Cần nhìn bảo hiểm nông nghiệp như một công cụ quản trị rủi ro

Cơ chế bảo vệ vốn hữu hiệu

- Thưa ông, Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ sang nông nghiệp số và nông nghiệp xanh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, ông đánh giá thế nào về vai trò của bảo hiểm với sự chuyển dịch này?

- Việt Nam đang chuyển mạnh sang mô hình nông nghiệp số và nông nghiệp xanh. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp luôn đối mặt với rủi ro thiên tai, dịch bệnh - những yếu tố đang trở nên khốc liệt hơn do biến đổi khí hậu cực đoan.

Phó Tổng Giám đốc Công ty Bảo hiểm Agribank (ABIC) Lê Đình Huy. Ảnh: Quang Khánh

Để vốn tín dụng tự tin chảy vào các dự án nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn, chính sách ưu đãi lãi suất là chưa đủ. Chúng ta cần một cơ chế bảo vệ vốn hữu hiệu. Đó chính là lý do bảo hiểm phải được xem xét như một công cụ quản trị rủi ro không thể tách rời của chính sách tín dụng khi tham gia chuỗi liên kết nông nghiệp số - nông nghiệp xanh.

- Bảo hiểm nông nghiệp quan trọng như vậy song Bảo hiểm Agribank hiện mới bảo vệ được khoảng 15% dư nợ và 65% hộ vay vốn tham gia. Ông lý giải thế nào về con số này?

- Chúng tôi có sự hậu thuẫn lớn từ hệ thống ngân hàng mẹ Agribank, song đúng là kết quả này vẫn còn khoảng cách so với kỳ vọng. Có ba nguyên nhân cốt lõi.

Thứ nhất là rào cản pháp lý. Luật Các tổ chức tín dụng 2024 quy định cấm gắn bán sản phẩm bảo hiểm không bắt buộc với dịch vụ ngân hàng. Nếu áp dụng cứng nhắc sẽ gây khó khăn cho việc hình thành chuỗi liên kết tín dụng - bảo hiểm - nông dân. Khi các hợp đồng liên kết thiếu sự gắn kết chặt chẽ, người dân dễ lầm tưởng bảo hiểm là khoản chi phí phát sinh không cần thiết thay vì là công cụ quản trị rủi ro hữu hiệu.

Thứ hai là bất cập chính sách. Nghị định số 58/2018/NĐ-CP còn nhiều hạn chế về cơ chế hỗ trợ phí bảo hiểm cho đối tượng tham gia, đối tượng được bảo hiểm, địa bàn triển khai… Vì vậy, chưa thực sự hấp dẫn các doanh nghiệp bảo hiểm đầu tư dài hạn do rủi ro thiên tai, bệnh dịch trong nông nghiệp vượt ngưỡng chịu đựng.

Mỗi năm, Bảo hiểm Agribank phục vụ hơn 2,5 triệu lượt người vay và chi trả bồi thường từ 700 - 1.000 tỷ đồng.

Thứ ba, dữ liệu về thời tiết, dịch bệnh, năng suất và lịch sử tổn thất còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn cực lớn cho việc thiết kế định phí sản phẩm. Ngoài ra, dù liên kết chuỗi giá trị trong sản xuất nông nghiệp đã hình thành nhưng chưa bền vững, các hợp tác xã nông nghiệp chưa trở thành trung tâm của chuỗi. Do vậy, việc doanh nghiệp bảo hiểm tiếp cận hàng triệu hộ nông dân nhỏ lẻ làm tăng chi phí triển khai và khó kiểm soát quy trình kỹ thuật.

Hoàn thiện pháp lý để phát triển kênh phân phối bảo hiểm tam nông

- Vậy theo ông, trong hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại, bảo hiểm cần được định vị cụ thể như thế nào để phát huy tối đa giá trị?

- Chúng ta cần nhìn nhận bảo hiểm là "màng lọc" và "bệ đỡ" cho chính sách tín dụng với nông nghiệp số, nông nghiệp xanh, với các chức năng cụ thể.

