Cận cảnh trận địa tên lửa của Iran trấn giữ eo biển Hormuz và thế rất khó với Mỹ

Hàng trăm tàu chở dầu đang nằm chờ ở hai đầu eo biển Hormuz sau khi Iran trên thực tế đã phong tỏa tuyến đường này nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Giá dầu tăng vọt làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu và Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ mở lại tuyến vận tải này “bằng mọi cách”. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không đạt được thỏa thuận với Iran hoặc không tiến hành một cuộc chiếm đóng kéo dài đầy rủi ro, sẽ rất khó để khôi phục hoàn toàn hoạt động qua lại tại eo biển.

Dưới đây là lý do khiến việc mở cửa eo biển Hormuz trở nên thách thức, theo tờ The New York Times.

Eo biển Hormuz. Ảnh: AFP

Vị trí địa lý chiến lược

Eo biển này hẹp và nông, buộc tàu thuyền phải đi sát bờ biển nhiều núi của Iran - một địa hình thuận lợi cho chiến thuật tác chiến bất đối xứng, trong đó Iran sử dụng các loại vũ khí nhỏ, phân tán rộng và khó bị đối phương tiêu diệt hoàn toàn.

GS Caitlin Talmadge tại Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ), chuyên nghiên cứu các vấn đề an ninh vùng Vịnh, nhận định: “Người Iran đã suy tính rất kỹ về cách tận dụng địa lý để phục vụ lợi ích của họ”.

Các loại vũ khí có thể tương đối nhỏ, nhưng chính điều đó cho phép Iran giấu chúng trong vách đá, hang động và đường hầm, rồi triển khai ở cự ly gần dọc theo bờ biển. “Chính sự gần kề của Iran và độ rộng của eo biển khiến mọi thứ trở nên rất khó khăn” - bà Jennifer Parker, cựu sĩ quan hải quân hiện làm việc tại Trường Cao đẳng An ninh Quốc gia thuộc Đại học Quốc gia Úc, nói.

Một con tàu bị tấn công trên tuyến đường thủy này sẽ có rất ít thời gian để phản ứng.

“Thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu là cực kỳ hạn chế. Việc phản ứng và đánh chặn tên lửa hoặc UAV đó có thể chỉ diễn ra trong vài phút” - bà Parker nói.

Địa hình tại khu vực eo biển Hormuz. Đồ họa: THE NEW YORK TIMES. Việt hóa: AI

Hỏa lực ẩn giấu

Tổng thống Trump đã đưa ra những tín hiệu trái chiều về cách ông muốn mở lại eo biển, bao gồm việc gợi ý rằng ông có thể cùng kiểm soát tuyến đường này với Iran. Tuy nhiên, phần lớn các phương án mà Mỹ đang cân nhắc đều liên quan biện pháp quân sự.

Bước đầu tiên để mở lại eo biển bằng vũ lực sẽ là tìm cách vô hiệu hóa khả năng Iran tấn công tàu thuyền. Kể từ khi xung đột bắt đầu, đã có tới 17 tàu bị tấn công, theo công ty dữ liệu hàng hải Kpler.

Cho đến nay, hàng nghìn cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào các cơ sở quân sự của Iran vẫn chưa thể loại bỏ mối đe dọa này. Việc tìm ra và phá hủy toàn bộ các địa điểm Iran cất giấu hoặc triển khai vũ khí có thể là điều không khả thi.

Ông Mark F. Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ), đồng thời là đại tá Thủy quân Lục chiến đã nghỉ hưu, nói: “Họ [Iran] có rất nhiều nơi có thể bố trí các bệ phóng tên lửa. Và vì các bệ này có thể di chuyển, nên rất khó phát hiện và tấn công”.

Tổng thống Trump đã kêu gọi triển khai tàu hải quân hộ tống các tàu chở dầu thương mại đi qua eo biển. Theo ông Cancian, đây sẽ là một chiến dịch quân sự quy mô lớn.

“Các tàu chiến sẽ hộ tống tàu chở dầu. Sẽ có tàu rà phá thủy lôi để xử lý bất kỳ quả mìn nào có thể đã được rải xuống. Trên không sẽ có máy bay để đánh chặn UAV và tấn công các bệ phóng tên lửa trên bờ” - ông Cancian nói.

