Bước chuyển mạnh trong tư duy quy hoạch

Trước những áp lực của quá trình đô thị hóa, việc phát triển không gian ngầm tại đô thị Hà Nội đã được đặt ra từ hơn 10 năm trước. Tới tháng 3-2022, UBND thành phố Hà Nội phê duyệt đồ án Quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị trung tâm thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đến tháng 7-2025, tại kỳ họp thứ 25, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết ban hành danh mục các công trình ngầm được khuyến khích đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố, nhằm thi hành Khoản 3, Điều 19 Luật Thủ đô năm 2024.

Có thể nói, Hà Nội là thành phố đầu tiên của cả nước phê duyệt Quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị trung tâm đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Quy hoạch tập trung phát triển bãi đỗ xe, hệ thống đường giao thông, tuyến metro và các công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm nhằm giảm ùn tắc giao thông, tạo không gian phát triển bền vững cho Thủ đô.

Bước vào “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, cùng với cả nước, Hà Nội đang có thêm những bước chuyển mạnh mẽ để phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”. Một trong số đó là việc thực hiện quy hoạch đa tầng - đa lớp. Trước đây, đô thị thường được nhìn nhận theo bề mặt phẳng; khi quỹ đất không còn đáp ứng, thành phố mở rộng ra các vùng ven đô. Cách tiếp cận này đã bộc lộ nhiều hệ lụy, như: Tắc nghẽn giao thông, ô nhiễm môi trường và sự đứt gãy trong kết nối xã hội. Vì vậy, việc chuyển sang quy hoạch đa tầng, đa chiều đang mở ra hướng phát triển mới cho đô thị hiện đại, trong bối cảnh nguồn nhân lực, tài lực ngày càng hội tụ đầy đủ hơn.

Hiểu đơn giản, việc phát triển không gian đa tầng chính là việc tận dụng tối đa ba chiều không gian (không gian ngầm, không gian mặt đất và không gian trên cao). Giải pháp này không chỉ giúp giải quyết các vấn đề hiện hữu mà còn là nền tảng để định hình một mô hình phát triển mới. Từ việc mở rộng đô thị theo chiều ngang, Hà Nội đang chuyển sang khai thác chiều sâu và chiều cao, hướng tới một cấu trúc đô thị linh hoạt, tích hợp và bền vững hơn. Đây là cách Hà Nội tái cấu trúc lại chính mình, biến một đô thị đang “ngộp thở” trở thành một thực thể thông minh, linh hoạt và bền vững hơn.

Theo các chuyên gia, tính bền vững của một đô thị thường được đo lường bằng hệ số xanh và sự ổn định của hạ tầng. Với Hà Nội, bền vững phải bắt đầu từ việc giải quyết những “điểm nghẽn” trong ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí và tình trạng quá tải của quỹ đất nội đô. Chỉ riêng diện tích đất dành cho giao thông tĩnh vẫn đang là bài toán khó.

Theo thống kê chưa đầy đủ, đến đầu năm 2026, Hà Nội có hơn 8 triệu phương tiện giao thông cá nhân. Tốc độ tăng trưởng phương tiện cá nhân khoảng 4-5% mỗi năm, trong khi hạ tầng giao thông chỉ tăng khoảng 0,35%, tạo áp lực lớn lên hệ thống giao thông thành phố. Với tốc độ tăng trưởng ô tô cá nhân duy trì ở mức khoảng 10% mỗi năm, giao thông tĩnh tại Hà Nội đã rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Diện tích đất dành cho giao thông tĩnh tại các phường nội đô mới chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu thực tế.

Việc phát triển không gian đa tầng, đa lớp, tận dụng tối đa không gian ngầm cho giao thông (metro), mặt đất cho không gian công cộng và trên cao cho các tổ hợp thông minh, được xem là lời giải phù hợp. Tuy nhiên, sự bền vững thực sự phải dựa trên khả năng “tự chữa lành” của đô thị, thể hiện ở việc khôi phục các dòng sông “chết”, bảo tồn hệ thống hồ điều hòa và mở rộng các dải xanh đô thị…

Hà Nội đang đứng trước ngưỡng cửa của những quy hoạch lớn, với tầm nhìn 100 năm. Hành trình chuyển mình từ “đô thị một tầng” sang “đô thị đa chiều” là một cuộc cách mạng về quy hoạch, đi kèm nhiều thách thức. Với những bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản trị, tầm nhìn dài hạn và quyết tâm chính trị vững vàng, Thăng Long - Hà Nội chắc chắn sẽ vươn cao trong tương lai không xa.