Các trường đại học cần tăng nguồn thu để giảm gánh nặng tài chính cho người học

Việc thu gộp học phí theo học kỳ hoặc cả năm chỉ được thực hiện khi người học tự nguyện.

Rà soát mức học phí năm học 2026-2027

Theo văn bản số 7526/BGDĐT-KHTC ngày 26/10, Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát, chấn chỉnh việc xác định và thu học phí năm học 2026-2027, bảo đảm thực hiện đúng quy định pháp luật.

Cụ thể, các trường phải rà soát mức học phí của từng ngành, chương trình đào tạo, đặc biệt là những chương trình có mức thu cao hoặc tăng mạnh so với năm học trước. Việc xác định, điều chỉnh học phí phải tuân thủ nguyên tắc, quy định hiện hành, hạn chế tăng đột ngột, bảo đảm phù hợp với chi phí đào tạo và khả năng chi trả của người học.

Đối với ngành, chương trình có mức học phí cao hoặc mức tăng lớn, các cơ sở giáo dục đại học cần rà soát kỹ căn cứ xác định mức thu, chi phí đào tạo, điều kiện bảo đảm chất lượng và tác động đối với người học.

Về phương thức thu, Bộ GD&ĐT yêu cầu học phí được thu định kỳ hằng tháng, tối đa 10 tháng trong một năm. Nhà trường chỉ được thu gộp theo học kỳ hoặc cả năm khi có sự tự nguyện của người học.

Đối với chương trình đào tạo theo tín chỉ, tổng học phí toàn khóa học không được vượt mức quy định nếu thu theo năm học.

Sinh viên Đại học Trà Vinh. Ảnh: Website nhà trường

Bộ GD&ĐT cũng yêu cầu các trường công khai lộ trình tăng học phí theo từng năm học và dự kiến cho toàn khóa học trước khi thực hiện tuyển sinh. Mức thu phải được thông tin đầy đủ, minh bạch để người học có cơ sở cân nhắc, lựa chọn ngành và chương trình đào tạo.

Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục đại học phải thực hiện đầy đủ chính sách miễn, giảm và hỗ trợ học phí; không tự ý điều chỉnh mức thu hoặc đặt ra các khoản thu trái quy định.

Người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý các khoản thu không đúng quy định, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học.

Mức trần học phí hiện được quy định từ 1,71 đến hơn 8,75 triệu đồng/người học/tháng (tùy nhóm ngành và mức độ tự chủ). Thế nhưng, khảo sát từ Bộ GD&ĐT cho thấy, nhiều chương trình có mức thu vượt trần.

Cụ thể, trong 988 chương trình đào tạo, có đến 586 chương trình (tương đương 59,3%) có mức học phí nếu tính đủ chi phí đào tạo sẽ cao hơn mức trần hiện hành. Trong số này, 270 chương trình cần mức học phí cao hơn ít nhất 1,5 lần mức trần và 127 chương trình cần cao hơn từ 2 lần mức trần trở lên.

Có 151 chương trình đang áp dụng mức học phí vượt trần theo quy định, trong đó có 110 chương trình thuộc nhóm cơ sở chưa tự bảo đảm chi thường xuyên.

Theo báo cáo công khai tài chính năm 2025, Đại học Trà Vinh ghi nhận tổng thu hoạt động 1.101 tỷ đồng, vượt mốc 1.000 tỷ đồng. Trong tổng nguồn thu, giáo dục và đào tạo đóng góp hơn 1.000 tỷ đồng, chiếm gần 94%. Học phí và lệ phí từ người học đạt 1.016 tỷ đồng, tương đương hơn 92% tổng thu. Khoản thu khác từ hoạt động giáo dục và đào tạo là 17 tỷ đồng.

Nguồn thu từ khoa học và công nghệ đạt 65 tỷ đồng, toàn bộ được ghi nhận ở khoản thu khác.

Trường ĐH Y Dược TPHCM đạt tổng thu trên 1.200 tỉ đồng. Là đơn vị tự chủ thuộc khối ngành sức khỏe có viện - trường và hệ thống dịch vụ khám chữa bệnh, doanh thu từ học phí vẫn giữ vai trò chi phối với 952 tỉ đồng, chiếm trên 76% tổng thu.

Tại khu vực phía Bắc, Trường ĐH Ngoại thương đạt tổng thu hơn 1.000 tỉ đồng. Khoản thu từ học phí và lệ phí đạt 863,4 tỉ đồng, chiếm gần 84% tổng thu.

