Bức thư khao quân ngày Quốc khánh

Bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Lời nhờ từ Chủ tịch nước

Bức thư viết: “Thư gửi xã Khả Cửu. Thưa các cụ phụ lão, các vị thân sỹ, nam nữ đồng bào. Nhân dịp kỷ niệm Độc lập ngày 2/9, tôi có ý muốn khao thưởng bộ đội ta là những người đang tranh đấu anh dũng để giữ gìn quyền độc lập mà Nhân dân ta đã tranh được. Nhưng lấy gì mà khao thưởng? Thánh hiền có nói “Thực túc, binh cường”. Vậy thì lấy lương thực mà khao thưởng là giản đơn nhất, thiết thực nhất. Song tôi không có thóc gạo. Vậy tôi lấy danh nghĩa tư nhân mà nhờ đồng bào giúp tôi việc đó...”.

Người đề nghị mỗi gia đình bán rẻ 10 cân gạo với giá 50 đồng, nhưng căn dặn: “Những gia đình nghèo thì thôi”. Với những người có thể bán nhiều hơn, Người nói “thì càng hay”. Và đặc biệt, đồng bào bán gạo “phải nhận đủ số tiền, vì tôi không muốn để đồng bào thiệt thòi nhiều quá”.

Chỉ vài trăm chữ nhưng bức thư cho thấy một phong cách Hồ Chí Minh rất đỗi gần gũi, nhân văn mà sâu sắc, cao cả. Giữa những năm tháng kháng chiến gian khổ, khi từng hạt gạo đều quý, Người nghĩ đến những chiến sĩ đang chiến đấu, nhưng đồng thời cũng nghĩ đến từng gia đình, từng người dân.

Là Chủ tịch nước, Người có thể ra lệnh huy động lương thực. Nhưng Người đã chọn cách “lấy danh nghĩa tư nhân” để nhờ đồng bào giúp mình. Đó là sự tin tưởng, trân trọng với Nhân dân và trên hết là tình thương sâu sắc dành cho những người dân đang cùng cả nước đi qua những năm tháng gian lao của cuộc kháng chiến.

Vì sao lời nhờ ấy lại được gửi về xã vùng cao Khả Cửu? Câu trả lời nằm ở một chiến công đặc biệt của những người nông dân nơi đây.

10 phút diệt đồn

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng bào Mường, Dao ở vùng Tây Nam huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ (cũ) phải tiếp tục đối mặt với thực dân Pháp quay trở lại xâm lược. Năm 1948, địch xây dựng Đồn Chỏi tại Khả Cửu nhằm kiểm soát khu vực, chia cắt liên lạc giữa các địa phương trong huyện Thanh Sơn, giữa Phú Thọ và Hòa Bình, đồng thời thực hiện âm mưu lập “Xứ Mường tự trị”.

Địch thường xuyên càn quét, cướp bóc lúa gạo, tài sản, đốt nhà, bắt bớ và tra tấn cán bộ, Nhân dân. Có lần, chúng càn lên xóm Tu, xóm Cáp, đốt nhà ông Hà Văn Kỷ, Chủ tịch Ủy ban hành chính xã và trụ sở Ủy ban hành chính xã Khả Cửu; bắt ông Đinh Văn Chấp, dân quân xã đang làm nhiệm vụ, đưa về đồn tra tấn. Bốn người dân vô tội từng bị bắt về đồn, hai người không trở về. Nợ máu chồng chất, căm phẫn dồn nén thành ý chí đứng lên chống giặc.

Khi ấy, Khả Cửu chưa có chi bộ Đảng. Đồng chí Hà Văn Khiêm, đảng viên dự bị, vừa tuyên truyền, vận động Nhân dân vững tin vào Chính phủ kháng chiến, vừa tổ chức các hoạt động chống địch. Đội du kích Võ - Khả được thành lập, gồm những người nông dân vốn quen với ruộng nương, núi rừng nhưng khi quê hương bị giày xéo đã sẵn sàng cầm vũ khí chiến đấu.

Thực hiện Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những người du kích Khả Cửu tìm cách biến những thứ sẵn có của núi rừng thành vũ khí. Trên núi Lạn, những cây vầu đực già, thân rắn chắc được chọn để làm giáo, làm chông, chế nỏ; lực lượng du kích bí mật luyện tập, nghiên cứu địa hình, xây dựng phương án đánh đồn.

Đêm 6/8/1948, Trung đội du kích Võ - Khả nhận lệnh bí mật tiếp cận Đồn Chỏi. Những người nông dân với những ngọn giáo vầu thô sơ đã bất ngờ tấn công đồn địch. Chỉ trong khoảng 10 phút, Đồn Chỏi bị phá tan. Các chiến sĩ du kích tiêu diệt và làm bị thương 6 tên địch; thu, phá hỏng 45 khẩu súng trường; giải thoát hàng trăm người dân đang bị giam giữ.

Khu vực Đồn Chỏi mà thực dân Pháp đã từng gây nhiều tội ác năm xưa giờ là cánh đồng phì nhiêu.

