Cách nhận biết sắp có mưa đá và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai

Mưa đá dồn dập ở nhiều tỉnh miền Bắc

Trong các ngày từ 21 đến rạng sáng 23/3, tại khu vực các tỉnh Sơn La, Phú Thọ, Tuyên Quang, Lào Cai ghi nhận hiện tượng mưa đá với lượng lớn, gây hư hại nhiều diện tích hoa màu. Một số cột điện bị đổ, nhà dân tốc mái, mái lợp fibro xi măng vỡ vụn.

Mưa đá kèm dông lốc xảy ra từ ngày 21-23/3 đã làm 2 người bị thương (Lào Cai); 1 nhà bị sập đổ (Lào Cai); 824 nhà bị tốc mái, hư hỏng (Lào Cai 783 nhà, Lai Châu 29 nhà, Điện Biên 12 nhà); 173,7ha hoa màu, cây ăn quả bị thiệt hại (Lào Cai 173,2ha, Lai Châu 0,5ha).

Cùng với đó, rạng sáng 23/3, nhiều xã vùng cao của tỉnh Tuyên Quang như Tùng Vài, Quản Bạ, Lùng Tám, Nghĩa Thuận đã xảy ra trận mưa đá trên diện rộng, kèm theo gió lốc đã gây ảnh hưởng đến nhiều thôn, bản.

Mưa đá gây thiệt hại nặng nề ở nhiều tỉnh phía Bắc.

Nhiều diện tích cây ngô chính vụ mới trồng bị gãy đổ, rau xanh bị dập nát. Hàng trăm hộ dân có nhà bị mưa đá làm thủng mái hoặc bị gió lốc làm tốc mái. Cây cối bị gãy đổ, ảnh hưởng đến giao thông đi lại trên nhiều tuyến đường liên thôn, liên xã.

Chiều tối 22/3, tại bản Nậm Nghẹp, xã Ngọc Chiến, tỉnh Sơn La dông lốc, mưa đá xảy ra gây thiệt hại khoảng 600ha hoa, quả táo non cây sơn tra (táo mèo), mức độ thiệt hại từ 70%-80%.

Mưa đá hơn 30 phút tại bản Tòng Xét, phường Chiềng An đã ảnh hưởng đến khoảng 100 hộ dân, thiệt hại trên 40 ha cây mơ, sản lượng ước khoảng 360 tấn; 30ha diện tích mận hậu và mận tam hoa, ước tính 140 tấn (mức độ thiệt hại trên 80%).

Theo các chuyên gia khí tượng, miền Bắc đang là thời điểm giao mùa nên hiện tượng dông lốc, sét, mưa đá có khả năng tiếp tục xảy ra những ngày tới. Ông Vũ Anh Tuấn, Phó phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, cho biết khu vực này đang chịu tác động của ba hình thái thời tiết. Đó là không khí lạnh yếu liên tục tăng cường xuống miền Bắc, vùng áp thấp nóng phía tây phát triển mở rộng và hội tụ gió ở độ cao 5.000 m di chuyển từ tây sang đông.

"Tổ hợp ba yếu tố này kết hợp tạo nên xáo động không khí rất lớn ở Bắc Bộ, đặc biệt là các tỉnh miền núi", ông Tuấn nói, cho rằng hiện tượng này không bất thường. Hàng năm, mưa đá xuất hiện vào thời điểm giao mùa từ lạnh sang nóng (từ tháng 3 đến 5) hoặc ngược lại từ nóng sang lạnh (tháng 10-11), tập trung nhiều vào tháng 4-5, phạm vi có thể hầu khắp cả nước.

Miền núi hay có mưa đá vì địa hình núi cao, rừng đan xen, là điều kiện lý tưởng cho đối lưu phát triển mạnh, hình thành mây vũ tích.

Về cơ chế hình thành mưa đá, Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống thiên tai phân tích miền Bắc đang giai đoạn giao mùa, trời nóng ẩm, hàm lượng hơi nước trong không khí cao. Khí quyển ở tầng thấp nhận được nhiều nhiệt năng sẽ nóng lên, hình thành cột không khí dưới nóng, trên lạnh. Lúc này hiện tượng đối lưu phát sinh, tạo ra những đám mây vũ tích.

