Cảnh báo từ nghiên cứu mới về số người tử vong do hút thuốc lá thụ động

Thuốc lá hiện vẫn là một trong những nguyên nhân gây bệnh tật hàng đầu trên thế giới. Trong ước tính khoảng 8 triệu người qua đời vì các bệnh lý liên quan đến thuốc lá vào năm 2023, có một tỷ lệ rất lớn là những người không hề hút thuốc nhưng phải hít khói thuốc gián tiếp.

Để đưa ra bức tranh toàn cảnh, nhóm nghiên cứu đã tổng hợp dữ liệu từ hệ thống thư viện y khoa PubMed của Viện Y tế Quốc gia Mỹ cùng các cuộc khảo sát dân số tại 204 quốc gia và vùng lãnh thổ trong suốt giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2023.

Tình trạng phơi nhiễm khói thuốc trong năm 2023 ước tính đã gây ra khoảng 1,66 triệu ca tử vong sớm, đồng thời dẫn đến tình trạng suy giảm sức khỏe và tàn tật lâu dài. Nguyên nhân hàng đầu gây tử vong là bệnh tim do thiếu oxy đến cơ tim. Đáng lo ngại, trong số khoảng 2,7 tỷ người chịu ảnh hưởng có tới 767 triệu trẻ em từ 0 đến 14 tuổi. Khói thuốc thụ động cũng là thủ phạm gây ra khoảng 5,2 triệu đợt nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ nhỏ chỉ trong vòng một năm.

Theo các nhà khoa học, những người có mặt gần người hút thuốc sẽ đồng thời hít phải hai luồng khí: khói do người hút thở ra và khói bốc trực tiếp từ đầu điếu thuốc đang cháy. Đáng chú ý, luồng khói bốc ra từ đầu điếu thuốc chiếm phần lớn lượng không khí mà người xung quanh hít vào. Luồng khói này hoàn toàn không đi qua đầu lọc, do đó chứa mật độ các chất độc hại và hợp chất gây ung thư cao hơn rất nhiều so với luồng khói mà chính người hút thuốc hít vào cơ thể.

Dù tỷ lệ người hút thuốc trên toàn cầu đã giảm đáng kể kể từ năm 1990, nhưng tổng số người chịu ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động hầu như không thay đổi. Điều này xuất phát từ sự gia tăng dân số thế giới cũng như mức độ tiếp xúc khói thuốc ngày càng tăng tại các khu vực như châu Phi và Trung Đông.

Phụ nữ cũng là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề, đặc biệt tại những khu vực có rất ít nữ giới hút thuốc nhưng họ vẫn thường xuyên phải hít khói thuốc từ người thân và môi trường xung quanh. Dù mang lại gánh nặng bệnh tật rất lớn, việc hít khói thuốc gián tiếp hiện vẫn hiếm khi được nhìn nhận đúng mức như một mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe của phụ nữ.

Trước thực trạng đáng báo động trên, các tác giả nghiên cứu kêu gọi chính phủ các nước cần nhanh chóng siết chặt hơn nữa các biện pháp kiểm soát thuốc lá tại nơi công cộng cũng như ngay trong từng gia đình, nhằm tạo ra lá chắn bảo vệ an toàn cho phụ nữ và trẻ em trước hiểm họa khói thuốc.

Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có hàng trăm chất độc hại và ít nhất 70 chất gây ung thư (như benzene, formaldehyde). Ở người trưởng thành không hút thuốc, việc phơi nhiễm thường xuyên làm tăng 20-30% nguy cơ mắc ung thư phổi và đột quỵ. Đối với trẻ nhỏ, khói thuốc không chỉ gây bệnh hô hấp mà còn là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến Hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS), bệnh hen suyễn tiến triển nặng và viêm tai giữa mãn tính.

Để đối phó với "đại dịch" này, hơn 180 quốc gia đã tham gia Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá (FCTC) của WHO. Các nỗ lực mạnh mẽ đang được triển khai gồm: thiết lập môi trường 100% không khói thuốc tại các tòa nhà công cộng, công sở và trường học; in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lớn trên bao bì; và tăng thuế mạnh tay. Đặc biệt, một số quốc gia như Vương quốc Anh đang tiên phong thúc đẩy các dự luật cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho những người sinh từ ngày 01/01/2009 trở về sau, hướng tới mục tiêu xây dựng một "thế hệ không khói thuốc" trong tương lai.