Một đồn địch được trang bị vũ khí vượt trội đã bị đánh tan bởi lực lượng du kích mà trong tay chủ yếu là những ngọn giáo làm từ thân cây vầu trên núi. Chiến thắng Giáo Vầu là kết quả của lòng quả cảm, sự mưu trí và tinh thần dựa vào Nhân dân của lực lượng kháng chiến ở địa phương, góp phần giáng một đòn vào âm mưu “dùng người Việt trị người Việt”, “lấy chiến tranh nuôi chiến tranh”, xây dựng “Xứ Mường tự trị” của thực dân Pháp.

Từ Khả Cửu, phong trào kháng chiến tiếp tục lan rộng. Nhân dân bền gan bám đất, bám làng; chống bắt phu, bắt lính, không nộp thuế cho chính quyền tay sai, bảo vệ cán bộ, nuôi giấu lực lượng kháng chiến.

Một năm sau chiến thắng ấy, từ Chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư về Khả Cửu. Bức thư khao quân ngày Quốc khánh vì thế càng trở nên đặc biệt. Đằng sau những hạt gạo Người muốn có để khao thưởng bộ đội là câu chuyện về một vùng quê đã đứng lên chiến đấu, góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến.

Trọn vẹn nghĩa tình

Nhân dân Khả Cửu đã đáp lại lời nhờ của Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng hành động thiết thực, thực hiện vượt mức số lương thực Người đề nghị. Từ những hạt gạo khao quân năm 1949, Nhân dân Khả Cửu tiếp tục đóng góp sức người, sức của trong suốt các cuộc kháng chiến. “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành hành động cụ thể của biết bao gia đình.

Những người con Khả Cửu lên đường chiến đấu, những người ở lại sản xuất, chăm lo hậu phương, góp phần cùng quân dân cả nước làm nên thắng lợi Điện Biên Phủ năm 1954 và Đại thắng mùa Xuân năm 1975, thống nhất đất nước.

Với những thành tích xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, xã Khả Cửu vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Bia Lịch sử Chiến thắng Giáo Vầu là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho Nhân dân trong vùng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Khả Cửu hôm nay đã bước sang một chặng đường mới sau khi hợp nhất ba xã Khả Cửu, Đông Cửu và Thượng Cửu. Không gian phát triển rộng hơn, nguồn lực lớn hơn, song yêu cầu đặt ra cũng cao hơn. Trên quê hương từng ghi dấu chiến thắng Giáo Vầu, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đang tiếp tục chung sức xây dựng một Khả Cửu phát triển, giàu đẹp, văn minh.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy sức sống của một vùng quê giàu truyền thống đang được tiếp thêm động lực mới. Sáu tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt hơn 132,6 tỷ đồng; tỷ lệ đường giao thông nông thôn được kiên cố hóa đạt 91%. Nông nghiệp tiếp tục là một trong những trụ đỡ của kinh tế địa phương, với đàn lợn 8.830 con, đàn gia cầm gần 195 nghìn con. Các mô hình khôi phục giống lúa nếp Hin, chăn nuôi bò sinh sản, trồng cây dược liệu mạch môn, ba kích đang mở thêm hướng phát triển sinh kế.

Lĩnh vực văn hóa, giáo dục, an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm. Khả Cửu duy trì 8 trường đạt chuẩn quốc gia; tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế và trẻ em dưới một tuổi được tiêm chủng đầy đủ đạt 100%; tỷ lệ hộ nghèo giảm 1%, hộ cận nghèo giảm 1,2% theo kế hoạch.

Bản làng đồng bào các dân tộc Khả Cửu đang ngày càng khởi sắc.

Đồng chí Trần Văn Hoan - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Khả khẳng định: “Truyền thống cách mạng, những chiến công của các thế hệ đi trước và tình cảm Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho Khả Cửu là niềm tự hào, đồng thời cũng là trách nhiệm lớn lao đối với thế hệ hôm nay. Phát huy truyền thống quê hương Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Khả Cửu sẽ tiếp tục đoàn kết, nêu cao tinh thần tự lực, tự cường, chăm lo đời sống Nhân dân, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, tạo bước phát triển mới về kinh tế - xã hội. Đó cũng là cách thiết thực để tri ân các thế hệ cha anh, thực hiện lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, góp sức cùng cả nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.

Bảy mươi bảy năm đã qua kể từ ngày bức thư từ Chiến khu Việt Bắc về Khả Cửu. Những người từng nhận thư của Bác nay phần lớn đã trở thành người thiên cổ; những ngọn giáo vầu năm xưa cũng đã nằm lại với lịch sử. Nhưng những điều làm nên giá trị của câu chuyện ấy vẫn còn nguyên vẹn. Đó là lòng yêu nước đã biến những người nông dân áo vải thành những chiến sĩ kiên cường. Đó là niềm tin của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với Nhân dân. Và đó là sự đáp lại của Nhân dân bằng trách nhiệm với đất nước, với quê hương.

Trên quê hương Khả Cửu hôm nay, những thế hệ mới đang tiếp tục viết câu chuyện của mình bằng tinh thần chung sức, đồng lòng và khát vọng xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp hơn. Đó cũng là cách thiết thực nhất để Nhân dân Khả Cửu giữ trọn nghĩa tình với Bác, biến niềm tự hào về quá khứ thành động lực xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh.