Cải cách thi cử tránh tư duy 'đẽo cày giữa đường'

Đổi mới công tác khảo thí thay vì thay đổi mô hình kỳ thi

Đề xuất nghiên cứu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH được nêu tại phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi cho ý kiến về báo cáo công tác dân nguyện tháng 6.

Theo đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị nghiên cứu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: Lê Khánh

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh dư luận vẫn còn nhiều băn khoăn sau những sai phạm xảy ra tại một số địa phương trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây không phải là vấn đề mới mà trong nhiều năm qua, vấn đề này đã có nhiều ý kiến trái chiều từ các chuyên gia và nhà quản lý.

Cơ quan quản lý giáo dục cũng nhiều lần khẳng định kỳ thi tốt nghiệp THPT có mục đích chính là đánh giá kết quả học tập, xét công nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, còn các cơ sở giáo dục ĐH được trao quyền tự chủ trong tuyển sinh.

Theo nhiều chuyên gia, thay vì thay đổi mô hình kỳ thi đã được triển khai nhiều năm, cần tập trung khắc phục những hạn chế trong tổ chức, quản lý và giám sát để bảo đảm tính minh bạch, khách quan của kỳ thi.

TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GDĐT) cho rằng, cần nhìn nhận thấu đáo nguyên nhân của các sai phạm trong kỳ thi trước khi tính đến việc thay đổi mô hình tổ chức.

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, hiện chưa có đủ cơ sở để khẳng định mô hình kỳ thi "2 trong 1" là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tiêu cực. Nếu chỉ từ một số vụ việc ở địa phương mà đề xuất tách kỳ thi sẽ là cách tiếp cận chưa toàn diện.

Vấn đề cốt lõi nằm ở hệ thống khảo thí và quản trị kỳ thi, từ chính sách, quy trình tổ chức, ứng dụng công nghệ đến chất lượng đội ngũ làm công tác khảo thí.

TS Hoàng Ngọc Vinh nhìn nhận, để xảy ra tiêu cực, chứng tỏ công tác khảo thí vẫn chưa có bước đổi mới căn bản, trong khi nhiều khâu còn phụ thuộc vào lực lượng kiêm nhiệm, thiếu tính chuyên nghiệp, chưa ứng dụng hiệu quả công nghệ và dữ liệu trong quản trị, đồng thời cơ chế giám sát độc lập chưa đủ mạnh.

Theo ông, tách hai kỳ thi là một thay đổi chính sách lớn, phải đánh giá đầy đủ tác động đến chi phí xã hội, áp lực học sinh, công bằng vùng miền, chất lượng tuyển sinh và nguy cơ luyện thi ĐH nở rộ như trước đây.

TS Hoàng Ngọc Vinh thẳng thắn cho rằng, điều cần làm lúc này là cải cách tận gốc chính sách thi và xét tuyển. Việt Nam cần một cuộc cách mạng toàn diện về khảo thí. Chữa bệnh phải trị tận căn, không thể tiếp tục chữa phần ngọn rồi để phần gốc ngày càng nặng hơn.

Siết trách nhiệm, tăng giám sát để hạn chế tiêu cực

TS Lê Viết Khuyến - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GDĐT) cho rằng, những vụ gian lận nghiêm trọng thời gian qua không xuất phát từ mô hình kỳ thi mà từ những lỗ hổng trong quản trị. Các vụ việc đều mang dấu hiệu của tiêu cực có tổ chức, vì vậy cần xử lý từ gốc bằng việc siết chặt trách nhiệm quản lý và đổi mới cơ chế giám sát.

Không đồng tình với đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, TS Lê Viết Khuyến nêu quan điểm, kỳ thi hiện nay là kết quả của quá trình đổi mới được xác lập từ Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, hướng tới mục tiêu giảm áp lực, giảm chi phí cho người học, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu tin cậy để các trường ĐH tuyển sinh.

Vì vậy, theo TS Lê Viết Khuyến, không thể chỉ vì một vài vụ việc tiêu cực như Hà Giang năm 2018 hay Tuyên Quang vừa qua mà phủ nhận cả một chủ trương đã được nghiên cứu và triển khai trong nhiều năm.

TS Khuyến cho rằng, điều cần tránh nhất lúc này là tư duy "đẽo cày giữa đường". Cải cách giáo dục là quá trình dài hạn. Mỗi khi xảy ra một vụ việc tiêu cực lại thay đổi chính sách thì rất dễ làm gián đoạn tiến trình đổi mới.

“Điều cần làm không phải là thay đổi mô hình kỳ thi, mà là tiếp tục hoàn thiện công tác quản trị, tăng tính minh bạch, ứng dụng công nghệ và xây dựng một hệ thống khảo thí đủ độ tin cậy để phục vụ đồng thời mục tiêu tốt nghiệp và tuyển sinh", TS Lê Viết Khuyến nhấn mạnh.