Cần không gian tưởng nhớ, tri ân các thế hệ người Việt có công với nước suốt chiều dài lịch sử

Chiến dịch tình nghĩa

Thưa GS.TSKH Vũ Minh Giang, chúng ta đang triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Theo giáo sư, chiến dịch này mang ý nghĩa như thế nào đối với thân nhân các liệt sĩ, cũng như xã hội và các thế hệ hôm nay?

Lịch sử Việt Nam đã trải qua hàng nghìn năm, và không chỉ các nhà sử học Việt Nam mà rất nhiều nhà sử học thế giới nghiên cứu về lịch sử Việt Nam đều có nhận định chung, rằng Việt Nam có một lịch sử hết sức đặc biệt, thậm chí có những thời kỳ, có những sự kiện có một không hai trong lịch sử nhân loại.

Một trong những nét đặc biệt, là dân tộc Việt Nam thường xuyên phải đứng lên cầm vũ khí chống giặc ngoại xâm bảo vệ cuộc sống bình yên của mình và cao hơn là bảo vệ lẽ tồn vong của dân tộc. Lịch sử cũng đặc biệt ở chỗ, có thời điểm chúng ta phải đối phó với những kẻ thù vô cùng hung hãn và hùng mạnh, nhưng đều giành chiến thắng.

Bên cạnh những trang sử hào hùng, những chiến công chói lọi thì chúng ta cũng gặp nhiều tổn thất, có sự mất mát, hy sinh của không biết bao nhiêu con người, của biết bao nhiêu thế hệ. Khi chúng ta nhìn thấy thực tế lịch sử ấy thì mới hiểu được ý nghĩa của chiến dịch 500 ngày đêm.

GS.TSKH Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội; Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam. (Ảnh: PV)

Năm 2024, khi làm việc với Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên, lãnh đạo tỉnh có hỏi tôi rằng, nên có sáng kiến gì cùng với chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước kỷ niệm trọng thể 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ. Tôi có nói rằng, khi sinh thời, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhắc rất nhiều lần là chúng ta phải làm sao đó để tri ân, nhớ ơn những liệt sĩ vô danh và những người đã góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ. Hàng vạn dân công phục vụ chiến dịch, những người bằng xương bằng thịt có những đóng góp “tích tiểu thành đại” để tạo nên chiến thắng Điện Biên Phủ phải được tưởng nhớ, tri ân.

Sau đó, ý kiến này được Thường vụ Tỉnh ủy xem xét, quyết định làm một cuốn sổ vàng nhằm tưởng nhớ, tri ân tất cả những người đã vượt bao gian khó, hiểm nguy, từng tiếp lương, tải đạn cho chiến dịch…

Đối với người Việt Nam, việc tìm lại danh tính, hài cốt những người đã mất để thường xuyên hương khói, thờ cúng là rất thiêng liêng. Chiến dịch 500 ngày đêm là một chủ trương rất lớn của Đảng, Nhà nước, quyết tâm tìm mọi cách, nỗ lực, bằng tiến bộ khoa học công nghệ để tìm được tên cho những liệt sĩ vô danh – những người đã ngã xuống, nhưng vì điều kiện, hoàn cảnh khó khăn mà chưa tìm được.

Với Việt Nam - một đất nước thường xuyên phải đứng lên cầm vũ khí chống giặc ngoại xâm, một dân tộc mà nếu không kiên cường, không đổ máu hy sinh để gìn giữ thì có lẽ rất khó để có thể tồn tại được, thì chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ mang ý nghĩa tri ân, không chỉ là tình nghĩa với những người đã ngã xuống, làm ấm lòng những người đang sống, mà còn động viên tất cả các thế hệ hôm nay có thêm sức mạnh cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Tri ân các thế hệ dựng nước, giữ nước trong suốt chiều dài lịch sử

Tại thảo luận tổ Kỳ họp Quốc hội vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có gợi ý định hướng rằng, phải có chỗ để tưởng niệm, tri ân, ghi nhớ những đóng góp của biết bao thế hệ người Việt đã hy sinh vì đất nước trong suốt 4.000 năm lịch sử của dân tộc. Theo giáo sư, định hướng này có ý nghĩa như thế nào, đặc biệt trong việc giáo dục truyền thống và bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay?

Gợi ý của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một định hướng có tầm nhìn xuyên thế kỷ. Chúng ta luôn luôn khắc ghi công ơn đối với các thế hệ đi trước. Có lẽ, ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là muốn hướng tới việc nên có một không gian, có thể là một công viên, có thể là một tượng đài, và ở đó, chúng ta tri ân tất cả những người đã đóng góp cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn non sông này trong suốt chiều dài lịch sử.

Lực lượng chức năng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (TP HCM). Ảnh: Tiền Phong.

Tôi thấy rằng, trong nhiều năm trở lại đây, chúng ta đã làm rất tốt công tác tri ân, tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ mỗi dịp kỷ niệm Ngày Thương binh liệt sĩ, gợi nhớ về các cuộc kháng chiến cứu nước kể từ khi Đảng lãnh đạo. Tôi nghĩ rằng, ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là muốn mở rộng sự tri ân đó ra.

Và “tầm nhìn xuyên thế kỷ” là ở điều này, rằng chúng ta có được đất nước như ngày hôm nay, đã trải qua rất nhiều chiến công hiển hách của các triều đại, các thế hệ. Ví dụ, nếu không có những chiến công của Hai Bà Trưng, Bà Triệu, các chiến công của nhà Trần, nhà Lê, Tây Sơn… thì làm gì còn đất nước của ngày hôm nay. Bao lớp người đã ngã xuống, đã hy sinh vì đất nước.

Có lẽ, sau ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, các cơ quan có chức năng liên quan cần nghĩ tới việc hình thành những công viên lịch sử, có những biểu tượng hoặc tượng đài để tri ân tất cả những người con đất Việt này đã nằm xuống vì sự nghiệp bảo vệ giữ gìn đất nước.

Tôi được biết, ý tưởng này nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ, không chỉ của giới nghiên cứu lịch sử mà là của đông đảo tầng lớp nhân dân. Tôi cho rằng, các cơ quan có trách nhiệm nên sớm nghiên cứu triển khai và triển khai xứng tầm công việc này.

Thưa giáo sư, nếu có không gian tưởng niệm, tri ân như vậy, liệu vị trí đặt ở đâu sẽ tương xứng? Và có nên triển khai ở nhiều địa phương trên cả nước?

Tôi nghĩ rằng, ở Thủ đô thì đương nhiên phải có. Như ở Moscow (Nga), họ xây Quảng trường Chiến thắng có một tượng đài rất đồ sộ để ghi nhận những đóng góp của những người đã hy sinh vì nước.

Nhưng, đặc trưng của Việt Nam là chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, có sự tham gia của tất cả mọi miền của đất nước. Hiện nay, ở các địa phương đều đang xây dựng quy hoạch, theo tôi, trong quy hoạch nên có đề cập đến không gian này, với quy mô tương xứng.

Trong quy hoạch nên có công viên lịch sử, tri ân tất cả những bậc tiền bối đã hy sinh vì nước, những người đã ngã xuống trong hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước. Điều này cũng góp phần giáo dục lịch sử, truyền thống yêu nước một cách thường xuyên cho thế hệ trẻ.

Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!