Tuy nhiên, việc đưa tàu chiến vào để chống lại các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

“Hệ thống phòng thủ của tàu khu trục thực chất được thiết kế cho những tình huống khác, không phải kiểu giao chiến cự ly gần trong eo biển. Mọi bộ phận trên tàu khu trục đều dễ trở thành mục tiêu tấn công” - PGS Eugene Gholz tại ĐH Notre Dame (Mỹ) nhận định.

Nhưng mìn có thể mới là mối đe dọa lớn nhất.

“Nếu tồn tại nguy cơ đáng tin cậy rằng có mìn trong vùng nước, thì mọi thứ sẽ thay đổi hoàn toàn” - ông Jonathan Schroden, chuyên gia về chiến tranh phi quy ước tại Viện nghiên cứu quốc phòng CNA, nhận định.

Các chiến dịch rà phá mìn có thể kéo dài nhiều tuần, đồng thời đặt thủy thủ Mỹ vào tình thế nguy hiểm trực tiếp. Những đội rà phá di chuyển chậm này cũng cần được bảo vệ, bao gồm cả sự yểm trợ từ trên không.

Hỏa lực ẩn giấu của Iran tại eo biển Hormuz. Đồ họa: THE NEW YORK TIMES. Việt hóa: AI

Rủi ro trên bộ

Thủy quân Lục chiến Mỹ đang được điều động ồ ạt tới khu vực, và các chuyên gia cho rằng Lầu Năm Góc có thể sử dụng lực lượng này để tiến hành các chiến dịch trên bộ, như mở các cuộc đột kích hoặc thiết lập hệ thống phòng không bảo vệ các đoàn tàu.

Trước quy mô lực lượng trên bộ của Iran, các chuyên gia nhận định Thủy quân Lục chiến có thể chỉ giới hạn hoạt động ở các đảo trong eo biển, tránh kiểm soát lãnh thổ trên đất liền Iran. Ngay cả như vậy, nguy cơ thương vong của phía Mỹ cũng có thể khiến Tổng thống Trump do dự trước lựa chọn này.

“Nếu lực lượng trên bộ bị tiêu diệt hoặc bị bắt giữ, cục diện sẽ thay đổi hoàn toàn” - bà Parker, cựu sĩ quan hải quân, nhận định.

Giới hạn của thành công

Ngay cả khi triển khai một chiến dịch quân sự quy mô lớn, chỉ cần một cuộc tấn công thành công từ Iran cũng đủ làm lung lay lại niềm tin.

Hiện nay, phần lớn các công ty vận hành tàu chở dầu không dám mạo hiểm đi qua eo biển. Theo S&P Global Market Intelligence, có gần 500 tàu chở dầu đang ở Vịnh Ba Tư, phía tây eo biển, và đa số đều án binh bất động.

Để những con tàu này quay trở lại vận chuyển dầu, các chủ tàu và các công ty bảo hiểm phải tin rằng lực lượng hộ tống có thể cung cấp mức độ bảo vệ đủ an toàn.

Ngay cả khi các doanh nghiệp đồng ý tham gia và một chiến dịch hộ tống quy mô lớn được triển khai, lực lượng quân sự cũng chỉ có thể bảo vệ một số ít tàu tại một thời điểm. Trước khi xung đột nổ ra vào tháng 2, mỗi ngày có khoảng 80 tàu chở dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz.

“Điều quan trọng là phải trấn an các công ty vận tải biển và thị trường bảo hiểm rằng mức độ rủi ro đã đủ thấp để họ thấy việc đi qua eo biển là đáng” - ông Kevin Rowlands, chuyên gia hải quân tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia (Anh), nêu ý kiến.

Một chiến dịch hộ tống lớn và phức tạp cũng có thể làm tiêu hao nguồn lực quân sự của Mỹ. Các đoàn tàu hộ tống có thể buộc Mỹ phải điều chuyển những đơn vị quân sự quan trọng khỏi chiến dịch không kích Mỹ–Israel cũng như nhiệm vụ bảo vệ các lực lượng khác trong khu vực.

Và do Iran đã tấn công tàu thuyền ở cả Vịnh Ba Tư lẫn Vịnh Oman, các tàu vẫn cần được bảo vệ ngay cả sau khi đi qua eo biển, khiến nhiệm vụ của lực lượng quân sự càng kéo dài.

“Tôi cho rằng chừng nào vẫn còn mối đe dọa từ Iran đối với eo biển, hoạt động qua lại sẽ còn bị ảnh hưởng. Để mọi thứ thực sự trở lại bình thường, sẽ cần một giải pháp ngoại giao và chính trị” - bà Talmadge nhận định.

THẢO VY