Cánh cửa để công chúng Hà Nội tìm hiểu về nghệ thuật bao hàm

Với chủ đề “Thiên / Địa / Thân: Vạn vật đất trời dưới cái nhìn bao hàm”, sự kiện là không gian để nghệ sĩ Michael Turinsky hợp tác cùng Kinergie Studio và các nghệ sĩ địa phương chia sẻ về hành trình sáng tạo và những khả năng mới của nghệ thuật bao hàm tại Việt Nam.

Định nghĩa mới về thẩm mỹ

Mở đầu buổi tọa đàm là phần trình chiếu trích đoạn tác phẩm Precarious Moves, vở độc diễn từng đoạt giải thưởng Nestroy 2021 (giải thưởng sân khấu danh giá nhất trong cộng đồng Đức ngữ, được ví như giải Tony của Áo) của nghệ sĩ Michael Turinsky.

Sống và làm việc tại Vienna với vai trò biên đạo múa, nghệ sĩ trình diễn và nhà lý luận, Michael Turinsky là cái tên uy tín trên các sân khấu quốc tế. Với nền tảng nghiên cứu triết học tại Đại học Vienna từ năm 1998-2005, các tác phẩm của anh luôn là sự kết hợp sâu sắc giữa tư duy lý luận và thực hành thân thể.

Trong Precarious Moves, Michael Turinsky xuất hiện cùng chiếc xe lăn, thực hiện những hành động đời thường như pha cocktail hay lắp ráp mô hình tàu hỏa với một nhịp điệu riêng biệt.

Tác phẩm là một tuyên ngôn về quyền được chậm và sự kháng cự trước một xã hội quá đề cao tốc độ. Vở diễn đã nhận được những đánh giá nồng nhiệt từ tờ The Guardian và nhiều cơ quan thông tấn lớn tại châu Âu khi lưu diễn qua London, Berlin, Madrid và Lisbon.

Chị Anna Gräsel, nhà sản xuất quốc tế từng điều hành nhiều liên hoan nghệ thuật bao hàm tại Đức và Áo cho biết dự án đã được ấp ủ suốt 5 năm.

Từ những chuyển động bấp bênh đó, Michael Turinsky đã giới thiệu khái niệm “Crip Choreography” (Biên đạo dựa trên đặc thù khuyết tật).

Anh khẳng định mình không cố gắng gọt giũa bản thân để trở thành một mảnh ghép phù hợp với môi trường xung quanh, mà chọn cách tạo ra không gian cho những chuyển động đặc thù của chính mình.

Nghệ thuật "với" mọi người

Sự kiện không chỉ dừng lại ở góc nhìn quốc tế mà còn là không gian để những nghệ sĩ địa phương nhìn lại hành trình xóa bỏ rào cản.

Anh Hoàng Văn Lý, Chủ tịch Hội Người mù quận Hoàn Kiếm bày tỏ rằng chuyển động đương đại từng là một nỗi ám ảnh đối với anh do những áp lực về quy tắc thẩm mỹ. Tuy nhiên, workshop phối hợp giữa anh Michael và Kinergie Studio đã giúp anh “mở khóa” năng lượng tự thân.

Anh đưa ra một định nghĩa rất sát thực: “Tôi thích dùng từ nghệ thuật 'với' mọi người thay vì 'cho' mọi người. Nghệ thuật như một đại dương mênh mông, còn chúng ta là những con sông, con suối với những lộ trình gập ghềnh khác nhau nhưng đều chung niềm đam mê hướng về biển cả”.

Sự đồng điệu này còn được củng cố bởi biên đạo múa Minh Hải, chị là người đã có nền tảng thực hành trải dài từ múa đương đại đến võ thuật và múa cổ điển Trung Hoa.

Từng làm việc với nhiều nhóm đối tượng, nhưng chị cho rằng đây là cơ hội quý giá khi lần đầu làm việc với một nhóm có khuyết tật đa dạng đến thế. Chị quan sát được sự kiên nhẫn, từ tốn của Michael khi đưa ra bài tập phù hợp với từng nhóm người tham gia.

Đặc biệt, trong bài tập “cho và nhận” lực, chị nhận ra rằng sự công bằng trong nghệ thuật bao hàm chính là đối xử với bạn diễn bằng sự quan tâm thuần túy.

Chị chia sẻ: “Mình không quan tâm đó là người khuyết tật hay không khuyết tật, mà quan tâm đến họ với tư cách là người cùng tập với mình”.

Thay vì rón rén vì sợ gây tổn thương, người nghệ sĩ cần học cách thử lực để đưa ra tác động phù hợp, đảm bảo sự tương tác công bằng và thấu hiểu giữa các cơ thể cộng sự trên sàn múa.

Cuộc lưu trú của Michael Turinsky tại Hà Nội khép lại, nhưng những hạt mầm về nghệ thuật đã được gieo xuống. Như sứ mệnh mà Kinergie Studio luôn theo đuổi: Chuyển động là dành cho tất cả mọi người, dù cơ thể có những giới hạn nào, dù đã có kinh nghiệm hay chưa.

Nghệ thuật bao hàm (Inclusive Arts) là hình thức nghệ thuật xóa bỏ mọi rào cản vật lý, tâm lý và xã hội, cho phép mọi người, đặc biệt là người khuyết tật, tham gia bình đẳng với vai trò chủ thể sáng tạo. Đây là cách tiếp cận không giới hạn, khuyến khích sự đa dạng và tôn trọng sự tham gia của tất cả mọi người.

Minh Trang