõ trong tổng số khoảng 4.750 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp dự kiến được giảm trong 2 năm, có bao nhiêu doanh nghiệp thực tế phát sinh thuế để hưởng ưu đãi, mức giảm bình quân ra sao và nguồn lực chủ yếu tập trung vào nhóm doanh nghiệp nào.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cũng lưu ý sự khác biệt lớn giữa các ngành nghề về doanh thu, chi phí và biên lợi nhuận. Một doanh nghiệp thương mại, phân phối có thể đạt doanh thu 10 tỷ đồng nhưng lợi nhuận rất thấp, trong khi doanh nghiệp dịch vụ có cùng quy mô doanh thu có thể đạt mức sinh lời cao hơn nhiều.

Theo đó, việc sử dụng một ngưỡng doanh thu chung cần được đánh giá kỹ để bảo đảm tính công bằng giữa các nhóm doanh nghiệp.

Một vấn đề khác được các đại biểu đặt ra là “điểm gãy” ngay tại ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có doanh thu từ 3 tỷ đến 50 tỷ đồng chịu thuế suất 17%. Nếu doanh thu không quá 10 tỷ đồng và được giảm 30% số thuế phải nộp, mức thuế thực tế tương đương 11,9%.

Như vậy, chỉ cần doanh thu tăng từ 9,9 tỷ đồng lên 10,1 tỷ đồng, doanh nghiệp có thể mất toàn bộ ưu đãi và quay về mức thuế suất 17%. Khoảng cách doanh thu không lớn nhưng nghĩa vụ thuế lại thay đổi đáng kể.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cảnh báo cơ chế này có thể vô tình tạo tâm lý không muốn mở rộng quy mô. Ông đề nghị nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp hoặc giảm dần ưu đãi đối với trường hợp doanh thu vượt không đáng kể ngưỡng 10 tỷ đồng, qua đó bảo đảm doanh thu tăng thì nghĩa vụ thuế tăng nhưng không tăng đột ngột.

Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn.

Có nên mở rộng diện hưởng ưu đãi

Ở góc nhìn mở rộng hơn về dư địa tài khóa, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP.HCM) cho rằng dư địa tài khóa hiện nay vẫn cho phép cân nhắc mở rộng phạm vi hỗ trợ.

Theo đại biểu, GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18%, trong khi thu ngân sách 7 tháng đạt khoảng 1,835 triệu tỷ đồng, tương đương 72,5% dự toán và tăng 16% so với cùng kỳ, tương đương tăng tuyệt đối 250.000 tỷ đồng. Trong khi đó, tổng số thuế dự kiến giảm theo dự thảo Nghị quyết khoảng 6.700 tỷ đồng, riêng năm 2026 khoảng 3.191 tỷ đồng, chỉ tương đương khoảng 1,3% tổng thu ngân sách.

Từ đó, ông đề xuất cân nhắc mở rộng đối tượng thụ hưởng, không chỉ giới hạn ở cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu không quá 10 tỷ đồng, mà có thể tính đến nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu nguồn lực ngân sách cho phép.

Trong khi một số ý kiến lo ngại doanh nghiệp có thể chia tách để né ngưỡng doanh thu, đại biểu Nguyễn Văn Thân (Đoàn ĐBQH TP.HCM), đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho rằng nguy cơ này không lớn. Theo ông, chi phí để chia tách doanh nghiệp nhằm hưởng ưu đãi có thể còn cao hơn phần lợi ích thuế nhận được.

Đại biểu cho biết mức doanh thu từ 10 tỷ đồng trở xuống đã bao phủ khoảng 96% số doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Thực tế 20 năm qua cho thấy việc giảm thuế cho nhóm doanh nghiệp này có thể thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và qua đó tạo thêm nguồn thu ngân sách.

Vì sao chọn 10 tỷ đồng và giảm 30%?

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn tập trung làm rõ ba vấn đề: vì sao chọn ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng, vì sao mức giảm là 30% và làm thế nào để hạn chế việc lợi dụng chính sách.

Theo dữ liệu Bộ Tài chính quản lý, có gần 2,7 triệu hộ kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỷ đồng, chiếm 99,98% tổng số hộ kinh doanh cả nước. Với doanh nghiệp, nhóm có doanh thu đến 10 tỷ đồng gồm khoảng 865.115 doanh nghiệp, tương đương 81,1% tổng số doanh nghiệp.

Bộ trưởng cho rằng ngưỡng 10 tỷ đồng vì vậy có khả năng bao phủ phần lớn nhóm doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh đang cần được hỗ trợ.

Về mức giảm 30%, Bộ trưởng lấy ví dụ một đơn vị có doanh thu 10 tỷ đồng/năm, tương đương khoảng 833 triệu đồng/tháng. Với tỷ suất lợi nhuận bình quân khoảng 12%, số thuế phải nộp mỗi tháng vào khoảng 15-17 triệu đồng. Khi giảm 30%, khoản hỗ trợ tương ứng khoảng 4-5 triệu đồng/tháng.

Theo Bộ trưởng, đây là mức tương đương với mức chi tiêu cao nhất của một người dân trong tháng và tương đương mức lương tối thiểu vùng I, mang lại ý nghĩa hỗ trợ rất thiết thực đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ.

Về chi phí tuân thủ và chống trục lợi chính sách, Bộ Tài chính cho biết sẽ xây dựng các quy định loại trừ đối với công ty con, công ty liên kết nhằm hạn chế tình trạng chia tách doanh nghiệp để hưởng ưu đãi.

Cùng với đó, tại kỳ họp tháng 10, khi trình dự án Luật Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp (sửa đổi), Bộ Tài chính dự kiến đề xuất nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng, qua đó giảm bớt yêu cầu về thủ tục kế toán cho doanh nghiệp.

Về việc áp dụng chính sách từ tháng 8/2026 cho kỳ tính thuế 2026-2027, Bộ trưởng cho biết năm tài chính được tính trọn năm và quyết toán vào cuối năm. Vì vậy, việc Nghị quyết được thông qua và ban hành sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động xác định số thuế được giảm, bổ sung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trong những tháng cuối năm và dịp Tết Nguyên đán.