Cách rèn luyện não bộ để yêu thích vận động và duy trì thói quen tập thể dục
Duy trì tập thể dục lâu dài không nhất thiết phải bắt đầu bằng những mục tiêu lớn hay lịch tập khắt khe. Thay đổi cách nhìn nhận về vận động, ghi nhận những nỗ lực của bản thân và xây dựng môi trường phù hợp có thể giúp bạn hình thành thói quen tập luyện bền vững và trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống, theo The New York Times.

(Nguồn: CNA/NYT)
Sau một ngày dài ngồi làm việc, nhiều người thường cảm thấy cơ thể mệt mỏi, cơ thể căng cứng và không còn đủ năng lượng để đến phòng tập. Tuy nhiên, Danielle Boles, nhà tâm lý học hành vi nghiên cứu mối liên hệ giữa tư duy và hành vi, cho biết, cách nhìn nhận tình huống có thể ảnh hưởng đáng kể đến quyết định vận động.
Theo đó, thay vì nghĩ rằng mình đã quá mệt để tập luyện sau một ngày làm việc, mỗi người có thể xem vận động là cơ hội để giải tỏa cảm giác uể oải do ngồi lâu. Hoàn cảnh không thay đổi, nhưng cách diễn giải khác đi có thể tạo ra động lực khác biệt.
Chuyên gia Danielle Boles cho rằng, thái độ và tư duy khi tập thể dục có vai trò quan trọng đối với khả năng duy trì thói quen. Một nghiên cứu do bà thực hiện năm 2021 cho thấy, những người tham gia lớp tập có hướng dẫn, trong đó nhấn mạnh niềm vui, sự thư giãn và kết nối xã hội, ít có xu hướng bỏ buổi hơn so với nhóm chỉ được cung cấp thông tin chung về khuyến nghị hoạt động thể chất.
Ghi nhận nỗ lực để duy trì động lực
Cách đánh giá mức độ vận động của bản thân cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và những lựa chọn hằng ngày. Nghiên cứu công bố năm 2023 của Octavia Hedwig Zahrt, khi đó là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Stanford, đã cho thấy vai trò đáng chú ý của nhận thức này.
Trong nghiên cứu, 162 người trưởng thành có mức độ vận động vừa phải nhưng không theo dõi hoạt động thể chất được yêu cầu sử dụng đồng hồ đeo tay đếm bước chân. Điểm đặc biệt là thiết bị của một số người ghi nhận số bước chính xác, trong khi những người khác nhận số liệu cao hoặc thấp hơn thực tế 40%.
Sau 5 tuần, nhóm nhận được số bước thấp hơn thực tế có lòng tự trọng và sức khỏe tinh thần suy giảm. Huyết áp, nhịp tim của họ cũng tăng, trong khi chế độ ăn uống có xu hướng kém lành mạnh hơn, với nhiều thực phẩm giàu chất béo và ít rau củ, trái cây.
Octavia Hedwig Zahrt, hiện là nhà khoa học hành vi tại Ngân hàng Trung ương châu Âu, liên hệ kết quả này với hiện tượng được gọi là “hiệu ứng mặc kệ tất cả” (what the hell effect). Khi cảm thấy mình đã thất bại trong một lĩnh vực, con người có thể mất động lực và buông xuôi cả những nỗ lực khác.
Ngược lại, những người nhận được số bước chính xác hoặc cao hơn thực tế đều đánh giá mức độ vận động của họ là đầy đủ và lành mạnh hơn. Họ cũng chuyển sang chế độ ăn uống lành mạnhhown, cải thiện năng lực thể chất hiếu khí và có sức khỏe tinh thần tốt hơn. Nói cách khác, cách họ nhìn nhận hoạt động thể chất của bản thân đã góp phần tạo nên những cải thiện này.
Khi tin rằng mình đang vận động đủ mức, con người có thể hình thành nhận thức tích cực hơn về bản thân như một người có lối sống lành mạnh. Điều đó có khả năng thúc đẩy họ duy trì hoạt động thể chất và thực hiện thêm những hành vi có lợi cho sức khỏe.
Xem mình là người năng động
Xây dựng thói quen tập luyện không chỉ là quyết định đơn thuần rằng bản thân sẽ vận động nhiều hơn. Theo Paul Estabrooks, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phòng ngừa Mountain West thuộc Đại học Utah, mỗi người cần dần hình thành bản sắc cá nhân gắn với lối sống năng động, sao cho điều đó thực sự phù hợp với cách họ nhìn nhận chính mình.
Một cách để thúc đẩy quá trình này là thường xuyên vận động cùng những người có hoàn cảnh hoặc sở thích tương đồng. Tham gia một đội bóng đá, bóng chuyền, cầu lông hay bóng bàn phong trào, đi bộ cùng bạn bè hay duy trì lịch vận động với người quen đều có thể tạo thêm động lực và sự hỗ trợ xã hội.
Bas Verplanken, nhà tâm lý học xã hội tại Đại học Bath, cho rằng mối quan hệ giữa bản sắc cá nhân và hoạt động thể chất có tác động qua lại. Tập luyện thường xuyên có thể khiến một người dần xem mình là người yêu thích vận động; ngược lại, khi đã coi vận động là một phần trong bản sắc cá nhân, họ cũng có thêm động lực để tiếp tục duy trì thói quen.
Chẳng hạn, người thường xuyên tham gia một câu lạc bộ bóng đá có thể bắt đầu xem mình là một cầu thủ bóng đá. Nhận thức đó khuyến khích họ tiếp tục chơi bóng và rèn luyện để cải thiện khả năng của mình.
Tạo điều kiện để việc tập luyện trở thành thói quen
Bên cạnh thay đổi tư duy, nhà tâm lý học xã hội Bas Verplanken khuyến nghị xây dựng một môi trường thuận lợi để vận động trở thành lựa chọn tự nhiên, thay vì phải liên tục dựa vào ý chí.
Những điều chỉnh nhỏ trong sinh hoạt có thể tạo ra khác biệt đáng kể: chuẩn bị sẵn quần áo tập từ tối hôm trước, chọn lộ trình đi làm về ngang qua phòng tập hoặc hẹn một người hàng xóm cùng đi bộ vào giờ cố định sau bữa tối. Những việc này giúp giảm bớt trở ngại và khiến hoạt động thể chất dễ được thực hiện đều đặn hơn.
Một điểm quan trọng khác là không nên giới hạn khái niệm vận động trong phòng tập hay các buổi tập có cấu trúc. Đạp xe đi làm, đi bộ trong lúc họp hoặc làm việc nhà cũng là những hoạt động thể chất có ích.
Octavia Hedwig Zahrt cho biết bà đã thay đổi cách nhìn nhận về vận động theo hướng này. Thay vì chỉ tính đến thời gian tập luyện tại phòng tập, bà chú ý hơn đến những hoạt động thường ngày như đạp xe đi làm và tổ chức các cuộc họp trong lúc đi bộ. Ngay cả việc dọn dẹp nhà cửa cũng được nhìn nhận như một hình thức vận động, thay vì chỉ là công việc vặt.
Nhìn chung, duy trì tập thể dục lâu dài không nhất thiết phải bắt đầu bằng những mục tiêu lớn hay lịch tập khắt khe. Thay đổi cách nhìn nhận, ghi nhận những tiến bộ dù nhỏ, gắn vận động với bản sắc cá nhân và sắp xếp môi trường sống thuận lợi có thể giúp việc tập luyện trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống.