Đại học Công nghiệp Hà Nội cũng vượt mốc nghìn tỉ với tổng thu trên 1.000 tỉ đồng, trong đó tiền học phí từ người học đạt 886 tỉ đồng, chiếm hơn 83% nguồn tài chính của trường.

Đại học Bách khoa Hà Nội tổng doanh thu đạt trên 1.800 tỉ đồng, trong đó, thu từ học phí lệ phí gần 1.500 tỉ đồng, chiếm trên 83%.

Cần tăng đầu tư ngân sách cho giáo dục đại học

Tân sinh viên và phụ huynh đóng học phí tại trường Đại học Công thương TPHCM, tháng 9/2026. Ảnh: HUIT.

Trao đổi về yêu cầu rà soát mức thu học phí năm học 2026-2027 của Bộ GD&ĐT, PGS.TS Trần Xuân Nhĩ cho rằng, văn bản số 7526/BGDĐT-KHTC không chỉ yêu cầu các trường rà soát mức học phí, mà còn nhấn mạnh trách nhiệm công khai, giải trình căn cứ xác định mức thu, lộ trình tăng, phương thức thu và tác động đối với người học.

“Đây là động thái cần thiết, kịp thời trong bối cảnh học phí đại học trở thành gánh nặng với nhiều gia đình”, PGS.TS Trần Xuân Nhĩ nhìn nhận và phân tích nguyên nhân khiến học phí tại một số cơ sở giáo dục đại học tự chủ ở mức cao.

Theo ông, những trường phải vay vốn để đầu tư xây dựng cơ sở vật chất sẽ phải tính cả chi phí đầu tư và lãi vay vào chi phí đào tạo. Điều này làm gia tăng gánh nặng tài chính và có thể chuyển sang người học thông qua học phí.

Vì thế, nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT cho rằng, nếu cứ để các trường tự lo, tự xoay xở thì không khác gì cơ chế thị trường và cuối cùng người học, phụ huynh sẽ là “mắt xích” cuối chịu áp lực về tài chính.

Từ thực tế trên, ông Hoàng Văn Cường - đại biểu Quốc hội đoàn TP Hà Nội đề xuất tăng tỷ lệ phân bổ vốn đầu tư phát triển từ ngân sách Nhà nước cho giáo dục, trước hết bảo đảm nguồn lực xây dựng cơ sở vật chất ban đầu.

Sau khi được đầu tư, các trường đại học sẽ thực hiện cơ chế tự chủ, tự tính khấu hao để tái đầu tư và bảo đảm chi thường xuyên. Cách tiếp cận này sẽ giúp giảm áp lực chi phí đầu tư ban đầu, qua đó hạn chế việc chuyển gánh nặng tài chính sang người học thông qua học phí.

Dẫn kinh nghiệm của nước bạn, ông Cường cho biết, từ năm 1998 Trung Quốc đã triển khai chính sách đầu tư lớn cho một số trường đại học trọng điểm. Trong đó, Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa được đầu tư 1,8 tỷ Nhân dân tệ/năm (khoảng 6.000 tỷ đồng), góp phần tạo nguồn lực để các trường phát triển nhanh, vươn lên nhóm đại học hàng đầu thế giới.

Theo ông Cường, nếu chúng ta tập trung đầu tư trong 5-10 năm, thì sẽ có được hệ thống giáo dục khang trang, hiện đại và người học thực sự được hưởng lợi.

Ở góc độ khác, TS Lê Viết Khuyến - Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho rằng, khi nguồn hỗ trợ từ Nhà nước chưa đáp ứng đủ kinh phí đào tạo, các trường đại học cần chủ động tìm kiếm, đa dạng hóa nguồn lực tài chính thông qua các dự án đầu tư quốc tế, hoạt động nghiên cứu khoa học, sản xuất và cung ứng dịch vụ.

Vì nếu tăng học phí để tạo nguồn thu sẽ khiến nhiều thí sinh không có cơ hội vào đại học. Các trường phải tính toán mức học phí phù hợp, không vượt quá khả năng chi trả của người dân”, ông Khuyến nhấn mạnh.

Theo TS Lê Viết Khuyến, bên cạnh việc tìm kiếm nguồn thu mới, các trường cần chú trọng tối ưu hóa chi phí đào tạo, sử dụng hiệu quả các nguồn lực hiện có và cắt giảm những khoản chi không cần thiết.