Câu chuyện về William Murdoch, sĩ quan xấu số trên tàu Titanic

William Murdoch (bên trái), sĩ quan thứ nhất trên tàu Titanic trong chuyến hải trình định mệnh đầu tiên của con tàu. Ảnh: Wikimedia Commons

Lúc 23 giờ 40 phút ngày 14/4/1912, sĩ quan thứ nhất William Murdoch đang trực ca thì phát hiện một tảng băng trôi lớn ngay trên đường đi của tàu RMS Titanic. Những diễn biến sau đó đã làm thay đổi mãi mãi cách hậu thế nhìn nhận về ông.

Khi con tàu tiến gần tảng băng, một số nhân chứng kể lại rằng Murdoch đã hô lệnh điều động, yêu cầu chuyển hướng sang trái rồi sang phải nhằm đưa tàu tránh khỏi nguy hiểm. Tuy nhiên, những năm gần đây, một giả thuyết khác được đưa ra, cho rằng Murdoch có thể đã cứu được con tàu nếu cho nó đi thẳng về phía tảng băng thay vì tìm cách tránh va chạm.

Dù những mệnh lệnh chính xác của Murdoch khi đó vẫn còn gây tranh cãi, ông đã dũng cảm chỉ huy công tác sơ tán ở mạn phải con tàu trong lúc Titanic chìm, tổ chức đưa hành khách xuống xuồng cứu sinh giữa tình cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, bản thân Murdoch không thể thoát khỏi thảm họa. Một giả thuyết được phổ biến rộng rãi sau bộ phim Titanic năm 1997 cho rằng ông đã tự sát, dù có rất ít bằng chứng xác thực cho nhận định này.

Dù nhiều tình tiết trong đêm định mệnh ấy vẫn chưa được làm sáng tỏ, trước thảm họa Titanic, William Murdoch đã có một cuộc đời gắn bó trọn vẹn với biển cả.

Cuộc đời đi biển từ thuở nhỏ của William Murdoch

William McMaster Murdoch sinh ngày 28/2/1873 tại Dumfries, Scotland. Ông là người con thứ tư trong gia đình có bảy người con của Đại úy Samuel Murdoch và vợ là Jane Muirhead.

Gia đình Murdoch có nhiều thế hệ gắn bó với nghề đi biển và giàu kinh nghiệm hàng hải. Tuy nhiên, theo Encyclopedia Titanica, trong số các con trai của Đại úy Samuel Murdoch, chỉ William lựa chọn nối nghiệp gia đình.

Murdoch bắt đầu sự nghiệp hàng hải vào năm 1888 với vai trò học việc trên tàu buồm Charles Cotesworth, dưới sự chỉ huy của Thuyền trưởng James Kitchen. Chuyến hải trình đầu tiên đưa ông đến San Francisco, qua Mũi Horn. Việc vượt qua Mũi Horn có ý nghĩa đặc biệt đối với Murdoch và gia đình. Họ quan niệm rằng một người đàn ông chỉ thực sự được công nhận là thủy thủ sau khi hoàn thành chuyến hải trình đầy thử thách này.

Sau nhiều chuyến đi biển và từng bước thăng tiến trong nghề, năm 1896, Murdoch vượt qua kỳ thi lấy Chứng chỉ Thuyền trưởng cấp cao ngay trong lần thi đầu tiên. Khi đó, đây là chứng chỉ chuyên môn cao nhất mà một sĩ quan hàng hải có thể đạt được.

Gia nhập hãng tàu White Star Line

Năm 1899, ông Murdoch chuyển sang làm việc trên các tàu hơi nước sau khi gia nhập hãng tàu White Star Line. Cùng năm, ông tham gia chuyến hải trình đầu tiên của tàu hơi nước Medic với cương vị sĩ quan thứ tư. Chuyến đi này cũng đánh dấu việc hãng White Star Line khai trương tuyến vận tải mới đến Australia.

Trong chuyến hải trình thứ hai của tàu Medic, ông Murdoch đảm nhiệm vị trí sĩ quan thứ ba, cùng với sĩ quan thứ tư mới được bổ nhiệm là Charles Herbert Lightoller. Sau này, Lightoller trở thành sĩ quan thứ hai dưới quyền Murdoch trên tàu Titanic.

