Cải cách, cắt giảm điều kiện kinh doanh không chỉ ở những con số

Cải cách sâu rộng, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Cuối tháng 4-2026, Chính phủ đồng loạt ban hành 8 nghị quyết với quy mô cắt giảm hơn 530 TTHC và bãi bỏ gần 890 ĐKKD trên các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của 14 Bộ, cơ quan cho lĩnh vực quốc phòng, nội vụ, tài chính, xây dựng, ngoại giao, tư pháp, ngân hàng.

Tiếp đó, ngày 2-5, Thủ tướng giao 4 Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương, Bộ Công an hoàn thành toàn bộ phương án, cắt giảm các thủ tục, điều kiện trong lĩnh vực đánh giá tác động môi trường, cấp phép xây dựng, quản lý khu công nghiệp, phòng cháy, chữa cháy…

CCHC là thực sự làm cho doanh nghiệp dễ làm ăn hơn, người dân ít phải “xin- cho” hơn, và nền kinh tế vận hành nhanh hơn. Ảnh minh họa: H.Phạm

Với 8 Nghị quyết đã ban hành và 3 Nghị quyết tới đây sẽ được xây dựng theo hướng chuyển tư duy từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", cùng với quy định của pháp luật thực thi các phương án cải cách TTHC thì các bộ, ngành sẽ phải quy định cụ thể các quy chuẩn, tiêu chuẩn về đầu tư kinh doanh dịch vụ.

Việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục và ĐKKD được coi là giải pháp then chốt để cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng. Thủ tục gọn nhẹ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, đồng thời hạn chế cơ chế xin - cho. Qua đó, nguồn lực được khơi thông và hiệu quả điều hành kinh tế được nâng lên.

“Đây là quy mô cải cách đáng chú ý, bởi đi thẳng vào tầng quy định cụ thể, nơi doanh nghiệp thường xuyên va chạm trong quá trình đầu tư, xây dựng, sản xuất và lưu thông hàng hóa”, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long nhận xét.

“Điểm đáng chú ý nhất, lần này, Chính phủ không tiếp cận theo hướng “cắt tỉa từng phần”, mà thực hiện cải cách theo gói, đồng thời trên nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp, công thương, y tế đến khoa học- công nghệ. Điều đó cho thấy một nỗ lực thiết kế lại cách vận hành của hệ thống, thay vì chỉ sửa chữa những điểm nghẽn riêng lẻ”, TS Nguyễn Sĩ Dũng, Nguyên phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội chia sẻ.

Nhiều doanh nghiệp cũng bày tỏ, đây là một tín hiệu rất tích cực từ Chính phủ, cho thấy quyết tâm cải cách hành chính mạnh mẽ và hy vọng những thay đổi này sẽ sớm đi vào thực tiễn và mang lại hiệu quả rõ rệt cho doanh nghiệp. Dù quy mô cắt giảm lần này rất đáng chú ý, nhưng bài học nhiều năm cho thấy cải cách thủ tục không thể chỉ đo bằng số lượng văn bản được sửa đổi hay số thủ tục được công bố là bãi bỏ.

Chuyển hóa từ văn bản sang thực tiễn, gắn trách nhiệm giải trình

Nhiều doanh nghiệp, chuyên gia đều cho rằng, việc cụ thể hóa quy định tại các văn bản hướng dẫn và khâu tổ chức thực thi là yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới kết quả cải cách.

“Chúng ta cần tiếp tục làm rõ ĐKKD được cắt bỏ hay đơn giản hóa, nếu là đơn giản hóa thì chất lượng đơn giản hóa như thế nào, tránh trường hợp chỉ sửa câu chữ? Cắt giảm ĐKKD có thực chất hay đơn giản là tích hợp? Quản lý chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" như thế nào hay chỉ đơn thuần chuyển ĐKKD sang quản lý theo quy chuẩn kỹ thuật?...”, TS Nguyễn Minh Thảo, Phó trưởng ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh - Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính nêu.

Các Nghị quyết này phát đi một thông điệp rõ ràng về sự thay đổi trong triết lý quản lý: Từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát sang kiến tạo, từ tập trung quyền lực sang phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình. Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, đây chính là những yếu tố cốt lõi của một Nhà nước kiến tạo phát triển.

“Tuy nhiên, điều cần nhấn mạnh là cải cách lần này mới chỉ là khởi đầu của một quá trình khó khăn hơn nhiều, đó là chuyển hóa từ văn bản sang thực tiễn. Nếu không nâng cao năng lực hậu kiểm, không thiết lập được hệ thống giám sát dựa trên dữ liệu và đặc biệt là không thay đổi được tư duy của bộ máy thực thi, thì những cải cách trên văn bản có thể không tạo ra thay đổi tương xứng trong thực tế”, TS Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

Bộ Tư pháp khi thẩm định phương án cắt giảm TTHC đánh giá, nhiều bộ chưa đạt các tiêu chí quan trọng, và yêu cầu các bộ, ngành đồng thời với việc cắt giảm, bãi bỏ TTHC, thủ tục tiền kiểm phải có giải pháp thay thế để đảm bảo việc cắt giảm khả thi chứ không chỉ là hình thức, dựa trên số liệu.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, cơ quan quản lý Nhà nước cần tăng cường chuyển đổi số trong quản lý và tới đây sẽ triển khai hệ thống thông tin kiểm soát thủ tục hành chính. Với tinh thần đó, việc mọc lại các ĐKKD, TTHC, tăng chi phí cho người dân, doanh nghiệp sẽ được kiểm soát tốt hơn.

Thủ tướng yêu cầu các bộ phải theo dõi, giám sát các địa phương thực hiện sau khi đã phân cấp, tránh tình trạng cắt thủ tục này lại mọc thủ tục khác, đã cắt giảm ở cấp trên nhưng lại phát sinh các thủ tục mới ở cấp dưới hoặc trong nội bộ, dẫn tới không hiệu quả, thực chất, người dân và doanh nghiệp không được thụ hưởng.

Hiện còn 198 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện với 4.603 ĐKKD. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ ngành cắt giảm ít nhất 30% TTHC, 50% thời gian giải quyết, 50% chi phí tuân thủ và 30% ĐKKD, đồng thời yêu cầu tập trung xóa bỏ 100% thủ tục không cần thiết.