Làng nghề tiện gỗ Nhị Khê hối hả những ngày đầu năm

Những năm gần đây, người dân Nhị Khê đã ứng dụng công nghệ vào từng công đoạn sản xuất tạo ra sản phẩm đa dạng, chất lượng.

Sản phẩm tiêu thụ rộng khắp cả nước

Theo lời kể của ông Nguyễn Hữu Khuê, Phó Chủ tịch Hội làng nghề Tiện thủ công mỹ nghệ Nhị Khê, nghề tiện gỗ xuất hiện ở Nhị Khê đã trường tồn khoảng 600 năm trước. Từ nhiều đời nay, người dân nơi đây đã sản xuất ra hàng loạt sản phẩm tinh xảo đem đi tiêu thụ khắp cả nước.

Phó Chủ tịch Hội làng nghề Tiện thủ công mỹ nghệ Nhị Khê Nguyễn Hữu Khuê đang chia sẻ thông tin về những bức ảnh lưu giữ trong nhà truyền thống nói về nguồn gốc của nghề. Ảnh: PV

Ban đầu chỉ có thôn Nhị Khê làm nghề tiện gỗ, sau rồi nghề lan dần sang thôn Trung Thôn…

Đã có nhiều người dân lập nghiệp thành công tại các phố “Hàng” của Hà Nội vào khoảng thế kỷ XVIII-XIX. Cứ thế, người người, nhà nhà bảo nhau truyền lửa cho lớp trẻ giữ nghề cho đến nay.

Trải qua biết bao thăng trầm, gian nan, không ít lần làng nghề lao đao vì “đầu ra” của sản phẩm gặp khó khăn nhưng người dân làng Nhị Khê vẫn quyết tâm gìn giữ, phát huy bảo vệ nghề truyền thống cha ông truyền lại và nghề đã không phụ công những con người tần tảo chịu khó sớm hôm.

Các sản phẩm của làng nghề Nhị Khê được tạo ra từ những đôi bàn tay khéo léo của người thợ. Ảnh: PV

Hỏi thăm các nghệ nhân, chúng tôi được biết, nguyên liệu dùng để tiện gồm hai loại chính là gỗ và sừng. Gỗ có đủ loại từ gỗ mít, gỗ de, lim, gụ, trắc, pơmu. Sừng thì có sừng trâu, bò... Xưa kia còn tiện cả ngà voi để làm vật phẩm quý cho triều đình và nhà quyền quý.

Đồ tiện ở Nhị Khê có hai chủng hàng chính là đồ thờ cúng và đồ gia dụng. Đồ thờ cúng gồm có ống hương, lọ hoa, mâm bày, giá nến... Đồ gia dụng thì có giỏ đựng ấm tích, điếu bát, con quay, quả cầu, bánh gỗ...

Một góc cổ kính của làng nghề Tiện thủ công mỹ nghệ Nhị Khê. Ảnh: PV

Về Nhị Khê hôm nay mới thấy thành quả đoàn kết trong xây dựng nông thôn mới với những con đường bê tông hoặc thảm nhựa thẳng tắp, mỗi xóm, thôn có cổng riêng biệt. Đặc biệt, điều đáng trân trọng ở Nhị Khê hiện vẫn lưu giữ được đình làng cổ kính cùng nhà thờ họ theo kiến trúc cổ, cùng với đó mỗi ngày là không gian rộn rã âm thanh đầy sức sống của làng nghề.

Từ đây, rất nhiều đồ trang sức, thủ công mỹ nghệ chất lượng cao như: Tràng hạt, bình, lọ, bát, đĩa, hộp đựng, gạt tàn thuốc, đế đèn, cây đèn… đã xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Thôn Nhị Khê có gần 600 gia đình nhưng có tới 85% trong số đó theo nghề. Mỗi gia đình hoạt động như một xưởng sản xuất khép kín.

Nhờ có sự duy trì, gìn giữ và phát triển sản phẩm làng nghề nên đời sống người dân đã khá giả hơn trước. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo không còn. Thu nhập bình quân đầu người tại làng nghề Nhị Khê đạt khoảng 70 triệu đồng/người/năm. Các cơ sở sản xuất tạo việc làm cho nhiều lao động trong và ngoài địa phương.

Người lao động làng nghề Nhị Khê miệt mài tiện sản phẩm đồ gỗ. Ảnh: PV

Phó Chủ tịch Hội làng nghề Tiện thủ công mỹ nghệ Nhị Khê Nguyễn Hữu Khuê chia sẻ: “Để tạo ra sản phẩm, người thợ phải qua rất nhiều công đoạn tỉ mỉ, khéo léo...

Nếu không có sự đam mê thì khó có thể theo đuổi nghề. Chúng tôi mong sản phẩm tinh xảo của Nhị Khê đến với nhiều quốc gia hơn nữa, xứng đáng với kỳ vọng của các bậc tiền nhân”.

