Cảnh báo nguy hiểm ngộ độc cucurbitacin từ các loại rau quả họ bầu bí

Ngộ độc cucurbitacin là tình trạng xảy ra do tiêu thụ thực phẩm chứa hàm lượng cao hợp chất đắng tự nhiên. Sự tích tụ độc tố này thường do cây trồng gặp thời tiết khắc nghiệt hoặc bị hoang dại hóa.

Việc chủ quan cố ăn thực phẩm đắng có thể dẫn đến nhiều tác hại nghiêm trọng cho hệ tiêu hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.

1. Nguyên nhân dẫn đến ngộ độc cucurbitacin

Bí ngòi và các loại quả họ bầu bí có thể gây ngộ độc cucurbitacin gây đắng bất thường.

Cucurbitacin là nhóm hợp chất hữu cơ thuộc dòng terpene bốn vòng. Chất này do các loại cây thuộc họ bầu bí như bí ngòi, bầu, dưa chuột, bí đỏ, dưa hấu và bông bí tự sản sinh nhằm tự vệ trước sâu bệnh.

Theo BS Nguyễn Yên Thao, nguyên Phó trưởng khoa Bệnh nghề nghiệp, Trung tâm Y tế Môi trường lao động, nồng độ độc tố tăng cao thường bắt nguồn từ hai yếu tố chính:

Thời tiết khắc nghiệt:Cây chịu áp lực từ môi trường như hạn hán, nắng nóng kéo dài hoặc bị sâu bệnh tấn công.

Lai tạp giống: Sử dụng hạt giống tự để lại từ cây bị lai với các giống bí dại hoặc bí cảnh có chứa hàm lượng chất đắng tự nhiên cao.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng mức độ độc tính dao động trong khoảng từ 2 đến 12,5 mg trên mỗi kg cân nặng. Việc xuất hiện các triệu chứng sau khi ăn thực vật có chứa cucurbitacin hay không có thể phụ thuộc vào lượng tiêu thụ cũng như mức độ dung nạp và sức khỏe của mỗi người.

BS. Nguyễn Yên Thao cho biết thêm, mặc dù các hợp chất này đã được chứng minh là có hiệu quả về mặt dược lý trong việc chống viêm, ung thư, xơ vữa động mạch và đái tháo đường nhưng chúng có thể gây độc khi nạp vào qua đường ăn uống.

2. Ngộ độc cucurbitacin nguy hiểm như thế nào?

Hội chứng ngộ độc do cucurbitacin gây tổn thương trực tiếp lên niêm mạc dạ dày, ruột và hệ mạch máu. Chỉ cần ăn một lượng nhỏ thực phẩm nhiễm độc, các triệu chứng có thể xuất hiện ngay sau vài phút đến vài giờ.

Biểu hiện thường gặp bao gồm:

Buồn nôn, nôn mửa liên tục và đau quặn bụng.
Tiêu chảy xối xả dẫn đến mất nước và rối loạn điện giải.
Hạ huyết áp, phù nề thành ruột và các cơ quan trong ổ bụng.

Hiện tại chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho tình trạng này. Quá trình điều trị tại bệnh viện hoàn toàn dựa vào việc truyền dịch, cân bằng điện giải và kiểm soát triệu chứng. Hầu hết bệnh nhân có triệu chứng nghiêm trọng sẽ phục hồi trong vòng vài ngày, mặc dù cảm giác khó chịu ở bụng có thể kéo dài lâu hơn một chút. Trong những trường hợp rất hiếm hoi, ngộ độc cucurbitacin có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

3. Khó khăn trong chẩn đoán ngộ độc cucurbitacin

Theo BS. Nguyễn Yên Thao, việc xác định bệnh lý do độc tố này gây ra hiện gặp nhiều thách thức. Nguyên nhân là do y học chưa có các xét nghiệm máu hoặc nước tiểu tiêu chuẩn để phát hiện nhanh sự hiện diện của độc tố trong cơ thể, trong khi các biểu hiện lâm sàng lại rất dễ bị nhầm lẫn với tình trạng nhiễm khuẩn đường ruột hay rối loạn tiêu hóa thông thường.

Bên cạnh đó, nhận thức của người dân cũng như một số cơ sở y tế về nguy cơ ngộ độc từ thực phẩm họ bầu bí vẫn còn khá hạn chế. Do đó, việc người bệnh chủ động khai báo tiền sử ăn uống chứa các loại rau củ thuộc họ Bầu bí có vị đắng chính là thông tin quan trọng nhất giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác và kịp thời.

4. Những sai lầm làm tăng nguy cơ ngộ độc cucurbitacin và cách phòng tránh

Nhiều người có thói quen xử lý thực phẩm sai cách khi phát hiện vị đắng:

Nấu chín kỹ: Cucurbitacin rất bền với nhiệt. Các phương pháp luộc, xào, hấp, nướng hay hầm canh đều không thể phân hủy chất độc này.

Thêm gia vị: Nêm thêm đường, muối hoặc ớt để át vị đắng không làm giảm độc tính của món ăn.

Gọt bỏ một phần: Độc tố phân bố toàn bộ trong quả hoặc hoa, việc cắt bỏ phần đắng vẫn khiến phần còn lại chứa chất độc.

Vì vậy, để sử dụng thực phẩm họ bầu bí an toàn, nên tuân thủ các nguyên tắc sau:

Nếm thử một lượng rất nhỏ nguyên liệu sống trước khi chế biến.
Bỏ ngay toàn bộ thực phẩm nếu phát hiện vị đắng, xót hoặc gây tê đầu lưỡi.
Đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu có dấu hiệu nôn mửa, tiêu chảy sau khi ăn rau củ có vị đắng.