Cần dựa nhiều hơn vào dòng tiền, dữ liệu khi cho doanh nghiệp vay vốn

Thí điểm xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin tín dụng

Tại phiên tọa đàm trong khuôn khổ hội nghị “Tài trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên nền tảng số”, bà Phạm Thị Thanh Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những đối tượng được ưu tiên trong chính sách tín dụng. Dư nợ cho vay nhóm doanh nghiệp này hiện chiếm khoảng 20% tổng dư nợ nền kinh tế.

Tuy nhiên, nhu cầu vốn của nhóm doanh nghiệp này còn rất lớn, trong khi khả năng đáp ứng của các tổ chức tín dụng có giới hạn. Một trong những khó khăn phổ biến là doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm, chưa có báo cáo tài chính đầy đủ hoặc phương án kinh doanh chưa đủ cơ sở để ngân hàng đánh giá khả năng trả nợ.

Theo bà Tùng, quy định hiện hành không bắt buộc mọi khoản vay đều phải có tài sản bảo đảm. Các tổ chức tín dụng có thể xem xét cho vay có hoặc không có tài sản bảo đảm trên cơ sở đánh giá tình hình tài chính, mục đích sử dụng vốn, phương án kinh doanh và khả năng trả nợ của khách hàng. Vấn đề là ngân hàng cần có đủ thông tin để đánh giá chính xác năng lực của doanh nghiệp và kiểm soát rủi ro.

Vì vậy, bên cạnh phương thức cho vay truyền thống, ngành ngân hàng đang thúc đẩy các hình thức tài trợ dựa trên dòng tiền và hoạt động kinh doanh như bao thanh toán, thư tín dụng nội địa, tài trợ thương mại và cho vay theo chuỗi giá trị.

Đặc biệt, Ngân hàng Nhà nước đã giao Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam (CIC) hoàn thiện đề án thí điểm xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong quý IV/2026. Cơ sở dữ liệu này dự kiến kết hợp thông tin từ hệ thống ngân hàng với dữ liệu từ các đơn vị cung cấp thông tin độc lập, qua đó giúp tổ chức tín dụng có thêm căn cứ đánh giá khách hàng.

Bà Tùng nhấn mạnh, sử dụng dữ liệu để bổ sung cho tài sản bảo đảm không đồng nghĩa với việc hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng. Ngân hàng vẫn phải phân tích, thẩm định và kiểm soát rủi ro, nhưng cần đa dạng hóa nguồn thông tin để đánh giá sát hơn năng lực thực tế của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần giải pháp cụ thể

Các diễn giả tham gia toạ đàm.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) nhìn nhận, nhiều doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh, dòng tiền và quan hệ khách hàng tương đối tốt nhưng vẫn khó tiếp cận vốn do chưa đáp ứng được các yêu cầu về hồ sơ, tài sản bảo đảm và chứng minh năng lực tài chính.

Theo ông Nam, ngân hàng không thể hạ tiêu chuẩn tín dụng, nhưng cần đánh giá đầy đủ hơn năng lực kinh doanh và khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp. VINASME có thể đóng vai trò kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hồ sơ và phản ánh những vướng mắc trong quá trình tiếp cận vốn.

Cùng quan điểm về việc cần có thêm cơ sở đánh giá năng lực doanh nghiệp, ông Dương Dũng Triều - Phó Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Thiên Minh, cho rằng điểm nghẽn trong tiếp cận vốn không chỉ nằm ở việc thiếu tài sản thế chấp mà còn ở sự thiếu hụt cơ chế chuẩn hóa, đánh giá độc lập và chia sẻ thông tin giữa các tổ chức tài chính.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ có phương án kinh doanh tốt nhưng thiếu tài sản bảo đảm, đặc biệt là bất động sản. Trong khi đó, báo cáo tài chính chưa chuẩn hóa, thông tin thiếu minh bạch và lịch sử tín dụng hạn chế khiến doanh nghiệp khó chứng minh năng lực, mức độ tín nhiệm. Quy trình thẩm định còn phân tán, nhiều khâu thủ công cũng làm tăng thời gian và chi phí; khi tiếp cận các kênh vốn khác nhau, doanh nghiệp thường phải cung cấp, chứng minh lại thông tin từ đầu.

Từ thực tế này, ông Triều nhắc lại đề xuất thí điểm nền tảng tín nhiệm số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa do ông Nguyễn Văn Thân - Chủ tịch VINASME, nêu tại phiên họp Chính phủ tháng 7/2026. Theo đó, mỗi doanh nghiệp có thể xây dựng một hồ sơ tín nhiệm được chuẩn hóa, đánh giá độc lập và sử dụng nhiều lần khi làm việc với các ngân hàng, đối tác.

