Cao Bằng khơi thông động lực phát triển kinh tế cửa khẩu (Bài 1)

Bài 1: Gỡ điểm nghẽn, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút nguồn hàng và phát triển thương mại biên giới, Cao Bằng tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về thủ tục hành chính, chi phí logistics, hạ tầng và kết nối thị trường. Từ giảm chi phí dịch vụ cho doanh nghiệp, triển khai nền tảng cửa khẩu số đến mở rộng các lối thông quan, tỉnh từng bước chuyển lợi thế biên giới thành động lực tăng trưởng, hướng tới xây dựng hệ thống cửa khẩu hiện đại, thông minh.

Cải cách thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, thông quan, chi phí vận chuyển, lưu kho bãi và các thủ tục kiểm tra chuyên ngành là những yếu tố trực tiếp quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhận diện rõ những điểm nghẽn này, thời gian qua, tỉnh tập trung triển khai nhiều giải pháp cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí dịch vụ và tạo thuận lợi cho hoạt động giao thương qua biên giới.

Năm 2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 146/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại; định hướng cải cách thủ tục hành chính theo Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP ngày 29/4/2026 của Chính phủ về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công thương, các quy trình giải quyết thủ tục tiếp tục được rà soát theo hướng cắt giảm hồ sơ, đơn giản hóa quy trình, đẩy mạnh số hóa dữ liệu. Theo đó, Sở Công thương chính thức vận hành hệ thống cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) từ ngày 28/5/2026. Thay vì phải thực hiện thủ tục qua các đầu mối ngoài tỉnh, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc hoàn thiện hồ sơ, tiết kiệm thời gian, chi phí và tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Doanh nghiệp thực hiện thủ tục thông quan xuất nhập khẩu tại cửa khẩu quốc tế Tà Lùng.

Đặc biệt, chi phí dịch vụ tại cửa khẩu được rà soát, điều chỉnh theo hướng giảm đáng kể. Phí dịch vụ làm thủ tục được các doanh nghiệp cam kết giảm từ khoảng 1,5 - 2 triệu đồng/xe xuống còn 500 - 700 nghìn đồng/xe, phí kho bãi giảm về khoảng 200 nghìn đồng/xe. Tổng các khoản chi phí dịch vụ của doanh nghiệp được tiết giảm khoảng 2,15 - 2,6 triệu đồng/xe theo báo cáo của cơ quan chức năng.

Đối với phí hạ tầng cửa khẩu, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 01/2026/NQ-HĐND ngày 26/2/2026, quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí sử dụng công trình kết cấu hạ tầng, công trình dịch vụ, tiện ích công cộng trong khu vực cửa khẩu trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, điều chỉnh giảm 20% mức thu, đồng thời, không tổ chức thu phí đối với hàng hóa là ô tô, xe tự hành, xe chuyên dùng, máy chuyên dùng nhập khẩu từ Trung Quốc. Mức phí đối với một số mặt hàng xuất khẩu theo loại hình kinh doanh cũng thấp hơn so với một số tỉnh khác, khoảng 60 - 160 nghìn đồng/container 20 feet - 40 feet. Những điều chỉnh này góp phần giảm áp lực chi phí, tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa qua địa bàn tỉnh.

Bà Ma Thị Phương, Phó Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Xuất nhập khẩu Cao Thịnh cho biết: Cao Bằng có nhiều tiềm năng phát triển xuất nhập khẩu, nhất là các mặt hàng thực phẩm và nông sản. Doanh nghiệp mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện để việc kiểm tra chuyên ngành, kiểm tra an toàn thực phẩm được thực hiện thuận lợi ngay tại địa phương. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục để doanh nghiệp tiết giảm chi phí, mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu.

Không chỉ dừng lại ở cải cách từng thủ tục, tỉnh đang từng bước chuyển đổi phương thức quản lý hoạt động cửa khẩu theo hướng hiện đại. Nền tảng cửa khẩu số đã được tổ chức vận hành thử tại cửa khẩu quốc tế Tà Lùng và Trà Lĩnh. Bước đầu, hệ thống góp phần số hóa một số khâu quản lý thủ công, hỗ trợ lực lượng chức năng theo dõi hoạt động xuất nhập khẩu, tăng khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu liên ngành và đẩy nhanh quy trình thông quan.

Đây là nền tảng quan trọng để tiến tới quản lý phương tiện, hàng hóa, hoạt động kiểm tra, giám sát trên môi trường số, hạn chế những khâu trung gian, giảm thời gian chờ đợi và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, mở rộng không gian giao thương

Theo Quy hoạch tỉnh Cao Bằng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, kinh tế cửa khẩu được xác định là một trong những cực tăng trưởng chiến lược, gắn với phát triển tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh và tăng cường kết nối giao thương với Trung Quốc. Tỉnh đã ban hành 4 kế hoạch triển khai các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường, tận dụng ưu đãi thuế quan và mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu.

Hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế Tà Lùng.

Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt gần 1,64 tỷ USD, tăng 73%; thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 2.291,07 tỷ đồng. Đến ngày 15/10/2026, kim ngạch tiếp tục tăng 8% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, hoạt động kinh tế cửa khẩu vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Một số nhóm hàng xuất khẩu giảm, kim ngạch chưa đạt kỳ vọng, chi phí logistics còn cao, hạ tầng dịch vụ chưa đồng bộ, nguồn hàng xuất khẩu chủ yếu đến từ các địa phương khác, trong khi tỷ trọng hàng hóa có nguồn gốc sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng mới chiếm khoảng 8,7%.