Murdoch giữ cấp bậc sĩ quan thứ ba cho đến năm 1901, khi được thăng chức sĩ quan thứ hai trong thời gian phục vụ trên tàu Runic. Cũng trên con tàu này, ông gặp Ada Florence Banks, người sau này trở thành vợ mình. Hai người kết hôn tại Anh vào năm 1907.

Năm 1903, Murdoch được điều chuyển sang tàu Arabic với cương vị thuyền phó thứ hai trong chuyến hải trình đầu tiên của con tàu. Tại đây, ông tham gia một sự việc sau này trở thành câu chuyện nổi tiếng trong giới hàng hải. Theo cuốn sách Of Ships And Men xuất bản năm 1962 của Thuyền trưởng Alan Villiers, Murdoch đã xử lý khéo léo một tình huống có nguy cơ va chạm với tàu khác, dù hành động của ông đồng nghĩa với việc không tuân theo mệnh lệnh điều khiển tàu thông thường.

“Tôi nhớ có một đêm, người quan sát trên tàu rung chuông báo hiệu phát hiện ánh đèn ở phía trước, bên mạn trái. Murdoch lập tức chạy ra cánh đài chỉ huy”, Thuyền trưởng Edwin Jones kể lại với Villiers. “Ban đầu tôi không nhìn thấy gì, nhưng Murdoch thì có! Ông ấy lập tức nhận ra đó là loại tàu nào và con tàu ấy đang di chuyển ra sao. Tôi không bao giờ quên hành động của ông ấy. Trước khi tôi kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra, Murdoch đã lao đến bánh lái, đẩy người thủy thủ đang điều khiển bánh lái sang một bên và bám chặt lấy các nan hoa. Nếu Murdoch xoay bánh lái theo hướng đó, chúng tôi chắc chắn đã đâm phải chiếc tàu buồm kia”.

Jones nói thêm: “Tôi tin chắc rằng người đàn ông ấy chưa bao giờ khiến bất kỳ ai trên tàu Titanic phải thất vọng”.

Năm 1911, Murdoch tham gia chuyến hải trình đầu tiên của tàu Olympic với cương vị sĩ quan thứ nhất. Đây là một trong ba tàu biển cỡ lớn mới của hãng White Star Line, cùng với Titanic và Britannic. Sau khi Olympic xảy ra va chạm với một tàu khác, không gây thương vong nhưng khiến con tàu bị hư hại và phải trở lại Belfast sửa chữa, Murdoch được điều chuyển sang tàu Titanic.

Ban đầu, ông được dự kiến đảm nhiệm chức sĩ quan trưởng trên con tàu mới. Tuy nhiên, khi một sĩ quan khác được điều chuyển đến, ông được bố trí làm sĩ quan thứ nhất, cấp bậc mà ông đã quen thuộc sau nhiều năm làm việc trên các tàu của White Star Line.

William Murdoch và vụ chìm tàu Titanic

William Murdoch và Charles Lightoller từng cùng phục vụ trên tàu Medic trước khi được điều động sang tàu Titanic. Ảnh: Wikimedia Commons

Chiều 14/4/1912, Murdoch được Charles Lightoller thay ca để đi ăn. Khi Murdoch trở lại vị trí trực vào khoảng 13 giờ, Lightoller chuyển cho ông thông báo của Thuyền trưởng Edward Smith về nguy cơ xuất hiện băng trôi trên hải trình.

Tối hôm đó, Murdoch ăn tối cùng các sĩ quan khác lúc 18 giờ 30 phút rồi trở lại đài chỉ huy vào khoảng 22 giờ. Lightoller nhớ lại rằng ông đã cảnh báo Murdoch về khả năng con tàu sẽ đi vào khu vực có băng trôi vào khoảng 23 giờ.

Ngay trước 23 giờ 40 phút, khi Murdoch đang ở đài chỉ huy, một tảng băng trôi lớn được phát hiện ngay phía trước tàu. Người quan sát Frederick Fleet lập tức rung chuông báo động. Murdoch nhanh chóng vào vị trí chỉ huy và chuẩn bị hô lệnh điều động.