Đối với Nhà nước, bảo hiểm giúp chuyển giao rủi ro từ ngân sách sang thị trường quốc tế. Thay vì chi hàng nghìn tỷ cứu trợ sau thiên tai, Nhà nước có thể dùng nguồn lực đó hỗ trợ phí bảo hiểm để tạo cơ chế tự chủ tài chính bền vững cho nông dân. Đồng thời, bảo hiểm là tấm chắn bảo vệ vốn tín dụng Nhà nước, ngăn chặn gia tăng nợ xấu và ổn định hệ thống tài chính khu vực nông thôn.

Đối với hộ nông dân, bảo hiểm là "phao cứu sinh" ngăn chặn bẫy nợ nần. Bảo hiểm giúp ổn định dòng tiền, tạo điều kiện tái sản xuất ngay sau biến cố. Đồng thời, để được bảo hiểm, nông dân buộc phải tuân thủ các quy trình sản xuất chuẩn, từ đó nâng cao chất lượng nông sản.

Đối với các tổ chức tín dụng, hợp đồng bảo hiểm chính là một hình thức "tái thế chấp bằng niềm tin". Ngân hàng có thể yên tâm giải ngân ngay cả khi người dân thiếu tài sản bảo đảm truyền thống. Quá trình định phí bảo hiểm minh bạch cũng giúp ngân hàng dễ dàng thẩm định các phương án sản xuất phức tạp...

- Để biến những định hướng này thành hiện thực, theo ông chúng ta cần tập trung vào những nhóm giải pháp đột phá nào?

- Tôi cho rằng cần một chiến lược tổng thể từ ba phía.

Về phía Nhà nước, cần hoàn thiện khung pháp lý để phát triển các kênh phân phối sản phẩm bảo hiểm trong khu vực tam nông; có hướng dẫn rõ ràng về Luật Các tổ chức tín dụng 2024 theo hướng khuyến khích tích hợp bảo hiểm vào gói tín dụng như một điều kiện kỹ thuật để bảo đảm an toàn vốn. Song song, cần nâng mức hỗ trợ phí bảo hiểm lên 70 - 80% trong 5 năm đầu cho các hợp tác xã và tổ chức sản xuất để tạo thói quen và niềm tin cho người dân.

Nhà nước cũng cần chuyển từ tư duy bảo hiểm là "hỗ trợ an sinh" sang "công cụ quản trị chuỗi giá trị". Nhà nước nên đóng vai trò là "Người bảo hiểm cuối cùng" thông qua việc thành lập Quỹ tái bảo hiểm thảm họa quốc gia. Đồng thời, cần xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia, đầu tư hệ thống quan trắc, viễn thám và số hóa dữ liệu nông nghiệp dùng chung cho cả ngân hàng và công ty bảo hiểm để phát triển các sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp truyền thống và thiết kế các sản phẩm bảo hiểm chỉ số hiện đại.

Về phía các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp bảo hiểm, cần tích hợp sản phẩm "Tín dụng - Bảo hiểm trọn gói". Ngân hàng nên coi việc khách hàng tham gia bảo hiểm là một tiêu chí để xếp hạng tín nhiệm, giảm lãi suất hoặc tăng hạn mức vay. Các doanh nghiệp bảo hiểm cần tiên phong ứng dụng AI, viễn thám trong giám định tổn thất và chi trả bồi thường trực tuyến để rút ngắn thời gian, tạo niềm tin cho nhà nông.

Về phía hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tàu, phải phát huy vai trò hạt nhân của hợp tác xã. Hợp tác xã đứng ra mua bảo hiểm nhóm cho thành viên sẽ giúp giảm phí, dễ quản lý quy trình sản xuất và là cơ sở để vay vốn tập thể. Doanh nghiệp bao tiêu cũng cần chia sẻ phí bảo hiểm với nông dân như một phần của cam kết liên kết bền vững.

Khi bảo hiểm được đặt đúng vị trí là một công cụ quản trị rủi ro chuyên nghiệp, nó sẽ trở thành "đòn bẩy" mạnh mẽ nhất để đưa nông nghiệp Việt Nam vươn tầm hiện đại, xanh và bền vững.

- Xin cảm ơn ông!