Cao Bằng khơi thông động lực phát triển kinh tế cửa khẩu (Bài cuối)

Là tỉnh miền núi, biên giới phía Bắc của Tổ quốc, Cao Bằng có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế cửa khẩu, nhất là khả năng kết nối trực tiếp với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc). Trong bối cảnh thương mại xuyên biên giới ngày càng mở rộng, yêu cầu đặt ra không chỉ là khai thác lợi thế giao thương sẵn có mà còn phải chuyển đổi tư duy phát triển, từ hoạt động biên mậu truyền thống sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế cửa khẩu hiện đại, lấy hạ tầng giao thông, logistics và kết nối thị trường làm nền tảng. Đây là hướng đi quan trọng để tỉnh mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng mới.

Mở rộng không gian phát triển từ hạ tầng giao thông, logistics

Cao Bằng có đường biên giới dài trên 333 km tiếp giáp với Quảng Tây (Trung Quốc) với hai cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh, Tà Lùng và hai cửa khẩu song phương Sóc Giang, Lý Vạn. Đây là lợi thế quan trọng để tỉnh phát triển giao thương, kết nối hàng hóa từ các tỉnh phía Tây Nam (Trung Quốc) với các cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh và thị trường ASEAN.

Một trong những động lực quan trọng là hệ thống giao thông kết nối liên vùng. Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang được triển khai, kỳ vọng rút ngắn thời gian vận chuyển, tăng khả năng kết nối giữa Cao Bằng với các trung tâm kinh tế, cảng biển và thị trường tiêu thụ trong nước. Cùng với đó, dự án tuyến cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng được kỳ vọng tiếp tục mở rộng không gian giao thương, tạo điều kiện để hàng hóa từ các địa phương trong vùng tiếp cận hệ thống cửa khẩu của tỉnh.

Cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh được ưu tiên phát triển logistics, kho bãi, chế biến và dịch vụ cửa khẩu hiện đại.

Tiến sĩ Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước, Tổng Thư ký Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam cho biết: Để phát huy lợi thế tỉnh biên giới, Cao Bằng cần ưu tiên cải thiện hạ tầng giao thông, kết nối đồng bộ các tuyến cao tốc với đường biên mậu và hệ thống cửa khẩu. Đồng thời, tỉnh cần xây dựng cơ sở dữ liệu về hàng hóa, tổ chức giao nhận thông suốt và xác định chiến lược phát triển những nhóm hàng có lợi thế, tạo hướng đi chuyên biệt trong kết nối thương mại với thị trường Trung Quốc, thay vì cạnh tranh trực tiếp với các cửa khẩu lớn như Lạng Sơn, Lào Cai. Việc định hình một hướng phát triển riêng, gắn với khả năng kết nối các thị trường khu vực và quốc tế sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế cửa khẩu Cao Bằng.

Công tác quy hoạch không gian phát triển tại các khu vực cửa khẩu đang được tỉnh tập trung triển khai. Trong đó, khu vực cửa khẩu quốc tế Tà Lùng đã hoàn thành đồ án quy hoạch phân khu xây dựng tỷ lệ 1/2.000, được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 1057/QĐ-UBND, ngày 15/8/2024, với quy mô khoảng 1.708 ha. Đối với khu vực cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh, đồ án quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 có quy mô khoảng 336 ha, đang được hoàn thiện để phê duyệt. Khu vực cửa khẩu Lý Vạn và lối mở Bản Khoòng cũng đang được triển khai lập quy hoạch phân khu với quy mô khoảng 214 ha, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Tỉnh định hướng thu hút các nhà đầu tư lớn, có năng lực tài chính và kinh nghiệm tham gia phát triển những dự án trọng điểm. Nổi bật là dự án cảng cạn ICD và khu trung chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu nông, lâm, thủy sản tại Trà Lĩnh, quy mô khoảng 80 ha, tổng mức đầu tư dự kiến 1.000 tỷ đồng; dự án khu sản xuất, chế biến nông, lâm, thủy sản quy mô 20 ha, vốn khoảng 250 tỷ đồng; dự án trung tâm logistics và hạ tầng cửa khẩu thông minh tại Tà Lùng, Trà Lĩnh, quy mô 20 ha, vốn khoảng 800 tỷ đồng. Ngoài ra, tỉnh định hướng thu hút dự án khu phức hợp dịch vụ, du lịch nghỉ dưỡng cao cấp tại xã Đình Phong, quy mô khoảng 300 ha, vốn dự kiến 1.500 tỷ đồng và dự án hạ tầng khu công nghiệp ngành nhôm tại Tà Lùng, quy mô khoảng 150 ha, vốn dự kiến 1.300 tỷ đồng.