Những diễn biến tiếp theo đến nay vẫn gây nhiều tranh cãi. Mặc dù các lời khai sau đó có những điểm khác biệt, phần lớn ý kiến cho rằng Murdoch đã ra lệnh “Bẻ hết lái sang phải!”, khiến mũi tàu chuyển hướng sang trái. Sau đó, ông tiếp tục ra lệnh “Bẻ hết lái sang trái!”, thực hiện thao tác điều động tránh va chạm.

Dù Murdoch đã đưa ra những mệnh lệnh nào, con tàu vẫn không thể tránh khỏi thảm họa. Chỉ 37 giây sau, Titanic va phải tảng băng. Khối băng tạo ra một vết rách dài dọc mạn phải của con tàu.

Trong quá trình sơ tán hành khách, Murdoch phụ trách các xuồng cứu sinh ở mạn phải. Ông tuân thủ nguyên tắc nổi tiếng “phụ nữ và trẻ em được ưu tiên trước”, đồng thời giúp nhiều người rời khỏi con tàu đang chìm. Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực cứu hộ, chỉ khoảng 700 người trong tổng số hơn 2.200 người có mặt trên tàu sống sót sau thảm họa.

Murdoch không nằm trong số những người sống sót. Thi thể ông không bao giờ được tìm thấy.

Những tranh cãi xung quanh những giây phút cuối cùng của William Murdoch trên tàu Titanic

William Murdoch cũng từng phục vụ trên tàu Olympic, con tàu cùng lớp với Titanic. Ảnh: Wikimedia Commons

Sau vụ chìm tàu Titanic, nhiều tin đồn và câu chuyện được lan truyền, trong đó có lời kể về một sĩ quan đã tự sát khi con tàu chìm. Một số người cho rằng sĩ quan đó chính là Murdoch.

Ít nhất hai hành khách khẳng định đã chứng kiến một sĩ quan nổ súng bắn một hoặc hai người trong lúc hỗn loạn, sau đó tự bắn mình.

Tuy nhiên, trong bức thư gửi vợ Murdoch, Lightoller bác bỏ thông tin cho rằng vị sĩ quan này đã tự sát. Ông khẳng định đã tận mắt chứng kiến Murdoch bị sóng cuốn khỏi tàu trong những giây phút cuối cùng trước khi con tàu chìm.

Dù vậy, trong lời khai tại cuộc điều tra của Mỹ về thảm họa Titanic, Lightoller thừa nhận ông làm nhiệm vụ ở mạn trái, trong khi Murdoch phụ trách mạn phải. Chi tiết này khiến lời kể của Lightoller bị đặt dấu hỏi, bởi có khả năng ông không trực tiếp chứng kiến những gì xảy ra với Murdoch. Bài viết cũng đặt ra giả thuyết rằng Lightoller có thể đã muốn che giấu sự thật với người vợ góa của Murdoch để tránh khiến bà đau lòng hơn.

Trong những năm gần đây, một số ý kiến cho rằng Murdoch có thể đã cứu được Titanic nếu cho tàu đâm thẳng vào tảng băng thay vì tìm cách tránh nó. Tuy nhiên, phương án này có thể khiến nhiều người trên tàu thiệt mạng, dù vẫn có khả năng giúp con tàu không bị chìm.

Dẫu vậy, cuộc điều tra của Anh kết luận Murdoch không phải chịu trách nhiệm về thảm họa. Ông đã hành động như cách một sĩ quan hàng hải giàu kinh nghiệm thường làm trong tình huống đó: cố gắng tránh va chạm.

Dù những quyết định của Murdoch trong thảm họa vẫn còn được một số người đặt câu hỏi, quê hương Dalbeattie của ông từ lâu vẫn tưởng nhớ và tôn vinh người sĩ quan này. Thị trấn đã dựng bia tưởng niệm tại tòa thị chính và trường trung học, đồng thời thành lập Giải thưởng Tưởng niệm Murdoch để ghi nhớ những đóng góp của ông.

Cuối cùng, William Murdoch đã sống xứng đáng với truyền thống gia đình, dành trọn cuộc đời và cuối cùng là cả sinh mạng cho biển cả.