Đề xuất này phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phương thức cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm độc lập, đồng thời tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu phục vụ doanh nghiệp tiếp cận vốn.

"Nền tảng tín nhiệm số sẽ giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí chuẩn bị hồ sơ, từng bước xây dựng uy tín kinh doanh và năng lực tín nhiệm như một tài sản vô hình. Với ngân hàng, việc tiếp cận dữ liệu chuẩn hóa cùng kết quả đánh giá độc lập sẽ bổ sung căn cứ thẩm định, hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro", ông Triều nói.

Tại hội nghị, Chủ tịch VINASME Nguyễn Văn Thân nhấn mạnh, điều doanh nghiệp mong muốn nhất hiện nay không phải là những cam kết hỗ trợ chung chung, mà là những giải pháp cụ thể, dễ tiếp cận, dễ thực hiện và có thể giải quyết được nhu cầu vốn thực tế.

Bước vào giai đoạn 2027-2031, yêu cầu đặt ra còn cao hơn: doanh nghiệp phải có vốn, có công nghệ, có thị trường và có năng lực quản trị. Trong tất cả những yếu tố đó, khả năng tiếp cận nguồn vốn phù hợp vẫn là một trong những điều kiện quan trọng hàng đầu.

Ở góc độ chính sách, bà Nguyễn Thị Bích Thủy - Trưởng phòng Hỗ trợ Doanh nghiệp và Hộ kinh doanh, Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được xây dựng theo hướng mở rộng các hình thức hỗ trợ tiếp cận vốn, trong đó khuyến khích cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền, tình hình tài chính và phương án kinh doanh.

Các tài sản như quyền sở hữu trí tuệ, khoản phải thu, hóa đơn cũng được đặt ra như những cơ sở có thể xem xét trong hoạt động tín dụng. Cùng với đó, việc phát triển các tổ chức xếp hạng tín nhiệm sẽ góp phần xác minh thông tin, đánh giá mức độ tín nhiệm và năng lực trả nợ của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để những cơ chế này phát huy hiệu quả, bản thân doanh nghiệp phải chủ động minh bạch hóa hoạt động, chuẩn hóa sổ sách kế toán, số hóa dữ liệu và quản lý dòng tiền. Đây là điều kiện quan trọng để ngân hàng cũng như các tổ chức đánh giá độc lập có đủ thông tin xác thực về năng lực kinh doanh.

Một vấn đề khác được đặt ra là hiệu quả hoạt động của Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và các quỹ bảo lãnh tín dụng tại địa phương. Theo đại diện Bộ Tài chính, trên thực tế, doanh nghiệp tiếp cận bảo lãnh vẫn phải đáp ứng các điều kiện về tài sản bảo đảm, khiến công cụ này chưa phát huy đầy đủ vai trò hỗ trợ nhóm doanh nghiệp thiếu tài sản thế chấp.

Bộ Tài chính sẽ rà soát, đánh giá lại mô hình hoạt động của các quỹ sau khi Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) được thông qua. Trường hợp cơ chế hiện tại không hiệu quả, có thể nghiên cứu phương án tổ chức lại hoặc chuyển sang hình thức hỗ trợ khác, nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo ông Tô Hoài Nam, dự án hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên nền tảng số vừa được ký kết bởi ba bên gồm VINASME, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Phát triển TP Hồ Chí Minh (HDBank) và Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Thiên Minh (Thiên Minh Rating). Dự án hướng tới kết nối doanh nghiệp có nhu cầu vốn với ngân hàng, hỗ trợ chuẩn hóa hồ sơ, nâng cao năng lực tiếp cận vốn, đồng thời tiếp nhận và phản ánh những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.

Với dự án này, mỗi bên phát huy một thế mạnh riêng. Trong đó, VINASME đóng vai trò là ngôi nhà chung của cộng đồng doanh nghiệp, giới thiệu và đồng hành cùng các hội viên có nhu cầu vốn. Thiên Minh Rating xác thực thông tin doanh nghiệp, ký kết điện tử, chuẩn hóa hồ sơ tài chính và thực hiện đánh giá tín nhiệm độc lập. Trên cơ sở hồ sơ đã được xác thực và chuẩn hóa, HDBank xem xét thẩm định và giải ngân với các gói tín dụng ưu đãi.

"Mô hình hợp tác giữa ba đơn vị có tính khả thi và có thể trở thành hướng đi tiên phong trong hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn", ông Nam bày tỏ.