Năm nay tuy đã gần 70 tuổi, nhưng chỉ cần qua tay ông Khuê, các sản phẩm đồ gỗ sẽ được đục đẽo chính xác và rất bắt mắt. Hằng ngày, ông trực tiếp chỉ đạo kỹ thuật, uốn nắn con cháu và người lao động các công đoạn quan trọng tạo nên sản phẩm có hình thức, chất lượng đạt mức cao nhất.

Nhiều cơ sở sản xuất tại làng nghề Nhị Khê đầu tư mua máy đục hiện đại để sản xuất sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường. Ảnh:PV

Công nghệ hỗ trợ ra nhiều sản phẩm mới

Còn theo Chủ tịch Hội làng nghề tiện thủ công mỹ nghệ Nhị Khê Phạm Tuấn Duy, nếu như trước kia, toàn bộ công đoạn làm nghề của địa phương đều phải làm bằng tay, mất rất nhiều thời gian thì nay một số công đoạn được máy móc hỗ trợ để có thêm nhiều sản phẩm mới.

Không chỉ có đế đèn, lư hương, bình, bát, điếu... như xưa, giờ đây làng nghề còn có khoảng 200 sản phẩm khác nhau; theo từng năm, mẫu mã, hình thức cũng tăng theo phục vụ thị hiếu tiêu dùng ngày càng cao. Nhiều sản phẩm người thợ đục thủ công bằng tay, nhưng cũng có sản phẩm bắt buộc phải đục bằng máy.

Phó Chủ tịch Hội làng nghề Tiện thủ công mỹ nghệ Nhị Khê Nguyễn Hữu Khuê cho biết thôn Nhị Khê có gần 600 hộ dân thì có tới 85% số hộ theo nghề. Ảnh: PV

Chị Nguyễn Thị Hương, một người làm nghề cho hay, khi cầm những sản phẩm gỗ tiện xinh xắn, nhẵn bóng, đủ hình thù, kiểu dáng tinh xảo... ai cũng trầm trồ nhưng ít người thấu được sự vất vả của người thợ. Thường ngày, người làm nghề tất bật trong xưởng cỡ 10 giờ đồng hồ, nếu say nghề thì quên cả thời gian.

Điều lo ngại là thợ tiện Nhị Khê đang phải chịu sự ô nhiễm từ bụi gỗ, tiếng ồn, thậm chí là nguy cơ tai nạn lao động rất cao, nhẹ thì bầm dập, nặng thì đứt tay, chân. Hiện nay, người dân địa phương Nhị Khê đang rất thiếu mặt bằng sản xuất…

“Vất vả, nhọc nhằn là vậy, nhưng không ai bỏ nghề vì nghề vừa là sinh kế, vừa là tài sản vô giá ông cha truyền lại. Trong làng, ai không sản xuất trực tiếp thì đi buôn gỗ hoặc giao dịch sản phẩm làng nghề…”, chị Hương chia sẻ.

Đường giao thông vào làng Nhị Khê hôm nay. Ảnh: PV

Tự hào nói về làng nghề của truyền thống của địa phương, Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản cho biết, năm 2001, Nhị Khê vinh dự đón nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống. Đây là niềm vui chung, khích lệ các thế hệ người dân tiếp tục phát triển nghề, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm đạt giá trị cao hơn.

Sản phẩm tiện gỗ của Nhị Khê không chỉ đơn thuần là bộ ấm chén, cái bát, bức tranh, bức tượng... mà nó còn thấm đượm tình yêu nghề, tình yêu quê hương, in dấu cả lịch sử làng nghề truyền thống tiện thủ công mỹ nghệ.

Ngày nay công nghệ phát triển nên các hộ đều trang bị hàng tỷ đồng mua máy móc hiện đại: Máy cưa, máy tiện gỗ, máy đục, máy dập hạt, năng suất lao động tăng gấp nhiều lần, chất lượng sản phẩm đồng đều hơn, đường nét tinh xảo. Vì thế, hiệu quả kinh tế, đời sống người dân làng nghề được nâng cao rõ rệt.

Một góc làng Nhị Khê hôm nay. Ảnh: PV

“Công nghệ đang từng bước phát triển với nhiều sản phẩm, mẫu mã, vật liệu mới ra đời... chúng tôi tin rằng, với lòng biết ơn Tổ nghề cùng nhận thức sâu sắc giá trị của nghề, chắc chắn làng nghề tiện thủ công mỹ nghệ Nhị Khê sẽ tiếp tục phát triển bền vững, hòa nhịp cùng sự lớn mạnh của Thủ đô và đất nước”, Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản nhấn mạnh.

Những ngày này có dịp về thăm làng Nhị Khê, đi sâu vào từng ngõ, ngách trong làng không khó để bắt gặp quá trình tạo ra những sản phẩm từ gỗ và những món quà lưu niệm được bày bán tại các cửa hàng. Kèm theo đó, là những âm thanh lách cách, khoan, đục đẽo gỗ quen thuộc ở làng nghề truyền thống Nhị Khê.

Hữu Hải