Dòng khí đi lên trong đám mây rất mạnh, nâng đỡ những hạt băng và lớn dần, cuối cùng trở thành cục băng có cấu tạo nhiều lớp trong và đục xen kẽ nhau. Khi cục băng lớn tới mức độ mà dòng khí đi lên không còn đủ sức nâng đỡ nữa sẽ rơi xuống đất, gây ra mưa đá.

Mưa đá thường xảy ra 5-10 phút, có thể kéo dài 20-30 phút, đường kính viên đá 0,5-30 mm. Nó chỉ xuất hiện khi có giông, song không phải cơn giông nào cũng có mưa đá, tần suất khoảng 10%. Đá rơi với vận tốc rất lớn, khoảng 30-60 m/s, cá biệt lên tới 90 m/s, gây thiệt hại lớn cho các công trình, hoa màu.

Nhận biết các dấu hiệu sắp xuất hiện mưa đá

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ở nước ta, mưa đá có thể xảy ra ở hầu hết các địa phương trên phạm vi cả nước. Nơi thường xảy ra mưa đá nhất là ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn. Ở Nam Bộ cũng quan sát được mưa đá vào thời kỳ chuyển tiếp từ mùa khô sang mùa mưa, nhưng chủ yếu là mưa đá nhỏ.

Nguyên nhân chủ yếu là hầu hết các vùng miền trên lãnh thổ nước ta đều nằm trong khu vực bán sơn địa, các tỉnh miền Bắc lại hay chịu tác động của các đợt không khí lạnh mạnh tràn về, kết hợp với hội tụ gió tây nam trên cao gây ra.

Mưa đá thường hay hình thành trong các tháng chuyển tiếp giữa mùa lạnh sang mùa nóng (tháng 4, 5 và 6) hoặc giữa mùa nóng sang mùa lạnh (tháng 9, 10 và 11), vì vào các tháng này thường có sự giao tranh mãnh liệt giữa các phần tử không khí ở hai khối không khí có bản chất trái ngược nhau. Chính sự giao tranh này tạo nên những vùng đối lưu rất mạnh gây ra mưa rào và dông mạnh, kèm theo mưa đá.

Những dấu hiệu nhận biết trời sắp xảy ra mưa đá gồm: Nếu thấy trời nổi dông gió, mây đen bao phủ bầu trời gần như kín tầm mắt, có dạng như cái phễu rồi dông gió nổi lên mạnh, tạo ra tiếng "ù ù, ầm ầm" liên tục thì bạn hãy cảnh giác với mưa đá. Nếu tiếp đó lắc rắc vài hạt mưa rào, ta cảm thấy nhiệt độ không khí như lạnh đi, có thể mưa đá đã kéo đến.

Trong thực tế mưa đá thường chỉ xảy ra trong các cơn dông tố mạnh và đi kèm với mưa rào cường độ lớn trong khoảng thời gian tương đối ngắn. Không như bão, lũ lụt hay các thiên tai khác, phòng chống, hạn chế tác hại của mưa đá được thực hiện có hiệu quả hay không phụ thuộc nhiều vào sự hiểu biết và nỗ lực của mỗi người dân và gia đình. Với khả năng hiện nay vấn đề dự báo mưa đá, nhất là dự báo chính xác khu vực xảy ra mưa đá trước một khoảng thời gian tương đối là rất khó.

Cơ quan Khí tượng Thủy văn mới chỉ có thể dựa vào sự phát triển của các đám mây dông để cảnh báo trước 1- 2 giờ trước khi mưa đá xảy ra.

Để giảm thiểu thiệt hại do mưa đá, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần nhận biết các dấu hiệu. Đó là đám mây hình bầu vú đen sẫm kéo đến, gió mạnh, nhiệt độ không khí giảm mạnh. Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, người dân nên dừng lại tìm chỗ trú ẩn, đội mũ bảo hiểm tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.

Người dân cần thường xuyên kiểm tra tình trạng của mái nhà và gia cố mái, những chỗ trọng yếu nên sử dụng vật liệu có thể chống chịu va đập. Mái nhà nên dốc xuống hai bên giúp giảm lực tác động từ mưa đá. Với hoa màu dễ bị nát dập, người dân có thể dựng giàn che dọc theo luống.

Tô Hội