Đặc biệt, khoảng cách địa lý đến các trung tâm kinh tế lớn, sự phụ thuộc vào vận tải đường bộ và tình trạng phương tiện vận chuyển chưa có nguồn hàng hai chiều khiến chi phí logistics toàn trình còn cao. Trước yêu cầu đó, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 2852, ngày 6/8/2026 về phục hồi và phát triển kinh tế cửa khẩu, tập trung vào các nhóm giải pháp kiểm soát chi phí dịch vụ, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, chuyển đổi số và kết nối giao thương.

Ông Lý Quốc Khánh, Phó trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh cho biết: Ban phối hợp với các sở, ngành, địa phương triển khai công khai, kiểm soát chặt chẽ giá bốc xếp, lưu kho bãi, hàng hóa, container tại cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh và Tà Lùng; rà soát, đề xuất giải pháp giảm chi phí logistics; tập trung thu hút các doanh nghiệp có năng lực đầu tư hạ tầng logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới, kho lạnh, trung tâm phân phối và cảng cạn ICD tại khu vực cửa khẩu. Tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, phấn đấu 100% doanh nghiệp thực hiện khai báo trực tuyến, giảm tỷ lệ hồ sơ lỗi kỹ thuật, nâng cao hiệu quả thông quan.

Song song với các giải pháp trước mắt, công tác quy hoạch, đầu tư hạ tầng cửa khẩu được triển khai nhằm tạo nền tảng phát triển lâu dài. Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh đang triển khai 9 đồ án quy hoạch, trong đó quy hoạch phân khu xây dựng khu vực cửa khẩu Trà Lĩnh cơ bản hoàn thành, tiếp tục rà soát, chỉnh sửa để trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Các đồ án phân khu tại Sóc Giang, Pò Peo, Đình Phong, Lý Vạn - Bản Khoòng, Hạ Lang và Nà Lạn cũng đang được triển khai theo kế hoạch.

Về đầu tư hạ tầng, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh đang tổ chức triển khai 5 dự án đầu tư hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp. Trong đó, 1 dự án đã hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng, 1 dự án đang thi công và 3 dự án đang thực hiện thủ tục đầu tư. Các công trình tập trung vào hệ thống cổng kiểm soát, nhà làm việc, đường, hạ tầng kỹ thuật và các khu vực phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu. Ngoài ra, Ban đề xuất danh mục 5 dự án sử dụng nguồn thu phí để lại với tổng mức đầu tư dự kiến 160 tỷ đồng. Đến ngày 30/9/2026, giá trị giải ngân đạt hơn 75,4 tỷ đồng, bằng 82,8% kế hoạch vốn được giao.

Đối với hạ tầng giao thông kết nối, tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh tiếp tục được đẩy nhanh tiến độ. Bên cạnh đó, tỉnh đang hoàn thiện các thủ tục đầu tư tuyến đường kết nối nút giao Lũng Luông đến cửa khẩu quốc tế Tà Lùng; nghiên cứu, triển khai các tuyến kết nối cửa khẩu Trà Lĩnh với cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh. Đây là những công trình có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và mở rộng khả năng kết nối giữa Cao Bằng với các trung tâm kinh tế trong nước.

Một hướng đi mới nhằm mở rộng không gian giao thương là thúc đẩy mở các lối thông quan, nâng cấp cửa khẩu và tăng cường hợp tác với các địa phương phía Trung Quốc. Ngày 28/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 290/NQ-CP về việc phê duyệt mở lối thông quan Bản Khoòng - Nham Ứng. Cùng với đó, tỉnh tiếp tục hoàn thiện các điều kiện để nâng cấp cửa khẩu Lý Vạn lên cửa khẩu quốc tế; thúc đẩy mở cặp cửa khẩu Pò Peo - Nhạc Vu, lối thông quan Đình Phong - Tân Hưng và cặp cửa khẩu Hạ Lang - Khoa Giáp. Các phương án kết nối giao thông qua lối thông quan Sóc Giang - Bình Mãng và Nà Lạn - Bố Cục cũng đang được nghiên cứu, trao đổi với phía Trung Quốc và các bộ, ngành liên quan.

Thực tế cho thấy, dù đã có những chuyển biến tích cực, hoạt động kinh tế cửa khẩu của tỉnh vẫn còn không ít khó khăn. Hạ tầng dịch vụ chưa đồng bộ, năng lực logistics còn hạn chế, nguồn hàng xuất khẩu tại chỗ chưa nhiều; một số mặt hàng xuất khẩu giảm, kim ngạch chưa đạt kỳ vọng. Đặc biệt, việc thiếu cơ sở kiểm nghiệm nông sản, thực phẩm tại địa phương khiến doanh nghiệp còn phải phụ thuộc vào các địa bàn khác, phát sinh thêm thời gian và chi phí. Vì vậy, cải cách thủ tục và giảm chi phí cần được triển khai đồng bộ với đầu tư hạ tầng, phát triển dịch vụ logistics và mở rộng thị trường. Đây là điều kiện quan trọng để Cao Bằng không chỉ tạo thuận lợi cho dòng hàng hóa qua biên giới mà còn từng bước nâng cao giá trị đóng góp của kinh tế cửa khẩu vào tăng trưởng của tỉnh.