'Cần xem xét nguyện vọng tái định cư của người dân trước khi thu hồi đất'

Thảo luận tại hội trường sáng ngày 21/8 về việc sửa đổi Luật Đất đai, nhiều đại biểu quan tâm đến vấn đề thu hồi đất và chính sách đền bù, bố trí tái định cư cho người dân.

Đại biểu Nguyễn Duy Minh (Đoàn Đà Nẵng). Ảnh: Media Quốc hội

Theo đại biểu Nguyễn Duy Minh (Đoàn Đà Nẵng), hiệu quả của chính sách không thể chỉ đo bằng giá trị tài sản được bồi thường mà còn phải căn cứ khả năng phục hồi cuộc sống của người dân.

“Hai hộ dân cùng nhận một khoản bồi thường như nhau nhưng hoàn toàn có thể rơi vào hai số phận khác nhau. Một người có thể tìm được nơi ở, nơi làm việc gần. Người còn lại mất nguồn thu nhập vì phải chuyển đi quá xa,” ông nói.

Theo đại biểu, dự thảo luật cần thể hiện rõ chủ trương chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, bảo đảm nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người dân bằng hoặc tốt hơn trước khi bị thu hồi đất.

Ông đề nghị phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải ghi nhận và xem xét thực chất nguyện vọng về địa điểm tái định cư của người dân, đặc biệt là mong muốn tái định cư tại chỗ. Đồng thời việc bố trí vẫn phải căn cứ quy hoạch, quỹ đất, quỹ nhà và điều kiện thực tế của địa phương.

Bên cạnh đó, trách nhiệm của Nhà nước cũng không nên kết thúc sau khi chi trả tiền bồi thường mà cần kéo dài đến giai đoạn người dân ổn định nơi ở, phục hồi hoặc chuyển đổi sinh kế.

Cũng theo ý kiến đại biểu, việc xem xét nguyện vọng về nơi tái định cư phải được thực hiện trước khi thu hồi đất. Vì vậy, quy định cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số dự án cần được cân nhắc kỹ.

Đại biểu Tạ Văn Hạ (Đoàn Đà Nẵng) cũng kiến nghị xem xét kỹ lưỡng vấn đề cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư trong một số trường hợp nhất định.

Theo ông, mục tiêu đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công phải được đặt ngang hàng với chú trọng ổn định đời sống chỗ ở và sinh kế cho người dân. Bởi một gia đình khi bị thu hồi đất mà chưa có tái định cư sẽ gặp rất nhiều vấn đề, khó khăn về chỗ ở, nơi học hành của con cái, chăm sóc y tế cho người già và trẻ nhỏ…

“Vấn đề không chỉ là bồi thường bao nhiêu tiền mà phải ổn định cuộc sống cho gia đình người bị thu hồi đất như thế nào,” đại biểu nhấn mạnh. Ông cho rằng khi người dân chấp nhận hy sinh quyền lợi riêng, từ bỏ nơi chôn rau cắt rốn, rời bỏ mảnh đất sinh kế thuận lợi lâu năm để nhường đất cho các dự án phát triển, đó là sự đóng góp, hy sinh vô cùng lớn lao cho sự nghiệp chung của đất nước mà Nhà nước phải trân trọng và ghi nhận.

Đại biểu Hạ còn lo ngại việc luật hóa “phương án thu hồi đất trước khi hoàn tất tái định cư, dù chỉ giới hạn trong một số trường hợp đặc thù” sẽ bị lạm dụng, khiến cho “trường hợp ngoại lệ trở thành phổ biến”.

Theo dõi, đánh giá điều kiện sống của người dân tái định cư

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên). Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) bày tỏ đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo khi chuyển tư duy từ "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "bảo đảm ổn định cuộc sống, sinh kế và điều kiện phát triển lâu dài cho người dân" sau khi Nhà nước thu hồi đất.

Tuy nhiên, theo ông Huy, thu hồi đất không chỉ là một thủ tục hành chính mà là quyết định trực tiếp làm chấm dứt quyền sử dụng đất của người dân và trong nhiều trường hợp đồng thời làm thay đổi nơi ở, sinh kế, thu nhập, hoạt động sản xuất kinh doanh và môi trường sống của một gia đình, thậm chí một cộng đồng dân cư.

Đại biểu đề nghị cần quy định rõ việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành các điều kiện cần thiết để người bị thu hồi có chỗ ở thực tế phù hợp, hoặc ít nhất phải có cơ chế chuyển tiếp bắt buộc bảo đảm người dân không bị rơi vào tình trạng đã bị thu hồi đất, không còn nhà ở nhưng chưa có nơi ở mới.

Đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (Đoàn Cần Thơ) cho rằng, hiệu quả tái định cư không thể chỉ được đánh giá qua việc khu tái định cư có đường, điện, nước hay không, mà cần xem xét đồng bộ chỗ ở, hạ tầng, sinh kế, việc làm, thu nhập và mức độ ổn định của người dân sau khi chuyển đến nơi ở mới.

“Đây không nên chỉ dừng ở định hướng chính sách mà cần được cụ thể hóa thành nghĩa vụ pháp lý,” đại biểu nói, khi đề cập đến việc chuyển từ tư duy bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất.

Đại biểu Diễm đề nghị bổ sung quy định cơ quan tổ chức thực hiện tái định cư có trách nhiệm theo dõi, đánh giá điều kiện sống của người được tái định cư sau khi bố trí chỗ ở. Nội dung đánh giá cần bao gồm khả năng tiếp cận hạ tầng thiết yếu, việc làm, sinh kế và thu nhập; đồng thời có biện pháp hoặc đề xuất hỗ trợ bổ sung kịp thời đối với những trường hợp chưa bảo đảm điều kiện ổn định cuộc sống.