'Càng địa phương, càng thế giới'

Soi chiếu trong hành trình gìn giữ, bảo tồn và quảng bá bản sắc văn hóa Tây Nguyên, càng thấy đây là điều cần tiếp tục hướng đến ngay từ những ngày đầu năm mới.

Theo PGS, TS. Bùi Hoài Sơn, chúng ta đang sống trong một thời đại chưa từng có: Thế giới phẳng hơn, kết nối hơn, nhưng cũng biến động nhanh hơn. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nền tảng số... đang làm thay đổi mọi lĩnh vực của đời sống, trong đó có cả cách chúng ta sáng tác, phổ biến và cảm thụ văn học, nghệ thuật.

Cùng lúc đó, quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế cũng đặt chúng ta giữa một dòng chảy mạnh mẽ của sự tương tác văn hóa, trong đó, bản sắc và sự khác biệt không chỉ là lợi thế mà còn là điều kiện sinh tồn.

Đông đảo khán giả quốc tế chờ đón phần trình diễn của đoàn Gia Lai tại EXPO 2025. Ảnh: NVCC

Có thể thấy rõ lợi thế này khi đoàn nghệ nhân, vận động viên tỉnh Gia Lai tham gia chương trình Ngày Quốc gia Việt Nam tại Triển lãm thế giới (EXPO 2025) diễn ra ở Nhật Bản vào tháng 9-2025. Đông đảo người dân đất nước mặt trời mọc và du khách quốc tế có mặt từ rất sớm để được chứng kiến phần trình diễn cồng chiêng và võ cổ truyền đặc sắc. Không ít người chờ đợi để được xem lại lần thứ hai và gặp riêng các nghệ nhân, vận động viên nhằm hỏi han, tìm hiểu sâu hơn về văn hóa.

Có mặt cùng cả đoàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch tranh thủ gửi về cho Báo Gia Lai những hình ảnh cho thấy các hoạt động của đoàn tại EXPO được khán giả rất thích thú, quan tâm và dành tình cảm đặc biệt ra sao.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh chia sẻ thêm: “Tiết mục của Gia Lai rất đặc sắc, thú vị, từ những dụng cụ âm nhạc thô sơ, tự chế bằng ống nứa, lồ ô đến những bài võ đầy ấn tượng với thần thái biểu diễn tự tin, uyển chuyển, dũng mãnh... Tại sân khấu quảng diễn ngoài trời, đội cồng chiêng cùng võ thuật tạo hiệu ứng lớn khi đồng loạt vừa biểu diễn vừa nhảy múa cùng du khách”. Chính sắc màu văn hóa rất riêng, rất “địa phương” của Gia Lai đã hoàn toàn chinh phục khán giả quốc tế.

Trao đổi thêm với P.V xung quanh vấn đề khai thác những chất liệu quý của Tây Nguyên, PGS, TS. Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh: “Mỗi địa phương nên kể những câu chuyện của riêng mình. Ví dụ ở Gia Lai có “đặc sản” cồng chiêng, thổ cẩm, tục ăn trâu, nhà dài... Khi mình kể những câu chuyện đó thì rõ ràng chúng sẽ vô cùng hấp dẫn đối với người nước ngoài”.

Trong hoạt động văn hóa nghệ thuật, từ “điểm tựa” bản sắc, một số nghệ sĩ, nghệ nhân trên địa bàn tỉnh cũng đã có những cuộc gặp gỡ đáng quý về cảm xúc với du khách đến từ nhiều nước khác nhau.

Cách đây chưa lâu, gallery của nữ họa sĩ Hồ Thị Xuân Thu (phường Pleiku) đã lần lượt đón 2 nhóm khách đến từ Mỹ, Pháp ghé thăm. Không chỉ ngỡ ngàng trước sức sáng tạo của nữ họa sĩ đã ngoài 60 tuổi, các du khách quốc tế còn bị mê hoặc bởi những đường nét đậm đầy của văn hóa Tây Nguyên được bày biện vô cùng sống động trong tranh. Chỉ một cuộc ngắm nhìn, họ được “nghe” kể chuyện làng một cách trọn vẹn. Có lẽ, họ không mong chờ gì hơn một mối giao cảm như thế khi lên kế hoạch đặt chân đến Tây Nguyên.

Nữ họa sĩ Hồ Thị Xuân Thu (giữa) chụp ảnh lưu niệm cùng du khách Pháp tại gallery. Ảnh: NVCC

Tương tự, xưởng sản xuất nhạc cụ của Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih (xã Ia Hrung) cũng không còn lạ lẫm với những chuyến tham quan của các du khách đến từ Nhật Bản, Ý, Pháp, Trung Quốc... Họ tìm về làng, đến tận nhà nghệ nhân để tìm hiểu, quay phim tư liệu về cách chế tác nhạc cụ truyền thống từ tre nứa của đồng bào Jrai, cách diễn tấu… Và không ai trong số họ về tay không bởi luôn mua thêm một số sản phẩm làm quà như: chuông gió, đàn t’rưng cỡ nhỏ. Điều đó cho thấy sức hút của văn hóa Tây Nguyên trong dáng hình nguyên sơ nhất, gần gũi với tự nhiên nhất song lại đăm đắm khó cưỡng.

Nhìn rộng ra, yếu tố này cũng đang được khai thác khá tốt mảng du lịch cộng đồng. Đơn cử, các đơn vị lữ hành cùng người dân địa phương đã biết cách gây ấn tượng với du khách quốc tế bằng việc tổ chức tour trải nghiệm văn hóa tại làng như: ngủ nhà sàn, thưởng thức ẩm thực kết hợp trekking, tìm hiểu đời sống, sinh hoạt, lao động… Từ đây, đồng bào tại chỗ có thêm sinh kế, thêm động lực bảo tồn di sản.

Du khách nước ngoài say mê nét bản sắc độc đáo của cộng đồng các dân tộc tại Gia Lai. Ảnh: Phương Duyên

Rõ ràng, “tài nguyên” văn hóa mà Gia Lai đang sở hữu rất phong phú, sức lan tỏa cũng không hề nhỏ. Gìn giữ màu sắc riêng có ấy, tinh hoa địa phương ấy chính là trách nhiệm và cũng là mục tiêu phát triển bền vững. Bởi như nhận định của PGS, TS. Bùi Hoài Sơn, “văn hóa, nghệ thuật không chỉ là nơi bảo tồn ký ức dân tộc mà còn là nơi kiến tạo hình ảnh quốc gia trong tương lai”.

PHƯƠNG DUYÊN