Theo Phó trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lý Quốc Khánh, tỉnh đang tập trung hoàn thiện quy hoạch, xây dựng danh mục dự án ưu tiên giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời, đề xuất thu hút đầu tư vào các lĩnh vực logistics, kho lạnh, trung tâm phân phối, thương mại điện tử xuyên biên giới và cảng cạn ICD tại Trà Lĩnh, Tà Lùng. Mục tiêu là từng bước hình thành hệ thống dịch vụ đồng bộ, đáp ứng nhu cầu lưu chuyển hàng hóa ngày càng tăng. Việc quy hoạch đồng bộ không gian các khu vực cửa khẩu là cơ sở để bố trí quỹ đất phát triển kho bãi, trung tâm logistics, khu sản xuất, chế biến và các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Định vị từng cửa khẩu, nâng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu

Xác định rõ vai trò, lợi thế của từng cửa khẩu và chủ động tìm kiếm nguồn hàng là yêu cầu quan trọng để kinh tế cửa khẩu phát triển bền vững. Theo định hướng của tỉnh, cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh được ưu tiên phát triển logistics, kho bãi, chế biến và dịch vụ cửa khẩu hiện đại. Trà Lĩnh nằm trên hành lang kinh tế có ý nghĩa chiến lược, tuyến Trà Lĩnh - Long Bang kết nối trực tiếp với khu vực Tứ Xuyên, Trùng Khánh và các tỉnh phía Tây, Tây Nam Trung Quốc - một không gian thị trường rộng lớn, dân số đông, nhu cầu tiêu dùng cao, đặc biệt là khu vực nội địa Trung Quốc đang tăng trưởng mạnh. Cửa khẩu quốc tế Tà Lùng tiếp tục phát huy lợi thế về hệ thống kho bãi, hoạt động xuất nhập khẩu và kết nối giao thương. 

Hàng hóa xuất nhập khẩu qua lối mở Nà Đoỏng, cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh.

Ông Nguyễn Anh Quế, Tỉnh ủy viên, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh cho biết: Để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế cửa khẩu, tỉnh xác định trước hết phải định vị rõ thị trường và các cửa khẩu trọng điểm. Đối với thị trường Trung Quốc, tỉnh tập trung vào hai nhóm; nhóm thứ nhất là các địa phương vùng biên giới lân cận, ưu tiên hoạt động giao thương trực tiếp, trong đó có hình thức xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới; nhóm thứ hai là các khu vực trung tâm, vùng nội địa sâu của Trung Quốc, xác định là thị trường trọng điểm, lâu dài, ưu tiên phát triển xuất nhập khẩu chính ngạch nhằm bảo đảm tính ổn định và bền vững. Trên cơ sở đó, tỉnh tập trung nguồn lực phát triển Tà Lùng, Trà Lĩnh thành hai đầu mối cửa khẩu chủ lực, có khả năng dẫn dắt hoạt động kinh tế cửa khẩu; đồng thời khai thác cửa khẩu Lý Vạn và Sóc Giang theo hướng chuyên biệt, gắn với từng nhóm hàng hóa và lợi thế giao thương.

Cùng với mở rộng thị trường, phát triển nguồn hàng có xuất xứ và giá trị gia tăng tại địa phương là vấn đề có ý nghĩa lâu dài. Hiện tỷ trọng hàng hóa sản xuất trong tỉnh trong tổng lượng hàng xuất khẩu qua địa bàn còn thấp; phần lớn hàng hóa xuất khẩu vẫn là nông sản được tập kết, trung chuyển từ các địa phương khác. Điều này cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu đã có bước phát triển, song mối liên kết giữa kinh tế cửa khẩu với sản xuất, chế biến trong tỉnh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Để khắc phục hạn chế này, các sở, ban, ngành phối hợp xây dựng kế hoạch gắn phát triển kinh tế cửa khẩu với quy hoạch vùng nguyên liệu, thu hút đầu tư vào các dự án chế biến nông, lâm sản, thực phẩm, dược liệu; phát triển cơ sở bảo quản, sơ chế, đóng gói đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Đồng thời, chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu hàng hóa địa phương và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm dịch, an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu.

Kiểm tra mặt hàng ô tô nhập khẩu theo quy định qua cửa khẩu quốc tế Tà Lùng.

Theo kế hoạch, năm 2027, tỉnh phấn đấu tốc độ tăng trưởng kinh tế cửa khẩu đạt 10%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1,9 tỷ USD, thu thuế xuất nhập khẩu trên 2.000 tỷ đồng, thu phí hạ tầng trên 61 tỷ đồng. Đây là những mục tiêu thể hiện quyết tâm của tỉnh trong việc nâng cao vai trò của kinh tế cửa khẩu, đồng thời, đặt ra yêu cầu phải có giải pháp đồng bộ, khả thi và sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Từ lợi thế địa kinh tế đến nâng cao năng lực cạnh tranh, cần sự phối hợp đồng bộ của các cấp, các ngành. Khi hạ tầng giao thông, logistics được kết nối hiệu quả, từng cửa khẩu phát huy đúng thế mạnh, thị trường được mở rộng và nguồn hàng được nâng cao chất lượng, kinh tế cửa khẩu sẽ trở thành động lực thúc đẩy sản xuất, thương mại và gia tăng giá trị cho nền kinh tế. Định vị đúng thị trường, khơi thông các nguồn lực và mở rộng chuỗi giá trị là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy thương mại biên giới và khai thác tốt lợi thế cửa ngõ giao thương với Trung Quốc, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Bài 1: Gỡ điểm nghẽn, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.